श्राद्धकर्मणि कर्ता स्वयमेव भक्त्या पितरं स्मरन्, यथाविधि अतिथिं नियुक्त्वा, मन्त्रैः विधिना तद् अनुष्ठानं चकार। तत्र गोः अभावे, व्याघ्रेण गवां हन्यमानायां, अपि च वत्सः आचार्याय समर्पितः, "एष वत्सः स्वीक्रियते" इति उक्तम्। एवं सा गौः उपभुक्ता, किन्तु सप्त ऋषयः वेदबलाश्रयात् तस्मिन् घोरे कर्मणि निर्भयाः आसन्। अनन्तरं कालप्रेरिताः ते मृगयवः दशपुरे जन्म लेभिरे, पितृभक्त्या संस्कृतचित्ताः, पूर्वजन्मस्मृतिं प्राप्ताः। तेन घोरकर्मणा, यत् श्राद्धरूपेण कृतम्, ते मृगयुवंशे पापकर्मणां जन्म लब्धवन्तः। तथापि पितृमहिम्ना ते पूर्वजन्मस्मरणसम्पन्नाः अभवन्; वैराग्ययोगाभ्यां पुनः उपवासं कृतवन्तः। ते सप्त जना स्मृतिसम्पन्नाः कालञ्जरगिरौ नीलकण्ठस्य समीपे मृगत्वं प्राप्तवन्तः, पितृभक्तिप्रभावेन। तत्रापि ज्ञानवैराग्याभ्यां धर्मेण प्राणान् त्यक्तवन्तः, जनैः दृष्टाः, तीर्थान्ते उपवासेन। ततः मानससरोवरे ते सप्त जना चक्रवाकपक्षिणः अभवन्, योगिनः नाम्ना च कर्मणा च; तेषां सर्वेषां नामानि शृणु, द्विजश्रेष्ठ। सुमना, कुमुदः, शुद्धः, छिद्रदर्शी, सुनेत्रकः, सुनेत्रः, अंशुमान्—एते सप्त योगविशारदाः। तेषु त्रयः योगात् पतिताः, अल्पस्मृतयः, तं एकं वनान्तरे दीप्तिमन्तं स्त्रीसमूहपरिवृतं दृष्ट्वा विचरन्तः। तत्र विविधैः क्रीडाभिः, महाबलपराक्रमैः, पाञ्चालवंशे जातः, महाशक्तियुक्तः स वाहनसम्पन्नः। सर्वेषां तेषां मध्ये, कश्चन जलीयः राज्यम् इच्छन् अभवत्; स ब्राह्मणः पितृभक्त्या श्राद्धकर्ता, पितरं पुत्रवत् स्नेहेन पालयन्। अन्यौ द्वौ तं शक्तियुक्तं वाहनसम्पन्नं दृष्ट्वा, स्वेच्छया मर्त्येषु मन्त्रिणौ अभवताम्, ब्राह्मणश्रेष्ठ। तेषु यः कामविवर्जितः स ब्राह्मणश्रेष्ठः अभवत्; अपि च, विभ्राजस्य पुत्रः ब्रह्मदत्तः इति प्रसिद्धः अभवत्। मन्त्रिणां द्वौ पुत्रौ कण्डरीकः च सुबालकः च; ब्रह्मदत्तः राजा अभिषिक्तः, विद्वान् पुरोहितः तस्य मन्त्रदातृ अभवत्। स पाञ्चालराजा वीर्यवान्, सर्वशास्त्रेषु निपुणः, सर्वेषां प्राणिनां योगविद्, तेषां शब्दज्ञानकुशलः च। तस्य पत्नि शुभा देवलकन्या, संनति नाम्ना, या पूर्वं कपिला इति प्रसिद्धा अभवत्। सा पितृकर्मपरायणा ब्रह्मवदिनी अभवत्; तया सह राजपुत्रः राज्यं पालयामास। एकदा राजा तया सह उद्याने स्थितः, सः द्वयोः कृम्योः युग्मं दृष्टवान्, प्रेमकलहेन