తద్దిశో జగృహుర్ధామ స్త్రీరూపేణ సుతేచ్ఛయా గర్భో భూత్వోదరే తాసామ్ ఆస్థితో ఽబ్దశతత్రయమ్
కుమారుడిని కోరుతూ, ఆ ప్రకాశాన్ని దిక్కులు స్త్రీరూపంలో స్వీకరించాయి. అది వారి గర్భంలో మూడు వందల సంవత్సరాలు నిలిచి ఉండింది.
ఆశాస్తం ముముచుర్గర్భమ్ అశక్తా ధారణే తతః సమాదాయాథ తం గర్భమ్ ఏకీకృత్య చతుర్ముఖః
ఆ గర్భాన్ని భరించలేక దిక్కులు విడిచిపెట్టాయి. అప్పుడు బ్రహ్మ ఆ గర్భాన్ని తీసుకుని, కలిపి—
యువానమకరోద్బ్రహ్మా సర్వాయుధధరం నరమ్ స్యన్దనే ఽథ సహస్రాశ్వే వేదశక్తిమయే ప్రభుః
బ్రహ్మ ఆ గర్భాన్ని యువకుడిగా, అన్ని ఆయుధాలను ధరించిన వీరుడిగా మార్చాడు. ఆ తరువాత, వెయ్యి కాళ్లుగల రథంపై అతన్ని ఎక్కించి, వేదశక్తితో కూడిన ప్రభువు—
ఆరోప్య లోకమనయద్ ఆత్మీయం స పితామహ తత్ర బ్రహ్మర్షిభిః ప్రోక్తమ్ అస్మత్స్వామీ భవత్వయమ్
ఆయనను రథంపై ఎక్కించి, తన లోకానికి తీసుకెళ్లాడు. అక్కడ బ్రహ్మర్షులు, 'ఇతడు మన అధిపతి కావాలి' అని ప్రకటించారు.
ఋషిభిర్దేవగన్ధర్వైర్ ఓషధీభిస్తథైవ చ తుష్టువుః సోమదేవత్యైర్ బ్రహ్మాద్యా మన్త్రసంగ్రహైః
మహర్షులు, దేవతలు, గంధర్వులు, ఔషధాలు కూడా సోముని స్తుతించారు. సోముని దేవతలు, బ్రహ్మ మొదలైన వారు మంత్రాలతో అతన్ని మహిమ చేశారు.
స్తూయమానస్య తస్యాభూద్ అధికో ధామసమ్భవః తేజోవితానాదభవద్ భువి దివ్యౌషధీగణః
అతన్ని స్తుతించగా, అతనిలో నుండి మరింత ప్రకాశం వెలువడింది. ఆ తేజస్సుతో భూమిపై దివ్య ఔషధాలు పుట్టాయి.
తద్దీప్తిరధికా తస్మాద్ రాత్రౌ భవతి సర్వదా తేనౌషధీశః సోమో ఽభూద్ ద్విజేశశ్చాపి గద్యతే
అందువల్ల రాత్రిపూట అతని ప్రకాశం ఎక్కువగా ఉంటుంది. అందుకే సోముడు ఔషధాధిపతిగా, ద్విజాధిపతిగా ప్రసిద్ధి చెందాడు.
వేదధామరసం చాపి యదిదం చన్ద్రమణ్డలమ్ క్షీయతే వర్ధతే చైవ శుక్లే కృష్ణే చ సర్వదా
వేదసారం, చంద్ర మండలమైన ఆ ప్రకాశం — ఇది శుక్లపక్షంలో పెరుగుతుంది, కృష్ణపక్షంలో తగ్గిపోతుంది. ఇది ఎప్పుడూ ఇలా జరుగుతుంది.
వింశతిం చ తథా సప్త దక్షః ప్రాచేతసో దదౌ రూపలావణ్యసంయుక్తాస్ తస్మై కన్యాః సువర్చసః
ప్రచేతసుని కుమారుడు దక్షుడు, అందమైన రూపం, ఆకర్షణ, ప్రకాశంతో నిండిన ఇరవైయేడుగురు కుమార్తెలను అతనికి ఇచ్చాడు.
తతః పద్మసహస్రాణాం సహస్రాణి దశైవ తు తపశ్చచార శీతాంశుర్ విష్ణుధ్యానైకతత్పరః
తర్వాత శీతాంశువు, విష్ణువు ధ్యానంలో పూర్తిగా లీనమై, పదివేల పద్మాల సమానమైన కఠిన తపస్సు చేశాడు.
తతస్తుష్టస్తు భగవాంస్ తస్మై నారాయణో హరిః వరం వృణీష్వ ప్రోవాచ పరమాత్మా జనార్దనః
అప్పుడు ఆనందించిన నారాయణుడు హరి, అతనితో ఇలా అన్నాడు: 'వెచ్చుకో కావలసిన వరాన్ని.' అని పరమాత్మ అయిన జనార్దనుడు పలికాడు.
తతో వవ్రే వరాన్సోమః శక్రలోకం జయామ్యహమ్ ప్రత్యక్షమేవ భోక్తారో భవన్తు మమ మన్దిరే
అప్పుడా సోముడు ఇలా వరాలు కోరుకున్నాడు: 'నేను ఇంద్ర లోకాన్ని జయించాలి; నా మందిరంలో ఉన్నవారు నా కళ్లముందే ఆనందించాలి.'
రాజసూయే సురగణా బ్రహ్మాద్యాః సన్తు మే ద్విజాః రక్షఃపాలః శివో ఽస్మాకమ్ ఆస్తాం శూలధరో హరః
'నా రాజసూయ యాగంలో దేవతలు, బ్రహ్మ మొదలైనవారు నా యాజ్ఞికులు కావాలి; త్రిశూలధారి శివుడు మాకు రక్షకుడిగా ఉండాలి.'
తథేత్యుక్తః స ఆజహ్రే రాజసూయం తు విష్ణునా హోతాత్రిర్ భృగురధ్వర్యుర్ ఉద్గాతాభూచ్చతుర్ముఖః
'అలాగేనని' అనగానే, విష్ణువుతో కలిసి రాజసూయ యాగం నిర్వహించాడు; అత్రి హోతా, భృగు అధ్వర్యువు, నాలుగు ముఖాలున్న బ్రహ్ముడు ఉద్గాతగా వ్యవహరించారు.
బ్రహ్మత్వమగమత్తస్య ఉపద్రష్టా హరిః స్వయమ్ సదస్యాః సనకాద్యాస్తు రాజసూయవిధౌ స్మృతాః
అతడు బ్రహ్మ పదవిని పొందాడు; హరిదేవుడు స్వయంగా పర్యవేక్షకుడిగా ఉన్నాడు; సనకుడు మొదలైన వారు రాజసూయ యాగంలో సభ్యులుగా గుర్తించబడ్డారు.
చమసాధ్వర్యవస్తత్ర విశ్వే దేవా దశైవ తు త్రైలోక్యం దక్షిణా తేన ఋత్విగ్భ్యః ప్రతిపాదితమ్
ఆ యాగంలో పది విశ్వదేవతలు చమస్, అధ్వర్యు పాత్రలు నిర్వహించారు; మూడు లోకాలను యాగంలో పాల్గొన్న యాజ్ఞికులకు దక్షిణగా ఇచ్చాడు.
తతః సమాప్తే ఽవభృథే తద్రూపాలోకనేచ్ఛవః కామబాణాభితప్తాఙ్గ్యో నవ దేవ్యః సిషేవిరే
అవభృథస్నానం ముగిసిన తర్వాత, అతని రూపాన్ని చూడాలని ఆశతో, కామబాణాల తాపంతో ఉన్న తొమ్మిది దేవతలు అతని సేవలో ప్రవేశించాయి.
లక్ష్మీర్నారాయణం త్యక్త్వా సినీవాలీ చ కర్దమమ్ ద్యుతిర్విభావసుం తద్వత్ తుష్టిర్ధాతారమవ్యయమ్
లక్ష్మీదేవి నారాయణుడిని విడిచిపెట్టింది; సీనీవాళి కర్దముని వదిలింది; ద్యుతి విభావసువును వదిలింది; తుష్టి కూడా ధాతాను అలాగే విడిచింది.
ప్రభా ప్రభాకరం త్యక్త్వా హవిష్మన్తం కుహూః స్వయమ్ కీర్తిర్జయన్తం భర్తారం వసుర్మారీచకశ్యపమ్
ప్రభా ప్రభాకరుని విడిచింది; కుహూ స్వయంగా హవిష్మంతుని వదిలింది; కీర్తి తన భర్త జయంతుని వదిలింది; వసు మరీచికశ్యపుని విడిచింది.
ధృతిస్ త్యక్త్వా పీతం నన్దిం సోమమేవాభజంస్తదా స్వకీయా ఇవ సోమో ఽపి కామయామాస తాస్తదా
ధృతి పీతుని, నందిని విడిచిపెట్టి, ఆ సమయంలో సోముని సేవించింది; అప్పుడా సోముడు కూడా వారిని తనవారిలా కోరుకున్నాడు.
ఏవం కృతాపచారస్య తాసాం భర్తృగణస్తదా న శశాకాపచారాయ శాపైః శస్త్రాదిభిః పునః
ఇలా తమ భార్యలను కోల్పోయిన భర్తలు అపచారం జరిగినా, వారు శాపాలతో గానీ, ఆయుధాలతో గానీ ప్రతీకారం చేయలేకపోయారు.
తథాప్యరాజత విధుర్ దశధా భావయన్దిశః సోమః ప్రాప్యాథ దుష్ప్రాప్యమ్ ఐశ్వర్యమృషిసంస్కృతమ్ సప్తలోకైకనాథత్వమ్ అవాప తపసా తదా
అయినా, సోముడు పదిహేను దిక్కులను అభివృద్ధి చేస్తూ పరిపాలించాడు; మహర్షుల ఆశీర్వాదంతో దుర్లభమైన ఐశ్వర్యాన్ని తపస్సుతో పొందాడు; ఏడు లోకాలకూ ఏకైక అధిపతిగా మారాడు.
