पञ्चालदेशे ब्रह्मदत्तः नाम राजा दिव्यविज्ञानेन सम्पन्नः आसीत्। एकदा सः योगबलात् पिपीलिकायाः रूपं प्रविश्य तत्र द्वयम् उपक्रीडन्तम् कीटकयुग्मं दृष्टवान्। तत्र पुरुषकीटकः पिपीलिकां सर्वत्र अनुवर्त्य, पञ्चबाणैः तप्ताङ्गः, कम्पितवाक्यैः अभाषत। सः ताम् उवाच—“न खलु लोके त्वद्वद् अन्यः प्रियतमा अस्ति। मध्येन तन्वी, विस्तीर्णजघना, वक्षसा विशालाः, आगच्छन्ती च त्वम्। सुवर्णवर्णा, सुन्दरी-जघना, मनोज्ञमाल्यभूषिता, मनोहरस्मिता, सुचिह्नितनेत्र-जिह्वा, मधुरसस्नेहा, शर्करागुडप्रियाः। यदा अहं खादामि तदा त्वं खादसि, अहं स्नानं करोमि तदा त्वं स्नानं करोति। यदा अहं दूरस्थः तदा दुःखिता भवसि, अहं क्रुद्धः तदा त्वं भीता च चञ्चला। वद सुन्दरी, किमर्थं क्रुद्धमुखी स्थिता असि?” तस्याः क्रोधेन उत्तरम्—“किमर्थं मयि भाषसे, कपटिन्?” तया उक्तम्—“मम मोदकचूर्णं दत्त्वा मां परित्यज्य अन्यया सह दिवसं व्यतीतवान्, कामानलव्यग्रः।” सः प्रत्युत्तरम्—“सा त्वद्वत् आसीत्, सुन्दरी, तस्मात् अन्याय दत्तम्। एकं अपराधम् क्षमस्व, प्रभामयि।” पुनः प्रतिज्ञाय—“न पुनः कुर्वे, साध्वी। सत्यम्, तव पादौ स्पृशामि, अनुग्रहं कुरु।” तस्य वचनं श्रुत्वा, पिपीलिका प्रसन्ना अभवत्, ततः तया मोहाय आत्मा समर्पितः। एतत् सर्वम् ब्रह्मदत्तः, सर्वभूतनादज्ञानसम्पन्नः, चक्रधरस्य कृपया, आश्चर्येण अवलोकयामास। कथं ब्रह्मदत्तः भूतनादज्ञानवान् अभवत्? कस्य वंशे चत्वारः चक्रवाकाः उत्पन्नाः? तस्मिन्नेव नगरे ते जाताः, ‘चक्र’ इति नाम्ना, वृद्धद्विजस्य पुत्राः, प्राचीनब्राह्मणाः, पूर्वजन्मस्मृतिसम्पन्नाः। सत्यनिष्ठाः, तत्त्वदर्शिनः, वेदविदः, तपःकाङ्क्षिणः, नाम्ना कर्मणा च, दरिद्रस्य पुत्राः। तेषु द्विजेषु तपस्याभिलाषः उत्पन्नः—“परमसिद्धिं प्राप्स्यामः” इत्युक्त्वा तैः उत्तमब्राह्मणैः। तेषां वचनं श्रुत्वा, सुधरिद्रः महातपस्वी, दीनवाणीमुवाच—“किमेतत्, पुत्राः?” तेन उक्तम्—“एषा अधर्मः, पितरः उक्त्वा, तान् निरोधयामास। वृद्धं पितरं त्यक्त्वा, दरिद्राः वनं गत्वा तपः कर्तुं प्रवृत्ताः।” ते पितरं पप्रच्छुः—“कः धर्मः अत्र? जीवतः त्यागात् किं मार्गः? कथय, पितः, किम् जीविकां चिन्तितवान्?” सः उक्तवान्—“एष धनं राज्ञः। सः प्रातः पाठे भवतः धनं दास्यति, सहस्रग्रामान्।