शृणुत, धर्मज्ञाः, अद्भुतां कथां सनातनीं यथाशास्त्रम्। विष्णोः रजस्तमसोद्भूतौ द्वौ महाबलिनौ तमोगुणप्रधानौ जगतः सम्पूर्णस्यैकस्मिन्समुद्रे व्यवधूनयन् स्थितौ। दिव्यरक्ताम्बरधारिणौ, शुक्लदंष्ट्रौ विकटौ, उच्चमुकुटकुण्डलालङ्कृतौ, शोभमानवलयकङ्कणौ। तौ विशालताम्रनेत्रौ, विस्तीर्णवक्षसौ, महाबाहू, गिरीव सदृशौ, चलन्तौ चलच्छैलरूपिणौ। नवमेघसदृशवर्णौ, सूर्यसदृशमुखौ, विद्युत्प्रभौ, भीषणौ, गदाधारिणौ स्थितौ। तयोः पादप्रणिधानात्समुद्रमिवोत्क्षिपन्तौ, निद्रायमानं मधुसूदनं हरिं कम्पयन्तौ इव अभवताम्। तत्र तौ सर्वतोमुखं पद्मस्थितं विचरन्तौ, योगिनां श्रेष्ठं महातेजसं दृष्टवन्तौ। तौ नारायणाज्ञया सर्वभूतसृष्टिं कुर्वन्तं ब्रह्माणं ददृशतुः—देवान्, सर्वं जगत्, मानसपुत्रान्, दानवान्, ऋषींश्च। तदा तौ दैत्यश्रेष्ठौ ज्वलन्तौ, हन्तुमुद्यतौ, क्रोधसंरक्तनेत्रौ, ब्रह्माणमिदं प्रोचतुः— "कस्त्वं, पद्ममध्ये स्थितः, शुक्लपग्रहवसानः, चतुर्भुजः, शमसंयुक्तदृष्टिः, सर्वक्लेशविवर्जितः, मोहित इव दृश्यसे? आगच्छ, युध्यस्व पद्मसम्भूत! अस्मिन्समुद्रे त्वं निर्बलः, यत्रावामुपस्थितौ स्वामिनौ। कस्तव कारणं, केन वा नियुक्तः? कस्त्वां ससर्ज, कः पालयिता, केन नाम्ना प्रसिद्धः?" "स एवैकः जगद्भिः अगम्यः सहस्रलोचनः कथ्यते; तेन संयोगेन युष्माभ्यां स्वकर्मनामधेयानि विज्ञेयानि। नास्ति अस्माभ्यः परं किञ्चिदिह विश्वे, अस्माभ्यं रजस्तमसा जगत् संवृतम्। वयं रजस्तमससम्भूतौ, ऋषिभ्यः परौ धर्मज्ञौ, दुष्प्राप्यौ सर्वदेहिनाम्, गुह्यौ च। अस्माभिः जगत् मोहितम्, सर्वयुगे दुष्प्राप्यौ; वयं कारणं, कामः, यज्ञः, स्वर्गस्य च प्राप्तिः। यत्र सुखं हर्षयुक्तं, यत्र श्रीः कीर्तिश्च, यद्यत्काम्यते, तदावां चिन्तयावः।" एवमुक्त्वा तयोः एकः प्रोवाच—"यत्नेन योगदृष्ट्या पूर्वं संयोगमाप्तवान्; तं स्थित्वा गुणयुक्तः सत्त्वे शरणं गतवानस्मि। यः परः योगविज्ञानसम्पन्नः, योगसत्त्वाख्यः, स एव रजस्तमसोः कर्ता, सृष्टेः च कारणम्। तस्मात्सर्वाणि भूतानि सत्त्वादीनि जायन्ते; स एव प्रभुः स्वांशेन युवां निग्रहिष्यति।" ततः स्वशक्त्या निद्रायमानः श्रीनारायणः बाहोः ब्रह्माणं निर्ममे, यः योजनेभ्यः विस्तीर्णः। तयोः