ఒకప్పుడు, సూర్యుని రథం గురించి మహర్షులు వివరంగా చెప్పిన ఒక గొప్ప గాథ ఉంది. సూర్యుని నాభి ఒకే ఒక్క చక్రంలా భావించబడుతుంది. ఆ చక్రానికి spokes సంవత్సరాలు, rims ఆరు ఋతువులు. రాత్రి యోగం వంటిది, ధర్మమే నిలువుగా ఎగురుతున్న జెండా. ఆ రథానికి అక్షాల చివరలు యుగాలు, కాల విభాగాలే ఋతువులను మోస్తున్నవారు. ఆ రథానికి గుర్తులు సరిహద్దులు, పళ్ళ వరుస, క్షణాలుగా గుర్తించబడతాయి. కన్ను మిలిపించడమే దాని చలనం, దాని shaft అనగా దాని విభాగంగా భావించబడుతుంది. అక్షాల చివరలు పురుషార్థం, కామం రెండింటినీ సూచిస్తాయి. ఏడుగురు ఛందస్సులు గుర్రాల రూపంలో, గాలివల్ల వేగంగా పరుగెత్తుతుంటాయి. అవే గాయత్రి, త్రిష్టుప్, జగతి, అనుష్టుప్, పంక్తి, బృహతి, ఉష్ణిక్. ఈ చక్రం అక్షంపై స్థిరంగా ఉంది. అక్షం ముళ్లపై నిలబడింది. చక్రం అక్షంతో తిప్పుకుంటుంది, ముళ్లూ అక్షంతో తిప్పుకుంటాయి. అక్షం చక్రంతో కలిసిపోయి, ధ్రువతార ద్వారా నడిపించబడుతుంది. దాని పురుషార్థ బలంతో ఆ రథ వ్యవస్థ ఏర్పడింది. ఇలానే, రథం యొక్క అన్ని భాగాల సమన్వయంతో సూర్యుని రథం స్థాపించబడింది. ఈ విధంగా ఆ ప్రకాశవంతుడైన దేవుడు ఆకాశంలో స్వర్గానికి ప్రయాణిస్తాడు. రథంలో యోగం, అక్షం చివరలు కుడివైపున ఉంటాయి. అది తిరుగుతూ ఉండగా, రెండు కాంతిరశ్ములు చక్రం, యోగానికి చెందినవిగా ఉంటాయి. ఈ రథం ఆకాశంలో తిరుగుతూ, మట్టి కుంచె చక్రంలా అన్ని దిశల్లో వలయాలను సృష్టిస్తుంది. యోగం, అక్షం చివరలు గాలి తరంగాల వల్ల నడిపించబడుతూ, స్థిరమైన వలయంలో అన్ని దిశల్లో తిరుగుతుంటాయి. ఉత్తరాయణంలో తిరుగుతున్నప్పుడు, రశ్ములు వలయంలో పెరుగుతాయి; దక్షిణాయనంలో తిరుగుతున్నప్పుడు కూడా వలయాలు అలాగే ఏర్పడతాయి. ఈ రథానికి రెండు రశ్ములు, యోగం, అక్షం చివరలకు బంధించబడి, ధ్రువతార చేత పట్టుకుని ఉంటాయి. ఈ రెండు సూర్యుని రథాన్ని లాగుతుంటాయి. అవి ధ్రువతారతో బలంగా బంధించబడి ఉన్నప్పుడు, సూర్యుడు ఆ వలయాల్లో తిరుగుతూ ప్రయాణిస్తాడు. రెండు బిందువుల మధ్య ఎనభై వందల వలయాలను దాటి, ధ్రువతార విడిపోతే, మళ్లీ రెండు రశ్ములు, యోగంతో కలసి ప్రయాణం కొనసాగుతుంది. ఇలానే, సూర్యుడు బయటి వలయాల్లో వేగంగా తిరుగుతూ, వాటిని చుట్టుకుంటూ ముందుకు సాగుతాడు. ఆ రథాన్ని దేవతలు నెలనెలా క్రమంగా నడిపిస్తారు. ఆ రథంలో అనేక ఋషులు కూడా ఉంటారు. ప్రతి నెల, గంధర్వులు, అప్సరసలు, నాగాధిపతులు, రాక్షసులు సూర్యునితో కలిసి ఉంటారు. ధాత, అర్యమన్, పులస్త్య, పులహ—ఇవే ప్రాణుల