“ “कुरुजाङ्गले श्रेष्ठब्राह्मणाः, दाशापुरे दासाः, कालञ्जरे मृगाः, मानसे सप्त चक्रवाकाः—इह सिद्धः।” इति पितरं उक्त्वा, पुनः वनं तपःकृते गताः; वृद्धः अपि राजमहालयं स्वार्थसिद्ध्यर्थं अगच्छत्। एकदा अनघवैभ्रजः नाम राजा, पञ्चालाधिपः, पुत्रकामनया हरिं नारायणं देवाधिदेवम् उपासितवान्। सः महाव्रतानुष्ठानपरः हरिं पूज्य दीर्घकालं तपःकृतवान्। जनार्दनः प्रसन्नः अभवत्। “वरं वृणु, शुभराजन्, यद् इच्छसि।” इत्युक्त्वा, राजा परमं वरम् अचिन्तयत्। “सर्वशास्त्रविशारदं, धर्मिष्ठं, योगिश्रेष्ठं, महाबलपराक्रमयुक्तं पुत्रं देहि, देवेश।” “सर्वभूतवाक्यज्ञानं पुत्रं देहि, योगिनं स्वपुत्रवत्।” इत्युक्त्वा, विश्वात्मा परमेश्वरः “एवं भवतु” इत्युक्त्वा, सर्वदेवान् पुरः तत्रैव अन्तर्धानम्। ततः तस्य पुत्रः ब्रह्मदत्तः तेजोमयः जातः। सः सर्वभूतानां दयालुः, सर्वेभ्यः बलिष्ठः, सर्वभूतवाक्यज्ञानवान्, सर्वभूताधिपः। एकस्मिन दिवसे सः योगात्मा पिपीलिकायाः रूपम् प्रविश्य, तत्र कीटकयुग्मं रममाणम् अचक्षत्। तत्र पिपीलिका तं हास्यं दृष्ट्वा, अतीव विस्मिता, मनसि शङ्कां कृत्वा, राजा पप्रच्छ। “राजन्, किमर्थं एतत् हास्यं जातम्? कारणं न जानामि, किमर्थं तव हास्यं कृतम्?” राजकुमारः प्रत्युवाच—“एतत् हास्यं उत्पन्नम्, सुन्दरी, पिपीलिकायाः वाक्येन, यः कामवाक्यैः उत्पादितः। अन्यः कारणः नास्ति, शुद्धस्मिते। ततः रानी मिथ्यावचनं उवाच। ‘अद्य अहमेव हासितवती; तव कारणेन न जीविष्यामि। कः मर्त्यः पिपीलिकानां वाक्यं देवांश्च विना जान्यात्?’” “तस्मात् तव कारणेन अहं हासिता—किम् अधिकं वक्तव्यम्?” इत्युक्त्वा, राजा उत्तरहीनः हरिं पप्रच्छितुम् इच्छत्। सप्तरात्रं शुद्धव्रतम् आस्थाय, स्वप्ने हृषीकेशः तं संबोधितवान्; प्रातः नगरं विचरन्। वृद्धब्राह्मणः तस्य उपदेशेन सर्वं विज्ञायिष्यति—इति विष्णुः उक्त्वा अन्तर्धानम्। प्रातः राजा नगरात् निर्गतः। मन्त्रिणा पत्नी च सह निर्गम्य, पुरतः वृद्धब्राह्मणं आगच्छन्तं द्रष्टवान्, सः आगच्छन् भाषते। “वयं कुरुजाङ्गले श्रेष्ठब्राह्मणाः, दाशापुरे दासाः, कालञ्जरे मृगाः, मानसे सप्त चक्रवाकाः—इह सिद्धिः।“ इति तेषां वचनं श्रुत्वा, राजा शोकात् पतितः; तदनन्तरं मन्त्रिणौ पूर्वजन्मस्मृतिम् प्राप्तवन्तौ। बाभ्रव्यः कामशास्त्रकर्ता, जनैः पञ्चालविद्यायाम् प्रसिद्धः, सर्वशास्त्रविशारदः, युवाऽपि आसीत्। एवं पञ्चालदेशे ब्रह्मदत्तस्य योगबलात्, ब्राह्मणानां तपस्याः, हरिकृपया च, सर्वभूतवाक्यज्ञानं, पूर्वजन्मस्मृतिः, चक्रवाकानां सिद्धिः च सम्पन्ना।