పాతాలాదుత్పతిష్ణోర్ మకరవసతయో యస్య పుచ్ఛాభిఘాతాద్ ఊర్ధ్వం బ్రహ్మాణ్డఖణ్డవ్యతికరవిహితవ్యత్యయేనాపతన్తి విష్ణోర్మత్స్యావతారే సకలవసుమతీమణ్డలం వ్యశ్నువానాస్ తస్యాస్యోదీరితానాం ధ్వనిర్ అపహరతాద్ అశ్రియం వః శ్రుతీనామ్
పాతాళంలో నివసించే మత్స్యరూపుడైన విష్ణువు తన తోకతో ఆ లోతుల్లోంచి కొట్టి, బ్రహ్మాండపు ముక్కలు పైకి ఎగురవేసినవాడు. ఆ మత్స్యావతారంలో భూమండలాన్ని మొత్తం కప్పుకున్న ఆయన పలికిన మాటల ధ్వని మీ చెవుల్లోని దురదృష్టాన్ని పోగొట్టాలని కోరుకుంటాను.
నారాయణం నమస్కృత్య నరం చైవ నరోత్తమమ్ దేవీం సరస్వతీం చైవ తతో జయమ్ ఉదీరయేత్
నారాయణునికి, ఉత్తముడైన నరునికి, సరస్వతీ దేవికి నమస్కరించి, ఆ తరువాత విజయాన్ని పలకాలి.
అజో ఽపి యః క్రియాయోగాన్ నారాయణ ఇతి స్మృతః త్రిగుణాయ త్రివేదాయ నమస్ తస్మై స్వయమ్భువే
పుట్టుక లేని వాడైనా, తన కార్యాల వల్ల నారాయణుడిగా ప్రసిద్ధి చెందినవాడు, మూడు గుణాలు, మూడు వేదాలు కలిగిన స్వయంభువుని నేను వందనం చేస్తాను.
సూతమేకాగ్రమాసీనం నైమిషారణ్యవాసినః మునయో దీర్ఘసత్త్రాన్తే పప్రచ్ఛుర్ దీర్ఘసంహితామ్
నైమిశారణ్యంలో నివసించే మునులు, దీర్ఘకాల యజ్ఞం ముగిసిన తరువాత, ఏకాగ్రతతో కూర్చున్న సూతుని పిలిచి, విశాలమైన పురాణాలను అడిగారు.
ప్రవృత్తాసు పురాణీషు ధర్మ్యాసు లలితాసు చ కథాసు శౌనకాద్యాస్ తు అభినన్ద్య ముహుర్ముహుః
పురాతనమైన, ధర్మమయమైన, ఆనందదాయకమైన కథలు చెప్పబడినప్పుడు, శౌనకుడు మొదలైన వారు పదే పదే ఆనందంతో అభినందించారు.
కథితాని పురాణాని యాన్యస్మాకం త్వయానఘ తాన్యేవామృతకల్పాని శ్రోతుమ్ ఇచ్ఛామహే పునః
ఓ నిర్దోషుడా, నువ్వు మాకు చెప్పిన ఆ పురాణ కథలు అమృతంతో సమానం. మేము వాటిని మళ్లీ వినాలని కోరుకుంటున్నాము.
కథం ససర్జ భగవంల్ లోకనాథశ్చరాచరమ్ కస్మాచ్చ భగవాన్ విష్ణుర్ మత్స్యరూపత్వమ్ ఆశ్రితః
ప్రపంచాలకు అధిపతియైన భగవంతుడు ఎలా చరాచర సృష్టిని సృష్టించాడు? మరియు ఏ కారణంతో విష్ణువు మత్స్యరూపాన్ని ధరించాడు?
భైరవత్వం భవస్యాపి పురారిత్వం చ కేన హి కస్య హేతోః కపాలిత్వం జగామ వృషభధ్వజః
భవుడు ఎలా భయంకరుడయ్యాడు? పురాలను నాశనం చేసినవాడయ్యాడు? వృషభధ్వజుడు ఏ కారణంతో కపాలధారి అయ్యాడు?
సర్వమ్ ఏతత్ సమాచక్ష్వ సూత విస్తరశః క్రమాత్ త్వద్వాక్యేనామృతస్యేవ న తృప్తిరిహ జాయతే
ఓ సూతా, ఇవన్నీ క్రమంగా, విస్తృతంగా మాకు వివరంగా చెప్పు. నీ మాటలు అమృతంలా ఉండి, మేము ఎప్పటికీ తృప్తిపొందం.
