ఒకప్పుడు, నారదుడు, అత్యంత వినయంతో, అహంకారమేమీ లేకుండా, తన స్వయంగా శరీర భాగాలను ధ్వంసించిన కామదహనుడైన హరుణి, కైలాస శిఖరంపై ఆసీనుడై ఉన్నప్పుడు ప్రశ్నించాడు. “ఓ దేవదేవా! బ్రహ్మ, విష్ణు, ఇంద్రులకు నాయకుడవు. మంగళకరమైనది, ఆరోగ్యం, సౌందర్యం, దీర్ఘాయువు, శ్రేయస్సు, ఐశ్వర్యం కలిగినవాడవు. ఓ ప్రభూ! భక్తుడు ఎలా అవుతాడు? ఒక పురుషుడు నీవు లేదా విష్ణువు పట్ల భక్తుడిగా ఎలా మారతాడు? లేదా, ఓ దేవా! సర్వగుణసంపన్నురాలై, సౌభాగ్యవంతురాలై, కన్నవాడిని కోల్పోయిన ఒక మహిళ కూడా ముక్తిని ఎలా పొందగలదు? దానికి ఏదైనా వ్రతాన్ని ఇక్కడ వివరించు.” అప్పుడు హరుడు, “బ్రాహ్మణా నీవు ప్రశ్నించినది లోకాల మంగళార్థమే. శాంతికై ఇక్కడ వినిపించబడే వ్రతాన్ని విను నారదా!” అని పలికాడు. “నక్షత్రపురుష వ్రతమనే దీని స్వరూపం నారాయణుడు. ఇది విష్ణునామాలతో, పాదాల నుండి పైకి క్రమంగా చేయాలి. చైత్రమాసంలో, బ్రాహ్మణుడిని పఠింపజేస్తూ, వాసుదేవుని ప్రతిమను నక్షత్రారంభంలో పూజించాలి. మూల నక్షత్రంలో విష్వధరుని పాదాలకు నమస్కరించాలి, గుళ్ఫావనంతుని కంకణాలకు; రోహిణిలో వరదుని జఘనాలకు పూజించాలి; అశ్వికుమార నక్షత్రంలో మోకాలికి. పూర్వ, ఉత్తరాషాఢా సంయోగంలో తొడలకు ‘శివాయ నమః’తో పూజించాలి; పూర్వ, ఉత్తర ఫల్గుణిలో నితంబాలకు ‘పంచశరాయ నమః’తో పూజించాలి. నడుముకు ‘శారంగధర విష్ణవే నమః’తో, కృత్తికా, భాద్రపదాల్లో ప్రక్కలకు ‘కేశినిషూదనాయ నమః’తో పూజించాలి. రేవతిలో రెండు ప్రక్కలకు ‘దామోదరాయ నమః’, అనూరాధలో ఛాతికి ‘మాధవాయ నమః’తో పూజించాలి. ధనిష్ఠలో వెనుక భాగానికి పాపహారునిగా, విశాఖలో భుజాలకు ‘శంఖచక్రగదాపాణయే నమః’తో పూజించాలి. హస్త నక్షత్రంలో చేతులకు ‘మధుసూదనాయ నమః’, పునర్వసులో వేళ్ల ముందుభాగాలకు ‘సామగాయ తేజసే నమః’తో పూజించాలి. సర్పనక్షత్రంలో మత్స్యరూపుని గోళ్ళను పూజించాలి; కూర్మరూపుని పాదాలను ఆరాధించాలి. జ్యేష్ఠ నక్షత్రంలో హరివు మెడను పూజించాలి. చెవులకు వరాహుని నమస్కరించాలి, వినడం ద్వారా జనార్దనుడు సంతృప్తి పొందుతాడు. పుష్య నక్షత్రంలో నరసింహుని ముఖాన్ని పూజించాలి. పునఃపునః వామనునికి నమస్కారం, స్వాతి నక్షత్రంలో పళ్ల కొమ్మలపై పూజ. హరివు ముఖాన్ని, వరుణ నక్షత్రంలో పూజించాలి. మఘ నక్షత్రంలో రాముని ముక్కుకు పూజ. మృగశిరలో కళ్లకు పూజ, రామునికి నమస్కారం. బుద్ధునికి నమస్కారం, చిత్త నక్షత్రంలో నుదుటికి పూజ, మురారికి అత్యంత ఆరాధనీయం. భరణిలో తల విష్ణువునకు పూజ; కళ్కిరూపునికి నమస్కారం. ఆర్ద్ర నక్షత్రంలో పురుషోత్తముని జుట్టుకు పూజ, హరికి నమస్కారం. ఉపవాస దినాల్లో, నక్షత్రదినాల్లో, ఉత్తమ ద్విజులకు భక్తితో పూజ చేయాలి. వ్రతాంతంలో, సమస్తగుణాలున్న, సామగాయనుల వేషధారి అయినవారికి బంగారు, విస్తృతమైన, దీర్ఘబాహువుతో, ముత్యాలు, చంద్రకాంతులు, వజ్రాలతో అలంకరించిన రూపాన్ని దానం చేయాలి. హరిప్రతిమను, పూర్తి