కదాచిదుద్యానగతామపశ్యద్ అనేకపుష్పాభరణైశ్చ శోభితామ్ బృహన్నితమ్బస్తనభారఖేదాత్ పుష్పస్య భఙ్గే ఽప్యతిదుర్బలాఙ్గీమ్
ఒకసారి, ఉద్యానవనంలో విహరిస్తూ, అనేక పుష్పాలతో అలంకరించబడిన తారను చూశాడు; ఆమె విస్తృత నితంబాలు, వక్షోజాల భారంతో, పుష్పం విరిగినా అలసిపోయేంత సున్నితంగా కనిపించింది.
భార్యాం చ తాం దేవగురోర్ అనఙ్గ బాణాభిరామాయతచారునేత్రామ్ తారాం స తారాధిపతిః స్మరార్తః కేశేషు జగ్రాహ వివిక్తభూమౌ
ఆమె దేవతల గురువు భార్య, విశాలమైన అందమైన కళ్లతో, మన్మథబాణాల తాకిడితో మోహితురాలైంది; చంద్రుడు ప్రేమతో తారను ఒంటరిగా ఉన్న చోట కేశాలలో పట్టుకున్నాడు.
సాపి స్మరార్తా సహ తేన రేమే తద్రూపకాన్త్యా హృతమానసేన చిరం విహృత్యాథ జగామ తారాం విధుర్గృహీత్వా స్వగృహం తతో ఽపి
ఆమె కూడా ప్రేమవశంగా, అతనితో ఆనందించింది; అతని రూపకాంతికి మనసు మరిగి, చాలాకాలం అతనితో గడిపింది; ఆ తరువాత చంద్రుడు తారను తన ఇంటికి తీసుకెళ్లాడు.
న తృప్తిరాసీచ్చ గృహే ఽపి తస్య తారానురక్తస్య సుఖాగమేషు బృహస్పతిస్ తద్విరహాగ్నిదగ్ధస్ తద్ధ్యాననిష్ఠైకమనా బభూవ
తన ఇంట్లో ఉన్నా, తారపై ప్రేమతో అతడు తృప్తి పొందలేకపోయాడు; ఆమె వियोगాగ్నిలో బృహస్పతి కాలిపోయి, ఆమె ధ్యానంలోనే మనస్సు లీనమయ్యాడు.
శశాక శాపం న చ దాతుమ్ అస్మై న మన్త్రశస్త్రాగ్నివిషైరశేషైః తస్యాపకర్తుం వివిధైరుపాయైర్ నైవాభిచారైరపి వాగధీశః
వాక్పతికి శాపం చేయడం సాధ్యపడలేదు. మంత్రాలు, ఆయుధాలు, అగ్ని, విషం, ఇంకా ఎన్నో మార్గాలు ప్రయత్నించినా, వశీకరణ మంత్రాలు కూడా ప్రయోగించినా, ఆ శాపాన్ని తొలగించలేకపోయాడు.
స యాచయామాస తతస్తు దైన్యాత్ సోమం స్వభార్యార్థమనఙ్గతప్తః స యాచ్యమానో ఽపి దదౌ న తారాం బృహస్పతేస్తత్సుఖపాశబద్ధః
తన భార్య కోసం దుఃఖంతో, పరస్త్రీపై మోహంతో బలహీనుడై, సోముని వేడుకున్నాడు. ఎంత వేడుకున్నా, సోముడు తారను తిరిగి ఇవ్వలేదు. ఆమెతో ఉన్న ఆనందానికి బందీ అయిపోయాడు.
మహేశ్వరేణాథ చతుర్ముఖేణ సాధ్యైర్ మరుద్భిః సహ లోకపాలైః దదౌ యదా తాం న కథంచిద్ ఇన్దుస్ తదా శివః క్రోధపరో బభూవ
మహేశ్వరుడు, బ్రహ్మ, సాధ్యులు, మరుత్లు, లోకపాళకులు అందరూ కలిసి సోముని అడిగినా, అతడు ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ తారను ఇవ్వలేదు. అప్పుడు శివుడు తీవ్రమైన కోపంతో నిండిపోయాడు.
యో వామదేవః ప్రథితః పృథివ్యామ్ అనేకరుద్రార్చితపాదపద్మః తతః సశిష్యో గిరిశః పినాకీ బృహస్పతిస్నేహవశానుబద్ధః
భూమిపై ప్రసిద్ధుడైన వామదేవుడు, అనేక రుద్రులు పూజించే పాదపద్మాలవాడు, శివుడు తన శిష్యులతో కలిసి, బృహస్పతి మీద ఉన్న అనురాగంతో ఆగిపోయాడు.