बाहुनाऽकर्ष्यमाणयोः, तौ मुक्तौ स्थूलपक्षिवद्व्यचरतुः। ततः तौ चिरस्थायिनं पद्मनाभं हृषीकेशं देवमुपेत्य, प्रणम्य, तस्य पुरतः स्थितवन्तौ। तौ ऊचतुः—"त्वां जगतः कारणं, एकं पुरुषं परं वेद्मः; रक्षस्वावाम् अर्थाय—एष एवागमनकारणम्। त्वं सर्वदृष्टिप्रतिष्ठितः नित्यः ख्यातः; अतः प्रत्यक्षदर्शनायागमः कृतः। भगवन्, वरं वाञ्छावः, शत्रुनिघ्न, त्वां नित्यदृष्टिं प्रणमामः, विजयीति।" भगवानुवाच—"शिघ्रं वदतं, किं हेतोः, असुरश्रेष्ठौ, नूतनजीवनप्राप्तौ, पुनर्गूढं जीवितुमिच्छथः?" तौ ऊचतु—"भगवन्, यस्य सन्निधौ कश्चन न मृतः, तव वयं मृत्युमिच्छामः, महाव्रत, तवैव मृत्युरस्तु।" स भगवानुवाच—"एवं भवतु, युवां भविष्यति भविष्यति श्रेष्ठौ, न संशयः; सत्यमेतद्वच्मि।" ततः तयोः महादैत्ययोः वरदानं दत्त्वा, स नित्यः परमेश्वरः, देवानां श्रेष्ठः, स्वजङ्घया रजस्तमोगुणसम्भूतौ यमयमी च मन्थयामास। तत्र पद्मे स्थितः ब्रह्मा, ब्रह्मविदां श्रेष्ठः, उदीर्णबाहुः, महातेजाः, घोरतपः समारब्धवान्। स्वतेजसा ज्वलमानः, स्वकिरणैः तमः निःसारयन्, धर्मेषु प्रतिष्ठितः, सहस्रकिरणमिव सूर्यं बभासे। तदा रूपान्तरमास्थाय, शम्भुरूपधारी नारायणः, अक्षयः, महातेजाः, योगाचार्यः, तत्र आगतः। कपिलः, सांख्याचार्यः, ब्राह्मणश्रेष्ठः, क्षेत्रनिष्ठौ च उभौ महात्मनौ तम् स्तुतवन्तौ। तौ आगत्य, ब्रह्मणः अपरिमिततेजसः, उच्चावचभेदविज्ञौ, महर्षिभिः पूजितं, तत्र प्रोचतुः। ब्रह्मा, आत्मन्यवस्थितः, विश्वरूपः, सर्वभूतनायकः, त्रिलोक्यां पूज्यते। तयोः वचनं श्रुत्वा, ब्रह्मा योगवित्, वेदविहितेन विधिना, त्रिलोक्यं ससर्ज। स शम्भवे पुत्रं मुनिं चापि उत्पाद्य, तस्य पुरतः मौनं कृत्वा, तमसि स्थितवान्। स मानसपुत्रः जातमात्रः ब्रह्माणमुवाच—"किं करवाणि? भगवन्, ब्रूहि यत्कर्तव्यम्।" शम्भुः प्रोवाच—"एष कपिलः, हे ब्रह्मन्, नारायणात्मकः; स ते तत्त्वं वदति—महामते, तत्कुरु।" ततः तदर्थं ब्रह्मा पुनरुत्थाय, "युवां सेवितुम् अस्मि, किं करवाणि?" इति अञ्जलिं कृत्वा, तत्र प्रोवाच। एवं सनातनकथायाम्, विष्णोराज्ञया, रजस्तमोगुणाधिष्ठितौ दैत्यौ, ब्रह्मा, नारायणः, शम्भुश्च, जगत्सृष्टिप्रवाहः च क्रमशः प्रवर्तितमिति।