పుణ్యం పవిత్రమ్ ఆయుష్యమ్ ఇదానీం శృణుత ద్విజాః మాత్స్యం పురాణమఖిలం యజ్జగాద గదాధరః
ఇప్పుడు, ఓ ద్విజులారా, పుణ్యమైన, పవిత్రమైన, ఆయుష్కరమైన మత్స్యపురాణాన్ని, గదాధరుడు చెప్పినదాన్ని, పూర్తిగా వినండి.
పురా రాజా మనుర్ నామ చీర్ణవాన్ విపులం తపః పుత్రే రాజ్యం సమారోప్య క్షమావాన్ రవినన్దనః
పూర్వం మను అనే రాజు గొప్ప తపస్సు చేసి, తన కుమారునికి రాజ్యాన్ని అప్పగించి, సూర్యవంశంలో పుట్టినవాడిగా ఓర్పుతో జీవించాడు.
మలయస్యైకదేశే తు సర్వాత్మగుణసంయుతః సమదుఃఖసుఖో వీరః ప్రాప్తవాన్ యోగమ్ ఉత్తమమ్
మలయ పర్వత ప్రాంతంలో, అన్ని మంచి లక్షణాలతో, సుఖదుఃఖాలను సమంగా చూసే వీరుడు, అత్యుత్తమ యోగాన్ని పొందాడు.
బభూవ వరదశ్ చాస్య వర్షాయుతశతే గతే వరం వృణీష్వ ప్రోవాచ ప్రీతః స కమలాసనః
పది లక్షల సంవత్సరాలు గడిచిన తరువాత, కమలాసనుడైన బ్రహ్మ ఆనందంతో, 'ఏదైనా వరం కోరుకో' అని రాజుకు వరమిచ్చాడు.
ఏవముక్తో ఽబ్రవీద్ రాజా ప్రణమ్య స పితామహమ్ ఏకమ్ ఏవాహమ్ ఇచ్ఛామి త్వత్తో వరమనుత్తమమ్
అలా బ్రహ్మ అడిగినప్పుడు, రాజు నమస్కరించి, 'ఓ పెద్దనాన్నా, నేను నీ దగ్గర ఒకే ఒక, అత్యుత్తమమైన వరాన్ని కోరుకుంటున్నాను' అన్నాడు.
భూతగ్రామస్య సర్వస్య స్థావరస్య చరస్య చ భవేయం రక్షణాయాలం ప్రలయే సముపస్థితే
ప్రళయం వచ్చినప్పుడు, చరాచర భూత సమూహాన్ని కాపాడటానికి నేను సమర్థుడిగా ఉండాలని కోరుకుంటున్నాను.
ఏవమస్త్వితి విశ్వాత్మా తత్రైవాన్తరధీయత పుష్పవృష్టిః సుమహతీ ఖాత్పపాత సురార్పితా
'అలా జరగనీ' అని విశ్వాత్మా అనగానే అక్కడే అంతర్ధానమయ్యాడు. ఆకాశం నుంచి దేవతలు వేసిన పుష్పవృష్టి విరిసింది.
కదాచిదాశ్రమే తస్య కుర్వతః పితృతర్పణమ్ పపాత పాణ్యోర్ ఉపరి శఫరీ జలసంయుతా
ఒకసారి, తన ఆశ్రమంలో పితృదేవతలకు తర్పణం చేస్తున్నప్పుడు, నీటితో కూడిన చిన్న చేప అతని చేతుల్లో పడింది.
దృష్ట్వా తచ్ఛఫరీరూపం స దయాలుర్మహీపతిః రక్షణాయాకరోద్యత్నం స తస్మిన్కరకోదరే
ఆ చేపను చూసిన రాజు దయతో, దాన్ని కాపాడేందుకు ప్రయత్నించి, తన చేతిలోని గోతిలో పెట్టాడు.
అహోరాత్రేణ చైకేన షోడశాఙ్గులవిస్తృతః సో ఽభవన్మత్స్యరూపేణ పాహి పాహీతి చాబ్రవీత్
ఒక రోజు, ఒక రాత్రిలోనే ఆ చేప పదహారు వేలుల వెడల్పుగా పెరిగింది. "రక్షించు, రక్షించు!" అని అది అడిగింది.
