शृणुत कथां पुण्यां, भगवतः सनातनधर्मस्य विमलप्रवाहाम्। कः स ब्रह्मदत्तो यः पृथिव्यां सर्वभूतस्वरज्ञानि प्राप? केषां वंशे चतुर्वे चक्रवाकाः उत्पन्नाः? अस्यां नगरीं तेषु एव जाताः, "चक्र" इति नाम्ना प्रसिद्धाः, वृद्धद्विजस्य पुत्राः, ते पुरातनब्राह्मणाः स्म, ये पूर्वजन्मस्मरणसम्पन्नाः आसन्। ते स्थिरबुद्धयः, सत्यदर्शिनः, वेदविदः, तपःप्रवणाः, नाम्ना कर्मणा च दीनस्य पितुः पुत्राः। तेषां द्विजानां मध्ये तपस्येच्छा समुत्पन्ना—"परमं सिद्धिं प्राप्स्यामः" इति श्रेष्ठब्राह्मणाः उक्तवन्तः। तदा तेषां वचः श्रुत्वा, सुदरिद्रः महातपस्वी कृपणया वाचा अब्रवीत्—"किमेतत्, मम पुत्राः?" "एषा अधर्मः" इति सः पिताऽब्रवीत्, तान् वारयामास; ते दीनाः वृद्धं पितरं त्यक्त्वा, वनं तपस्यै जग्मुः। तदा पुत्राः पितरं पप्रच्छुः—"किमत्र धर्मः? किं जीवतः परित्यागात् पन्था अस्ति? वदस्व, पितः, कं जीविकामार्गं त्वं चिन्तितवान्?" पिताऽब्रवीत्—"एष यः धनः भवतः पुरतः, सः राज्ञः; सः प्रभूतं वित्तं दास्यति, सहस्राणि ग्रामाणां, यदि भवान् प्रातःकाले पाठयिष्यति।" ततः तेषां श्रेष्ठब्राह्मणानां कुरुजाङ्गले, दाशपुरसेवकानां, कालञ्जरे मृगाणां, मानसे सप्तचक्रवाकानां—"अत्र वयं सिद्धिमाप्ताः" इति उक्त्वा, पुनः वनं तपस्यै जग्मुः; वृद्धोऽपि स्वार्थसिद्धये राजप्रासादं गतः। कदाचित् अनघः वैभ्रजः नाम राजा आसीत्, पाञ्चालानां नृपतिः, सः पुत्रकामः हरीं नारायणं देवानां प्रभुं पूजयामास। सः महाव्रतान्वितः दृढनिष्ठया तं पूजयामास; दीर्घकालानन्तरं जनार्दनः तेन तुष्टः। "वरं वृणीष्व, राजन्, यः ते हृदये वाञ्छितः।" इति देवेन उक्तः, सः राजा परमं वरं वव्रे— "देवेश, महाबलपराक्रमयुक्तं, सर्वशास्त्रविशारदं, धर्मिष्ठं, योगिनां श्रेष्ठं पुत्रं मे देहि। सर्वभूतभाषाज्ञं पुत्रं योगिनं मे देहि।" "एवं भवतु" इति विश्वात्मा परमेश्वरः उक्त्वा, सर्वदेवानां पुरतः तत्रैवान्तर्धानं गतः। ततः तस्य पुत्रः जातः—ब्रह्मदत्तः, तेजसा पूर्णः। सः सर्वभूतदया, सर्वभूतातिरिक्तबलवान्, सर्वभूतभाषाज्ञः, सर्वभूताधिपः, सर्वेश्वरः। कदाचित् सः योगात्मा विप्ररूपेण पिपीलिकायां प्रविष्टः, यत्र द्वौ कृमू रममाणौ दृष्टौ। तदा तं हसन्तं दृष्ट्वा, सा पिपीलिका अत्याश्चर्यं प्राप; सा मनसि किंचित् शङ्कित्वा, राजानं पप्रच्छ— "राजन्, किमिदं हास्यं सहसा