దేవతలు, మహర్షులు—all those who had performed great tapas—ఆది, నిత్యమైన దేవుడిని దివ్య నామాలతో ఆనందంగా స్తుతించారు. “ఓ దేవా! నీవు ప్రదర్శించిన ఈ నరసింహ స్వరూపాన్ని—పరమ, అపరములను తెలిసినవారు ఎప్పుడూ దీనినే ఆరాధిస్తారు,” అని వారు ఘనంగా పలికారు. అయ్యా! బ్రహ్మా, రుద్రుడు, మహేంద్రుడు—ఈ లోకాలకు ఆదికర్త, సంహారకుడు, క్షయించని మూలము నువ్వే. పరమ గతి, పరమ దేవత, పరమ మంత్రం, పరమ హోమం, పరమ ధర్మం, పరమ విశ్వం—ఇవి అన్నీ నిన్నే పురాతన పురుషుడిగా పిలుస్తాయి. పరమ శరీరం, పరబ్రహ్మం, పరయోగం, పరవాక్కు, పరరహస్యము, పరమ లక్ష్యం—ఇవి అన్నీ నిన్నే ప్రథమ పురుషుడిగా కొలుస్తాయి. పరమ స్థితి, పరమేశ్వరుడు, పరాత్మా—ఇవి అన్నీ నిన్నే పురాతన పురుషుడిగా గౌరవిస్తాయి. పరమ రహస్యము, పరమ వైభవము, పరమ విశాలత—even beyond the highest—నిన్నే పురాతన పురుషుడిగా పిలుస్తాయి. పరమ నిలయం, పరమ పవిత్రత, పరమ నియమము—ఇవి అన్నీ నిన్నే పురాతన పురుషుడిగా అంగీకరిస్తాయి. ఇలా స్తుతించిన తరువాత, సర్వలోక పితామహుడు, పుణ్యాత్ముడు, నారాయణుని మహిమను గూర్చి ప్రశంసించి, బ్రహ్మలోకానికి వెళ్ళాడు. ఆ సమయంలో, డమరుకలు మోగుతుండగా, అప్సరసలు నృత్యం చేస్తుండగా, హరి ఉత్తర దిక్కున పాలసముద్ర తీరానికి వెళ్ళాడు. అక్కడ నరసింహుని ప్రకాశవంతమైన స్వరూపాన్ని ప్రతిష్ఠించి, ఆ ప్రాచీన రూపాన్ని ధరించిన గరుడధ్వజుడు వెళ్ళిపోయాడు. తన ఎనిమిది చక్రాల వెలుగు వాహనంపై, అమూర్త స్వరూపులైన జీవులు తోడుగా, స్వధామానికి తిరిగి వెళ్లాడు. ఇంతవరకు నరసింహుని మహిమను విపులంగా వివరించాం. ఇప్పుడు, ఆయన మరొక గొప్పతనాన్ని వివరించండి. ఈ కమలాకార స్వరూపం ఎలా ఉద్భవించింది? ప్రపంచం ఎలా బంగారంగా మారింది? ఒకప్పుడు కమలమధ్యంలో వైష్ణవ సృష్టి ఎలా వెలిసింది? నరసింహుని మహిమను విన్న రాఘవునందనుడు, ఆశ్చర్యంతో కన్నులు విప్పి, మళ్ళీ కేశవుని అడిగాడు: “పరమ కమల మహాకల్పంలో, ఓ జనార్దనా, సముద్రంలో నీవు విశ్రాంతి తీసుకుంటుండగా, నీ నాభినుండి కమలాకార ప్రపంచం ఎలా జన్మించింది? పద్మనాభుని శక్తితో, సముద్రంలో నిద్రించుచున్నప్పుడు, దేవతలు, మహర్షుల సమూహాలు కమలంలో ఎలా పుట్టారు? ఈ యోగేశ్వరా! నీ వైభవాన్ని వింటూ నాకు తృప్తి కలుగడం లేదు. దయచేసి ఈ సంగతులన్నీ నాకు వివరించు.” “పరమ పురుషుడు ఎంతకాలం నిద్రిస్తాడు? ఎంతకాలం స్వప్నిస్తాడు? ఈ కాలప్రమాణానికి ఆది ఏమిటి? ఎంతకాలం తరువాత ఆ మహాత్ముడు మళ్ళీ లేచి, సర్వజగత్తును ఎలా సృష్టిస్తాడు? గతకాలంలో ప్రాజాపతులు ఎవరు? వారు ఈ అద్భుత, నిత్య ప్రపంచాన్ని ఎలా