कदाचित् पाञ्चालानां नृपतिः अनघवैभ्रजः नाम्ना पुत्रकामनया हरिं नारायणं देवेशं सम्यक् उपासितवान्। स महाव्रतानुष्ठानपरः दीर्घकालं शक्तिमन्तं जनार्दनं भक्त्या सेवितवान्। तस्मिन्नेव काले भगवतः तुष्टिः अभवत्। तदा भगवान् तं राजानं उवाच— "वरं वृणीष्व, राजन्, यद् यच्चित्ते अभिलषसि।" राजः तेन संबोधितः श्रेष्ठं वरं अवरुणोत्— "देवेश, पुत्रं मे देहि, यो महाबलपराक्रमी, सर्वशास्त्रविशारदः, धर्मात्मा, योगिनां श्रेष्ठः भवेत्।" पुनः सः पुनः उवाच— "सर्वभूतवाक्यविज्ञः पुत्रः योगी मे भवतु।" तदा विश्वात्मा परमेश्वरः "तथास्तु" इत्युक्त्वा सर्वदेवानां पुरतः तत्रैव अन्तर्धानं गतः। ततः तस्य पुत्रः ब्रह्मदत्तः नाम्ना तेजोमयः जातः। स सर्वभूतानां दयालुः, सर्वेषु बलाधिकः, सर्वभूतवाक्यविज्ञः, सर्वभूतस्वामी च अभवत्। एकदा स योगात्मा कटकस्य रूपं प्रविश्य, यत्र द्वौ कीटौ रममाणौ दृष्टौ, तत्र प्रविष्टः। तदा सः कटकस्य हासं दृष्ट्वा, कटक्याः महान् विस्मयः अभवत्। मनसि किञ्चित् संदेहं कृत्वा सा राजानं पप्रच्छ— "राजन्, कुतः एषः हासः सहसा उत्पन्नः? कारणं न जानामि, न च किमर्थं त्वया कृतं?" तदा राजपुत्रः प्रत्युवाच— "एषः हासः, सुन्दरी, कटकस्य वाक्यतः उत्पन्नः, यः कामवाक्यैः अभवत्। अन्यः हासस्य कारणं नास्ति, शुद्धस्मिते।" ततः रानी मिथ्यावचनं प्रोवाच— "अद्य अहमेव हासितवती; त्वया कारणेन अहं जीवितुं न शक्नोमि। कटकाणां वाक्यं देवैरन्यथा न ज्ञायेत्।" "एवमेव त्वया हासिता अस्मि—किम् अधिकम्?" तदा राजा उत्तरं न लभमानः हरिं पृष्टुम् इच्छन् अभवत्। स सप्तरात्रं व्रतम् आस्थाय शुद्धः अभवत्; स्वप्ने हृषीकेशः तं सम्बोधितवान्, प्रातः स नगरं विचरन् अभवत्। तत्र वृद्धः ब्राह्मणः, यस्य उपदेशेन सर्वं ज्ञायेत्, विष्णुना उक्त्वा अन्तर्धानं गतः; तदा राजा प्रातः नगरं त्यक्त्वा निर्गतः। सः मन्त्रिभिः पत्न्या च सह गच्छन् पुरतः वृद्धं ब्राह्मणं आगच्छन्तं द्रष्टवान्, यः आगच्छन् वदति स्म। "अस्माकं कुरुषु जाङ्गले श्रेष्ठा ब्राह्मणाः, दाशपुरे सेवकाः, कालञ्जरे मृगाः, मानससरसि सप्त चक्रवाकाः; अत्र सिद्धिं प्राप्ताः स्म।" तेषां वचनं श्रुत्वा राजा शोकात् भूमौ पतितः; तदा उभौ मन्त्रिणौ पूर्वजन्मस्मृतिं प्राप्तौ। बाभ्रव्यः, कामशास्त्रकर्ता, जनैः पाञ्चालविद्यायुक्तः, सर्वशास्त्रविशारदः, यौवनस्थः अभवत्। कण्डरीकः धर्मात्मा वेदविज्ञानप्रवर्तकः, पूर्वजन्मस्मृतिं प्राप्तः; दुःखात् उभौ तस्य पुरतः पतितौ। "हाय, योगात् पतिताः स्म, कामकर्मबन्धनात्!" इति पुनः पुनः विलपन्तः, त्रीणि योगनिष्ठानि, विस्मयात् श्राद्धमहिमानं पुनः पुनः स्तुतवन्तः। तदा तं वृद्धं ब्राह्मणं राजा ग्रामैः धनैः च सम्पन्नं मुक्तवान्; स्वं पुत्रं राजलक्षणसम्पन्नं अभिषिक्तवान्। तं विष्वक्सेनः इति नाम्ना राज्ये स्थापितवान्; मानससरसि संनिपातिताः सर्वे योगिनां श्रेष्ठाः अभवन्। ब्रह्मदत्तः अन्ये च, पितृभक्ताः, निरमर्षाः, तत्र उपस्थिताः; एषः सर्वः मया कारणीकृतः। राज्यत्यागात् यः यः फलः इच्छ्यते, सर्वं राजा "तथास्तु" इत्युक्त्वा अनुमोदनं दत्तवान्। "तव कृपया सर्वं फलम् प्राप्तम्," इति उक्त्वा ते सर्वे वनवासं कृत्वा योगम् आस्थितवन्तः। ब्रह्मरन्ध्रद्वारा तपःबलात् ते परमां गतिं प्राप्नुः—आयुः, धनं, ज्ञानं, स्वर्गं, मोक्षं, सुखं च। पितरः तुष्टाः सन्तः पुत्रान् राज्यं च ददति, ये द्विजातिभ्यः ब्रह्मदत्तस्य पितृमहिमानं पठन्ति। यः इदं द्विजातिभ्यः श्रोतुम् कारणं करोति, वा शृणोति, वा पठति, स ब्रह्मलोकः शतकोटिकल्पपर्यन्तं पूजितः भवति। कदा श्राद्धं अनन्तफलप्रदं भवति? कस्यां भागे दिवः श्राद्धं कर्तव्यम्? केषु तीर्थेषु श्राद्धं बहुफलप्रदं? यत् यत् अपराह्णे अभिजित् वा रोहिण्यां उदयकाले दत्तं, तत् अक्षयम् उच्यते। तानि तीर्थानि यानि पितृभिः प्रियाणि, तानि संक्षेपेण वक्ष्यामि। गया पितृतीर्थं सर्वेषां तीर्थानां श्रेष्ठं शुभं, यत्र देवेशः पितामहः स्वयम् निवसति। तत्र पितरः स्वांशकामनया श्लोकं गायन्ति स्म। बहवः पुत्राः इच्छ्यन्ते; एकः गयां गच्छति, वा अश्वमेधं यजति, वा नीलवृषं मोचयति, पुण्यं भवति। वाराणसी अपि पितृप्रियं तीर्थं, यत्र अविमुक्तस्य स्थितिः भोगमोक्षदायिनी। विमलेश्वरः अपि पितृप्रियं तीर्थं; प्रयागः पितृतीर्थं सर्वकामफलदायकः। वटेश्वरे भगवन् माधवेन सह योगनिद्रायां सदा स्थितः; केशवः अपि तत्र निवसति।