विक्लवौ। तत्र कृमिः पृष्ठतः सर्पन्तं, पञ्चबाणैः दग्धाङ्गं, कष्टेन वदन् इत्युक्तवान्— "न क्वापि लोके त्वद्वद् प्रियः अस्ति; मध्येन तन्वी, पुष्टनितम्बिनी, विस्तीर्णवक्षाः, समीपगमना। सुवर्णवर्णा, सुन्दरीनितम्बा, चारुहारमण्डिता, मनोज्ञस्मिता, सुचिह्नितनेत्रजिह्वा, गुडशर्करप्रियभाषिणी। यदा अहं खादामि तदा त्वमपि खादसि, यदा अहं स्नानं करोमि तदा त्वमपि; मम अनुपस्थितौ दुःखिता, कोपसमये च भीता च चञ्चला च।" "कथं त्वं रुष्टवदना तिष्ठसि, सुन्दरी? ब्रूहि।" इति सः पृष्टः, सा कोपेन प्रत्युवाच—"कपटी, मम साकं किमर्थं भाषसे?" इति। "त्वं चूर्णकं दत्तवान्, ततः मां परित्यज्य, अन्यया सह दिवसं यापितवान्, कामाग्निना पीडितः।" इति सा। सः प्रत्युवाच—"सा त्वद्वद् इव आसीत्, तस्मात् अन्यायै दत्तम्; एकं अपराधं क्षमस्व, प्रभामये।" "पुनः कदापि न करिष्यामि, सति; तव पादौ स्पृशामि, सत्येन; प्रसादं कुरु, नमामि।" इति। तस्य वचनं श्रुत्वा सा प्रीता अभवत्, ततः पिपीलिका स्वयं मोहनाय समर्पिता। ब्रह्मदत्तः सर्वमिदं ज्ञात्वा विस्मितः अभवत्, सर्वभूतशब्दज्ञानं चक्रधारिणः प्रसादात् प्राप्तवान्। कथं ब्रह्मदत्तः भूतशब्दज्ञः अभवत्? केषां वंशे चतुर्णां चक्रवाकानां जन्म जातम्? तस्मिन्नेव पुरे ते जाताः, चक्रनाम्नः, वृद्धद्विजस्य वंशजाः, प्राचीनब्राह्मणाः, पूर्वजन्मस्मृतिसम्पन्नाः। ते स्थिरबुद्धयः, सत्यम् अवलोकयन्तः, वेदविदः, तपःकाङ्क्षिणः, नाम्ना च कर्मणा च दरिद्रपुत्राः। तत्र तेषां द्विजानां तपस्ये चित्तमुत्पन्नम्—"परमं सिद्धिं प्राप्स्यामः" इति त एव उत्तमब्राह्मणाः। तद्वचनं श्रुत्वा, सुदरिद्रः महातपस्वी, दीनया वाचा उवाच—"किं एतत्, मम पुत्राः?" इति। "एषा अधर्मः," इति पिता उक्तवान्, तान् निरोद्धुम् इच्छन्; परित्यज्य वृद्धं पितरं, दरिद्राः वनं गत्वा तपस्यां स्थिताः। "किं धर्मः अत्र? जीवतः परित्यागात् किं पन्थानं अस्ति? वद, पितः, किं जीविकां चिन्तितवान्?" इति। "एष धनं समक्षं राज्ञः; सः युष्मभ्यं विपुलं दास्यति, सहस्रग्रामान्, प्रातः पाठे।" इति। "ते ब्राह्मणश्रेष्ठाः कुरुजाङ्गले, दाशपुरे दासाः, कालञ्जरे मृगाः, मानससरोवरे सप्त चक्रवाकाः—अत्र वयं सिद्धिं प्राप्तवन्तः।" एवं पित्रे उक्त्वा, पुनः वनं तपस्यै जग्मुः; वृद्धः अपि स्वकृत्यसिद्धये राजमहालयं गतवान्।