సృష్టించారు? స్థావరజంగమములన్నీ ఒకే శూన్య సముద్రంలో లయమైనప్పుడు—దేవతలు, అసురులు, మనుష్యులు, పాము, రాక్షసులు నశించినప్పుడు; వాయువు, అగ్ని నశించినప్పుడు; ఆకాశం, భూమి అంతా అంతరించిపోయి, మహాభూతాల కల్లోలంలో చీకటి మాత్రమే మిగిలినప్పుడు—అప్పుడు ఆ విస్తారమైన రూపాన్ని, అపార తేజస్సును కలిగిన, మహాభూతాధిపతియైన పరమేశ్వరుడు, యోగాన్ని తెలిసినవాడిగా స్థిరంగా ఎలా మిగిలాడు?” “ఈ మహిమను నేను పూర్తిగా వినాలని కోరుతున్నాను, ఓ బ్రహ్మన్! నీవు ధర్మవంతుడవు, నారాయణుని పరమ తత్త్వాన్ని వివరించడానికి అర్హుడవు. ఓ పుణ్యాత్మా! మనం ఇక్కడ విశ్వాసంతో కూర్చున్నవారికి ఈ నారాయణ మహిమను వివరించడానికి నీవే యోగ్యుడు.” “నీవు నారాయణుని వైభవాన్ని వినాలనుకోవడం సముచితమే, ఓ సూర్యవంశశిఖామణీ! ఎందుకంటే నీవు ఆయన వంశానికి చెందినవాడవు. పురాణాలలో, వేదాలలో, మహర్షులు చెప్పిన విధంగా, నేను వినినదాన్ని, నా శక్తికి తగినంతగా, సత్యంగా చెప్పబోతున్నాను. పరాశరుని కుమారుడైన మహర్షి ద్వైపాయనుడు, తన తపస్సుతో గ్రహించిన విషయాన్ని ప్రకటించినట్లు, నేను తెలిసిన మేరకు నీకు వివరించబోతున్నాను.” “నారాయణుని పరమ తత్త్వాన్ని ఎవరు పూర్తిగా గ్రహించగలరు? బ్రహ్మదేవుడే అయినా, విశ్వామిత్రుని కుమారుడే అయినా, నిజంగా తెలుసుకోలేరు. ఇది వేదములన్నిటి రహస్యము, మహర్షుల మర్మము, యజ్ఞాధిపతి, జ్ఞానుల తత్త్వము, ఆత్మజ్ఞానులకు ధ్యేయము, దుష్కర్ములకు నరకము.” “దేవతలలో దివ్యమైనది, ప్రసిద్ధి చెందిన పరమ యజ్ఞము, భూతాల సారం, మహర్షులకు శ్రేష్ఠమైనది—అది నారాయణుడు. వేదాలు నిర్దేశించిన యజ్ఞం, మునులు తెలిసిన తపస్సు, కర్త, కార్యం, బుద్ధి, మనస్సు, క్షేత్రజ్ఞుడు—ఇవి అన్నీ నారాయణుడే. ఓంకారము, పురుషుడు, గురువు—ఇవి ఒక్కటే; ప్రాణవాయువు, నిత్యము, అక్షరము—all these are He. కాలము, పాకక్రియ, పాచకుడు, ద్రష్ట, స్వాధ్యాయము—దేవతలు వీటిగా పిలుస్తారు; ఇతడే అంతటినీ, ఇతడికి మించి వేరొకటి లేదు. ఆయనే సృష్టించు, మార్పులు తేవు, మనందరినీ ప్రేరేపించు, కలత చెందిన వారిని మించిపోయే వాడు. ఆ ఆదిపురుషుడినే మనము ఆరాధిస్తాం; ఆయన ఒక్కడినే కోరుకుంటాం; ఆయనే ఉపదేశకుడు, ఆయనే ఉపదేశ్యము; నేను నీకు చెప్పేది కూడా అదే. విన్నదీ, వినదగినదీ, చర్చించబడినదీ, కథలు, సంప్రదాయాలన్నీ—అవి అన్నీ ఆయనకే అంకితం. ఆయనే విశ్వేశ్వరుడు, నారాయణుడిగా ప్రసిద్ధుడు. ఏది సత్యమో, అమృతమో, అక్షయమో, పరమమో—ఏది గతంలో ఉన్నదో, ఇక్కడ పరమమైనదో, భవిష్యత్తులో ఉండేదో, చలించేదో, నిలిచినదో, ఇంకేమైనా ఉన్నదో—అన్నీ ఆ పురాతన, పరమేశ్వరుడే.