जातम्? न हि मम ज्ञातं हास्यहेतुं, न च किमर्थं त्वया कृतम्।" राजपुत्रः प्रत्युवाच—"एषः हास्यः अभवत्, सुश्रोणि, पिपीलिकायाः भाषया, यः कामवचनैः उत्पन्नः।" "नान्यः कारणः हास्यस्य, शुचिस्मिते; न च सामान्यः।" तदा रानी मिथ्यावचनमुवाच— "अद्य केवलं मया हास्यं कृतम्; त्वया हेतोः अहं न जीविष्यामि। कः मर्त्यः देवांश्च विना पिपीलिकाभाषां वेद?" "अतः केवलं त्वया अत्र हासिता अस्मि—किं बहुना?" तदा राजा निरुत्तरः, हरिं पृष्टुमिच्छन्, सप्तरात्रं शुद्धः व्रतमाचरन्। तस्मिन् स्वप्ने हृषीकेशः तस्मै उक्तवान्; प्रभाते सः नगरे विचरन्, विष्णोः उपदेशेन, वृद्धं ब्राह्मणं सर्वज्ञं द्रष्टुं ययौ। तत्र सः वृद्धब्राह्मणः, सर्वं तस्य उपदेशेन ज्ञातुम् अर्हति—इति उक्त्वा विष्णुः अन्तर्हितः। प्रभाते राजा नगरात् निर्गतः। मन्त्रिभिः भार्यया सह निर्गच्छन्, राजा पुरतः वृद्धं ब्राह्मणं आगच्छन्तं ददर्श, सः आगच्छन् वदन्—"वयं त एव श्रेष्ठब्राह्मणाः कुरुजाङ्गले, दाशपुरसेवकाः, कालञ्जरे मृगाः, मानससरोः सप्तचक्रवाकाः; अत्र वयं सिद्धिमाप्ताः।" तत् तेषां वचनं श्रुत्वा, राजा दुःखेन भूमौ पतितः; तदा तस्य मन्त्रिद्वयं अपि पूर्वजन्मस्मरणं प्राप। बाभ्रव्यः, कामशास्त्रकर्ता, पाञ्चालानां मध्ये पण्डितः, सर्वशास्त्रविशारदः, युवाऽपि आसीत्। कण्डरीकः अपि धर्मात्मा, वेदवर्धकः, पूर्वजन्मस्मरणसम्पन्नः; दुःखात् उभौ तस्य पुरतः पतितौ। "हा, वयं योगात् पतिताः, कामकर्मबन्धनात्!" इति पुनः पुनः विलपन्तः, योगसिद्धास्त्रयः, विस्मिताः, श्राद्धस्य माहात्म्यं पुनः पुनः स्तोतुम् आरब्धवन्तः। ततः तं वृद्धब्राह्मणं वित्तेन ग्रामैः सह मोचयित्वा, राजा स्वपुत्रं राजलक्षणयुक्तं, "विश्वक्सेन" इति नाम्ना अभिषिच्य राजा कृतवान्। मानससरोः सर्वे संनिपत्य, योगिनः श्रेष्ठाः आसन्। तत्र ब्रह्मदत्तः, अन्ये च, पितृभक्ताः, निरमर्षाः, सर्वे सन्निहिताः; एष मया एव कारणम्। यत् फलम् राज्यत्यागात् इच्छ्यते—एतत् सर्वं राजा "एवं भवतु" इति पुनः अनुमोदयामास। "तव प्रसादात् मया एतानि सर्वाणि प्राप्तानि" इति उक्त्वा, सर्वे वने स्थित्वा योगं समादाय। ब्रह्मरन्ध्रद्वारा तपसा परमं पदं प्राप्तवन्तः—एवं आयुः, वित्तं, ज्ञानं, स्वर्गः, मोक्षः, सुखं च। तृप्ताः पितरः पुत्रान् राज्यं च ददाति ये, द्विजश्रेष्ठ, एतत् ब्रह्मदत्तस्य पितृमाहात्म्यं पठन्ति।