ఒకప్పుడు, నాలుగు కాళ్ల జంతువులు, పరిమళభరితమైన ఆవులు, సుపర్ణులు, పక్షులు—all వీటన్నింటిని వినతా జన్మనిచ్చింది. దేవతలలో కద్రూ దేవి, పర్వతాలను, సర్పాలను ప్రసవించింది. ఈ విధంగా అన్ని లోకాలు అభివృద్ధిని పొందాయి, ఓ శత్రునాశకుడా! అంతట, మహాత్ముడైన పౌష్కరుడి అవతరణ జరిగింది. ఈ పౌష్కర అవతరణను నేను ద్వైపాయనుడిగా నీకు వివరించాను. ప్రాచీన పురుషుడు, విష్ణువు, హరి, ప్రభువు—ఈయన కథను మహర్షులు ప్రశంసిస్తూ శ్రేణిగా వివరించారు. ఈ ఉత్తమ పురాణాన్ని పవిత్ర కాలాల్లో భక్తితో వినేవాడు, రాగద్వేషాల నుంచి విముక్తుడై, లోకాలను పొందుతాడు; పరలోకానందాన్ని అనుభవిస్తాడు. దృష్టి, మనస్సు, వాక్కు, క్రియ—ఈ నాలుగు మార్గాల్లో కృష్ణుడిని సంతృప్తిపరచినవారిని కృష్ణుడు ప్రసన్నతతో ఆశీర్వదిస్తాడు. రాజు అధిపత్యాన్ని పొందుతాడు; పేదవాడు గొప్ప ధనాన్ని సంపాదిస్తాడు; తక్కువ ఆయుష్కాలున్నవాడు దీర్ఘాయుష్షును పొందుతాడు; పుత్రసంతానాన్ని కోరేవాడు కుమారుడిని పొందుతాడు. యజ్ఞాలు, వేదాలు, కోరికలు, వివిధ తపస్సులు—వాటన్నింటినీ విష్ణుభక్తుడు పొందగలడు; విభిన్న పుణ్యఫలాలు, ఐశ్వర్యాలు అతనికి లభిస్తాయి. ఎవరైతే హరిదేవుని పౌష్కరక అవతార కథను పఠిస్తారో, వారు ఏదైనా కోరుకున్నదాన్ని ప్రపంచేశ్వరుడైన హరిలో నుండి పొందవచ్చు. ఓ రాజులలో శ్రేష్ఠుడా! అతనికి దురదృష్టం ఉండదు; మహాత్ముడైన హరిదేవుని పౌష్కరక అవతరణను, వ్యాసుని నుండి విన్నట్లు నీకు వివరించాను. ఇప్పుడు, విష్ణువు యొక్క దివ్యత్వాన్ని, కృతయుగంలో హరిగా, దేవతలలో వైకుంఠుడిగా, మనుషులలో కృష్ణుడిగా ఉన్న రూపాన్ని విను. ఆ పరమేశ్వరునికి కర్మల గమనము అత్యంత గంభీరమైనది. గతమూ, వర్తమానమూ, భవిష్యత్తూ ఎలా ఉన్నాయో, నీవు విను, రాజా! అప్రకటితుడైన ఆయన, ప్రాకటిత రూపంలో నివసిస్తాడు. ఆ భాగ్యవంతుడైన నారాయణుడు అనంత తత్త్వస్వరూపుడు, సర్వానికి మూలమూ, నశించనివాడూ. ఈ నారాయణుడు హరిగా అవతరించి, శాశ్వతుడు; ఆయనే బ్రహ్మ, వాయువు, సోముడు, ధర్ముడు, శక్రుడు, బృహస్పతి. ప్రతి యుగంలోను, ఆదితి కుమారుడిగా జన్మిస్తాడు; ఈ విష్ణువు ఇంద్రునికి తమ్ముడిగా ప్రసిద్ధి చెందాడు. పరమశక్తివంతుని అనుగ్రహంతో, ఆదితికి కుమారుడిగా అవతరించాడు; దేవతల శత్రువులైన దైత్య, దానవ, రాక్షస సంహారార్థమై. ఆ ప్రభువు, ఆది తత్వస్వరూపుడు, ముందుగా బ్రహ్మను సృష్టించాడు; ఆ మొదటి బ్రహ్మ తరువాత సృష్టికర్తలను, పూర్వకాలంలో మనువులను సృష్టించాడు. ఆ మహాత్ముల నుండి అనేక రూపాలలో శాశ్వత బ్రహ్మ తాను అవతరించాడు. ఇప్పుడు, ఓ రాజా! లోకాల్లో ప్రసిద్ధి చెందిన, జనులు కీర్తించదగిన విష్ణువు యొక్క అద్భుత కార్యాలను నేను చెప్పబోతున్నాను. కృతయుగంలో వృత్రాసురుని సంహారం జరిగిన తరువాత, త్రిలోకాల్లో ప్రసిద్ధి చెందిన తారకామయ యుద్ధం జరిగింది. అక్కడ భయంకరమైన దానవులు, యుద్ధంలో అపరాజితులు, దేవతలతో పాటు యక్షులు, సర్పాలు, రాక్షసులను కూడా సంహరించారు. దేవతలు, యుద్ధంలో చంపబడి, పరాజితులై, ఆయుధాలు కోల్పోయి, మనస్సులో రక్షకుని కోసం తపించగా—ఆయన నారాయణుడు, ప్రభువు. అంతలో, ఆకాశాన్ని ఆర్పివేసిన అగ్నికణాల వర్ణం కలిగిన మేఘాలు, సూర్య, చంద్ర, గ్రహాలను కమ్మేశాయి. భయంకరమైన మెరుపులతో కూడిన మేఘాలు, గర్జనలు చేస్తూ, ఒకదానితో ఒకటి ఢీకొని, వాయువులతో కలిసిపోయాయి. అగ్నివర్షలు, ఉరుములు, వజ్రాల ఘాతాలు, అగ్నిచెల్లు, గాలులతో కూడిన భయంకరమైన శబ్దాలు, అపశకునాలు—ఆకాశం అన్నింటితో మండిపోతున్నట్టు అనిపించింది. వేలాది ఉల్కలు రాలాయి; ఆకాశంలో తిరిగే దేవయానాలు దిగాయి, లేచాయి. చతుర్యుగాంతంలో, లోకాలు భయంతో కొట్టుమిట్టాడుతుంటే, రూపాలు మారిపోతాయి; ఇది మహాప్రళయ సంకేతం. అన్ని వస్తువులు మసకబారినట్టు, ప్రకాశం లేనట్టు కనిపించాయి; పది దిక్కులు మేఘాల అంధకారంలో కమ్మబడి, ఎక్కడా వెలుగు కనిపించలేదు. అప్పుడు కాళీ, భయంకరమైన రూపంలో, కాలమేఘాల్లో దాగి ప్రవేశించింది. ఆకాశం ప్రకాశించలేదు; సూర్యుడు బలహీనమయ్యాడు; అంతా భయంకరమైన అంధకారంతో కప్పబడ్డది. ఆ ప్రభువు, తన రెండు భుజాలతో ఆ అంధకారాన్ని పట్టుకొని, తన దివ్యమైన రూపాన్ని ప్రదర్శించాడు—హరి, నీలవర్ణుడై, ప్రకాశవంతుడై. ఆయన రూపం వర్షమేఘంలా, జుట్టు మేఘరేఖల్లా, ఆయన కాంతి, శరీరం నల్లటి పర్వతంలా కనిపించాయి. ఆయన మెరిసే పీతాంబరం ధరించాడు; కరిగిన బంగారు ఆభరణాలతో అలంకృతుడయ్యాడు; ఆయన శరీరం పొగ, నీడల వర్ణంలో, యుగాంతాగ్నిలా ఉద్భాసిస్తున్నాడు. ఆయన భుజాలు నాలుగు రెట్లు విస్తరించి, కిరీటం ధరించి, బంగారపు ఆయుధాలతో మెరిసిపోతున్నాడు. చంద్రుడు, సూర్యుడు కలిసిన ప్రకాశంతో, పర్వతశిఖరంలా, నందక ఖడ్గాన్ని చేతిలో పట్టుకొని, పాములాంటి బాణాలను ధరించాడు. వివిధ ఆయుధాలతో, మహాబలంతో, శంఖం, చక్రం, గదను పట్టుకుని, విష్ణుపర్వతంలా, భూమికి మూలంగా, శ్రీవృక్షంలా, శారంగధనుస్సుని కొమ్మగా ధరించాడు. దేవతల కోరికలను తీర్చే వాడు; ఆయన శాఖలు స్వర్గస్త్రీలు వంటి అందమైనవి; లోకాలకు ప్రీతిపాత్రుడై, సమస్త ప్రాణులకు మోహనుడయ్యాడు. అనేక విమానాల శిఖరాలతో అలంకృతుడై, మేఘజల అమృతంతో తడిసి, జ్ఞాన, అహంకార తత్త్వస్వరూపుడై, భూతాల వృద్ధిగా నిలిచాడు. విశేషమైన ఆకులతో కప్పబడి, గ్రహ నక్షత్రాలతో వికసించి, అసురలోకపు విస్తారమైన కాండంతో, మానవలోకాన్ని ప్రకాశింపజేశాడు. సముద్రపు గర్జనతో, పాతాళపు విస్తారంతో, సింహరాజుల తాడులతో విస్తరించి, పక్షిరాజులతో సేవింపబడ్డాడు. ధర్మ, అర్థ పరిమళాలతో నిండిన వాడు; లోకాల మహావృక్షంలా, అవ్యక్తమైన అనంతజలాలతో, వ్యక్తమైన అహంకారాన్ని ఫేనంలా కలిగి ఉన్నాడు. ఇలా ఆ పరమేశ్వరుని మహిమలు, రూపవైభవాలు, లోకరక్షణకార్యాలు వెలుగులోకి వచ్చాయి.