స తమాదాయ మణికే ప్రాక్షిపజ్జలచారిణమ్ తత్రాపి చైకరాత్రేణ హస్తత్రయమ్ అవర్ధత
ఆయన ఆ చేపను తీసుకుని ఒక చిన్న గిన్నెలో వేసాడు. అక్కడ కూడా, ఒక్క రాత్రిలోనే అది మూడు చేతులంత పెరిగింది.
పునః ప్రాహార్తనాదేన సహస్రకిరణాత్మజమ్ స మత్స్యః పాహి పాహీతి త్వామహం శరణం గతః
మళ్లీ, ఆ చేప దుఃఖంగా అరుస్తూ, వెయ్యి కిరణాల కుమారుడైన వానికి, "రక్షించు, రక్షించు! నీ వద్దే నేను ఆశ్రయం పొందాను," అని చెప్పింది.
తతః స కూపే తం మత్స్యం ప్రాహిణోద్ రవినన్దనః యదా న మాతి తత్రాపి కూపే మత్స్యః సరోవరే
ఆ తర్వాత సూర్యవంశజుడు ఆ చేపను బావిలో వేసాడు. అక్కడ కూడా అది సరిపోలేదు. అప్పుడు ఆ చేపను సరస్సులో పెట్టారు.
క్షిప్తో ఽసౌ పృథుతామాగాత్ పునర్ యోజనసంమితామ్ తత్రాప్యాహ పునర్ దీనః పాహి పాహి నృపోత్తమ
అక్కడ వేసిన వెంటనే అది యోజనంత పొడవుగా పెరిగింది. మళ్లీ, దుఃఖంతో, "రక్షించు, రక్షించు, మహారాజా!" అని అడిగింది.
తతః స మనునా క్షిప్తో గఙ్గాయామప్యవర్ధత యదా తదా సముద్రే తం ప్రాక్షిపన్మేదినీపతిః
ఆ తర్వాత మనువు ఆ చేపను గంగలో వేసాడు. అక్కడ కూడా అది పెరిగింది. అప్పుడు భూమిపతి దాన్ని సముద్రంలో వేశాడు.
యదా సముద్రమఖిలం వ్యాప్యాసౌ సముపస్థితః తదా ప్రాహ మనుర్భీతః కో ఽపి త్వమసురేశ్వరః
అది మొత్తం సముద్రాన్ని నింపి అక్కడ కనిపించినప్పుడు, మనువు భయంతో, "నీవెవరు, అసురుల అధిపతీ?" అని అడిగాడు.
అథవా వాసుదేవస్త్వమ్ అన్య ఈదృక్కథం భవేత్ యోజనాయుతవింశత్యా కస్య తుల్యం భవేద్వపుః
లేకపోతే, నీవు వాసుదేవుడే కావచ్చు. ఇలాంటి రూపం ఇంకెవరికీ ఉండదు. ఇరవై వేల యోజనాలంత శరీరం ఎవరికైనా ఉంటుందా?
జ్ఞాతస్త్వం మత్స్యరూపేణ మాం ఖేదయసి కేశవ హృషీకేశ జగన్నాథ జగద్ధామ నమో ఽస్తు తే
మత్స్యరూపంలో నీవే కేశవుడని నేను తెలుసుకున్నాను. నీవు నన్ను ఇబ్బంది పెడుతున్నావు. హృషీకేశా, జగన్నాథా, జగద్దామా, నీకు నమస్కారం.
ఏవముక్తః స భగవాన్ మత్స్యరూపీ జనార్దనః సాధు సాధ్వితి చోవాచ సమ్యగ్జ్ఞాతస్ త్వయానఘ
ఇలా మనువు అడిగినప్పుడు, మత్స్యరూపంలో ఉన్న భగవంతుడు జనార్దనుడు, "బాగుచేశావు, బాగుచేశావు! నీవు నన్ను నిజంగా తెలుసుకున్నావు, పాపరహితుడా," అని అన్నాడు.
అచిరేణైవ కాలేన మేదినీ మేదినీపతే భవిష్యతి జలే మగ్నా సశైలవనకాననా
చాలా త్వరలోనే, ఓ భూమిపతి, ఈ భూమి పర్వతాలు, అడవులు, వనాలతో కూడి నీళ్లలో మునిగిపోతుంది.
నౌర్ ఇయం సర్వదేవానాం నికాయేన వినిర్మితా మహాజీవనికాయస్య రక్షణార్థం మహీపతే
ఈ పడవను అన్ని దేవతలు కలిసి, మహా ప్రాణుల రక్షణ కోసం నిర్మించారు, ఓ రాజా.