నీటి కుండలో, వస్త్రాలు, ఆవులు, మంచం, పత్రాదులు సహా ఉత్తమ ద్విజునికి దానం చేయాలి. ఇక్కడ ఏదైనా దానం చేయదగినదైతే, ద్విజులకు తమ ప్రయోజనార్థం దానం చేయాలి. హిరణ్యగర్భా, అచ్యుతా, రుద్రస్వరూపా, మా కోరికలను నెరవేర్చు. పురుషోత్తమునికి లక్ష్మీతో, తన భార్యతో కలిసి గడ్డిపడకను, మంత్రోచ్ఛారణతో, ముడులు, లోపాలు లేని దానిని సమర్పించాలి. విష్ణుభక్తులకు ఎక్కడా అపశకునం కలుగదు. అందువల్ల కేశవునికి సౌందర్యం, ఆరోగ్యం, పరమభక్తి లభిస్తుంది. యథా, జనార్దన! నీ మంచం లక్ష్మీతో ఎప్పుడూ ఖాళీగా ఉండదు, అట్లే నా మంచం కూడా జన్మజన్మాంతరాలూ ఖాళీగా ఉండకూడదు, కృష్ణా! ఈ విధంగా వస్త్రాలు, పుష్పమాలలు, అంగరాగాలు నక్షత్రపురుషజ్ఞునికి సమర్పించి, బ్రాహ్మణునిని వదిలించాలి. ప్రతి నక్షత్రంలో ఉపవాసం చేసి, నూనె, ఉప్పు తినవచ్చు; సామర్థ్యానుసారం భోజనం చేసుకోవచ్చు; ధనముపై మోసం లేకుండా ఉండాలి. ఇలా నక్షత్రపురుషుని నియమానుసారం పూజించినవాడు, అన్ని కోరికలు పొందుతాడు, విష్ణులోకంలో గౌరవింపబడతాడు. ఇక్కడ లేదా ఎక్కడైనా, బ్రాహ్మణహత్య వంటి పాపాలు, తనవారు లేదా పూర్వీకులు చేసినవి అన్నీ నశిస్తాయి. ఈ వ్రతాన్ని ఎవడు భక్తితో చదువుతాడో, వింటాడో, అతడు తప్పక చేయాలి; అది కలియుగ మలినాలను తొలగిస్తుంది, మురారి మహిమ ఫలితాలను ప్రసాదిస్తుంది. ఈ ఉపవాసాన్ని చేయలేని వారికి, అలాంటి ఫలితాన్ని కోరేవారికి, అలవాటు లేకపోవడం లేదా అనారోగ్యం కారణంగా, ఏ వ్రతం శ్రేష్ఠమో చెప్పు. ఉపవాసం చేయలేనివారు, ఈ వ్రతంలో రాత్రిపూట భోజనం చేయవచ్చు; అయినా, అపరిమితమైన మహాపుణ్యం లభిస్తుంది. ఇది ఆదిత్యశయన వ్రతం, శంకరుని యథావిధిగా పూజించాలి, పురాణజ్ఞులు కొన్ని నక్షత్రాలలో చెప్పిన విధంగా. ఏడవ తిథి హస్త నక్షత్రంలో, ఆదిత్యవారంలో, లేదా సూర్యుని సంచారంలో వస్తే, ఆ తిథి సమస్త కోరికలకు శుభదాయకం. ఉమా, మహేశ్వరులను సూర్యుని నామాలతో పూజించాలి; శివలింగంపై సూర్యపూజ చేసి, ఆ విధంగా పూజను నిర్వహించాలి. ఉమాపతి, రవి మధ్య ఎలాంటి భేదం లేదు. అందువల్ల, శ్రేష్ఠ మునీంద్రా! శంభుని ఇంట్లో పూజించాలి. చేతికి సూర్యునికి నమస్కారం, పాదాలకు అర్కునికి, చిత్త నక్షత్రంలో కంకణాలకు, స్వాతిలో జఘనాలకు పురుషోత్తమునికి, విశాఖలో మోకాలికి ధాత్రునికి. అలాగే, అనూరాధలో సహస్రభానువుకు తొడలకు నమస్కారం, జ్యేష్ఠలో అనంగునికి గుప్తభాగానికి, కటిస్థానంలో ఇంద్ర, సోములకు. పూర్వ, ఉత్తరాషాఢా సంయోగంలో నాభికి త్వష్టకు నమస్కారం, సప్తతరంగమునకు; శ్రవణలో తిక్ష్ణాంశువుకు, ధనిష్ఠలో వెనుక భాగానికి వికర్తనునికి. జలాధిప నక్షత్రంలో కళ్లను, చందకరునికి చేతులను, రేవతిలో గోళ్ళను పూజించాలి; అశ్విని నక్షత్రంలో ఏడు గుర్రాల రథస్థుడైనవారికి నమస్కారం చేయాలి. ఈ విధంగా నక్షత్రపురుష వ్రతాన్ని ఆచరించేవారు, పరమఫలితాలను పొంది, విష్ణులోకంలో సత్కారం పొందుతారు.