అధిపతులు. వాసుకి, సంకీర్ణ అనే నాగులు కూడా అదే విధంగా. గంధర్వులలో తుంబురు, నారద ముఖ్యులు; అప్సరసలలో కృతస్థల, పుంజికస్థల కూడా ఉంటారు. చక్రకారుల ఇద్దరు నాయకులు, గొప్ప రథబలమున్న ఇద్దరు, రాక్షసులైన హేతి, ప్రహేతి, యాతుధానులు కూడా కాలానుగుణంగా ఉంటారు. మధు, మాధవ మాసాల్లో ఈ వర్గం సూర్యునితో ఉంటుంది. వేసవి మాసాల్లో మిత్ర, వరుణులు కూడా ఉంటారు. అత్రి, వసిష్ఠ మహర్షులు, తక్షక, రంభక నాగులు, మేనక, సహజన్య అప్సరసలు, హాహా, హూహూ గాయకులు కూడా ఉంటారు. రథాంతర, ఇద్దరు చక్రకారుల నాయకులు, నరకాహారుడు, వధ అనే ఇద్దరు యాతుధానులు కూడా సూర్యునిలో నివసిస్తారు. శుచీ, శుక్ర మాసాల్లో వీరు ఉంటారు; తర్వాత ఇతర దేవతలు కూడా సూర్యునిలో ఉంటారు. ఇంద్రుడు, వివస్వాన్, అంగిరస, భృగు, ఏలాపత్ర, శంఖపాల నాగుడు, ఇతర నాగులు కూడా ఉంటారు. విశ్వావసు, సుషేణ, ప్రాత, రథ అనే గంధర్వులు, అప్సరసలు ప్రమ్లోచ, నిర్మోచంతి కూడా అక్కడ ఉంటారు. యాతుధానుడు, హేతి, వ్యాఘ్ర, తావు, నభస్య, నభసు కూడా సూర్యునిలో నివసిస్తారు. శరదృతువులో రెండు నెలలు పరజన్య, పూషా, భరద్వాజ, గౌతమ దేవతలు సూర్యునిలో ఉంటారు. చిత్రసేన గంధర్వుడు, సురుచి, విశ్వాచీ, ఘృతాచీ అనే అప్సరసలు కూడా అక్కడ ఉంటారు. ఎర్రవత నాగుడు, విశ్రుత, ధనంజయ, సేనజిత్, సుషేణ, సేనాని, గ్రామణి కూడా అక్కడ ఉంటారు. చార, వాత అనే యాతుధానులు త్విష, ఉర్జ మాసాల్లో ఉంటారు. హేమంత ఋతువులో రెండు నెలలు అంష, భగ, కశ్యప, క్రతు మహర్షులు సూర్యునిలో ఉంటారు. మహాపద్మ, కర్కోటక నాగులు, చిత్రసేన గంధర్వుడు, పూర్ణాయు, గాయన అనే గాయకులు కూడా అక్కడ ఉంటారు. అప్సరసలు పూర్వచిత్తి, గంధర్వురాలు ఉర్వశి, తార్క్ష్య, అరిష్టనేమి, సేనాని, గ్రామణి కూడా ఉంటారు. విద్యుత్సూర్య, తావు అనే ఉగ్ర యాతుధానులు, సహే, సహస్య కూడా సూర్యునిలో ఉంటారు. చలికాలంలో రెండు నెలలు త్వష్ట, విష్ణు, జమదగ్ని, విశ్వామిత్ర మహర్షులు అక్కడ నివసిస్తారు. కాద్రవేయ, కంబల, అశ్వతర నాగులు, ధృతరాష్ట్ర గంధర్వుడు, సూర్యవర్చసు కూడా అక్కడ ఉంటారు. తిలోత్తమ, రంభ, మనోరమ అనే అప్సరసలు, గ్రామణి, ఋతజిత్, సత్యజిత్, మహాబల అక్కడ ఉంటారు. బ్రహ్మశక్తి కలిగిన రాక్షసుడు, యజ్ఞశక్తి కలిగిన రాక్షసుడు కూడా రెండు నెలలు చొప్పున సూర్యునిలో నివసిస్తారు. ఈ విధంగా, సూర్యుని రథం కాలచక్రంలో తిరుగుతూ, నెలనెలా, ఋతువులకనుగుణంగా, అనేక దేవతలు, మహర్షులు, గంధర్వులు, అప్సరసలు, నాగులు, రాక్షసులతో కలిసి ఆకాశంలో ప్రకాశిస్తూ ప్రయాణిస్తుంది.