तदा तस्य महात्मनः सुन्दरवक्षसि समीपे, दिव्यतेजसा दीप्तमानः, शरदादित्यप्रभया स्फुरन्, यज्ञाग्निवद्भासमानः, सः पद्मः शोभमानः प्रादुरासीद्। तस्मिन्नेव क्षणे, स सर्वदिक्प्रवृत्तयोगिनां श्रेष्ठं, महातेजस्विनं ब्रह्माणं, सर्वलोकस्रष्टारं, सृजति स्म। तस्मिन्नेव सुवर्णमये पद्मे, योजनेभ्यः परिमिते, सर्वप्रभायुक्ते, भूचिह्नैः शोभिते, स ब्रह्मा विराजमानः स्थितः। तम् एव पद्मं प्राचीनविदः पृथिव्याः परमस्वरूपमिति वदन्ति, तच्च नारायणात् उत्पन्नमिति महर्षयः प्राहुः। सा पद्मा एव रसा देवी, या पृथिव्याख्या, ये च पद्मतत्त्वविदः, ते तां दिव्यगिरिं जानन्ति। तत्र हि हिमवतः, मेरुः, नीलः, निषधः, कैलासः, मुञ्जवान्, गन्धमादनश्च, एते पर्वताः कीर्त्यन्ते। तथा त्रिशिखरः, मनोहरः मन्दरः, उदयः, पिञ्जरः, विंध्यश्च पर्वतः। एते देवगणानां, महात्मनाम् सिद्धानां, धर्मचर्यायुक्तानां, सर्वकामफलप्रदाः वासस्थानानि सन्ति। एतेषां मध्ये जम्बूद्वीपाख्यं प्रदेशं, यत्र यज्ञक्रियाः प्रवर्तन्ते, तस्य रूपं जम्बूद्वीपवत्। तस्मादेव अमृतकल्पं जलं प्रवहति, शतशः दिव्यानन्दमयानदीः, पुण्यतीर्थानि च ज्ञायन्ते। तस्य पद्मस्य केशररूपेण पृथिव्याः सर्वरत्नपर्वताः स्मृताः। बहूनि पत्राणि तु, राजन्, तानि दुर्गमप्रदेशाः, पर्वतैः संकुलाः, यावन्ति म्लेच्छदेशाः संज्ञायन्ते। अधः पत्राणि तु, नृप, तत्र भागशः दानवानां, सर्पाणां, कीटानां च निवासस्थानानि सन्ति। तत्रैव तेषां मध्ये स समुद्रः, 'तद्रसम्' इति विख्यातः, यत्र महापातकिनः नराः निमज्जन्ति। तस्मिन्पद्मे, या पृथिवी एकस्मिन्नेव समुद्रे प्रविष्टा, सा कथ्यते; चतुर्दिशं चतुर्षु जलाशयेषु जलानि सन्ति। एवं नारायणस्य हेतोः, पद्मोत्थिता या पृथिवी, सा 'पुष्कर' इति नाम्ना विख्याता। अतः पण्डिताः, प्राचीनाः ऋषयः, याज्ञिकाश्च, वेदप्रमाणेन, पद्मविधिं यज्ञेषु स्मरन्ति। एवं भगवता सर्वस्य धारणविधिः, पर्वतानां, नदीनां, सरसां च, प्रतिष्ठापितः। ततः बलवान्, अनुपमतेजाः वरुणः, सूर्यसदृशः, श्वेतांशुकल्पतेजसा दीप्तमानः, शनैः स्वयम्भूः, स जगतः समुद्रे, पद्मविधिं शय्यां निर्माय, स्थितवान्। अथ तपस्यां विघ्नः समजनि—मधुरिति नाम्ना महाऽसुरः प्रादुर्भूतः, तेन सह भ्राता कैटभोऽपि जातः। एतौ द्वावपि विष्णोः रजस्तमसोद्भवौ, बलिनौ, तमोगुणयुक्तौ, एकस्मिन्नेव समुद्रे समग्रं जगत् व्याकुलयन्तौ। दिव्यरक्ताम्बरधारिणौ, शुक्लदंष्ट्रौ, तीक्ष्णौ, महाकिरीटकुण्डलाभरणितौ, भुजङ्गवलयैः शोभमानौ। विस्तीर्णकाञ्चनाक्षौ, विशालवक्षसौ, महाबाहू, पर्वतसदृशकायौ, चलच्छिलावत् संचरन्तौ। नवमेघसदृशवर्णौ, सूर्यसदृशवदनौ, विद्युत्प्रभासमौ, भीषणौ, गदाधारिणौ। चरणौ स्थापयन्तौ, इव समुद्रमुत्क्षिपन्तौ, शयनस्थं हरिं कम्पयन्तौ इव। तत्रैव पद्ममध्ये, सर्वतोमुखौ विचरन्तौ, तौ योगिनां श्रेष्ठं, तेजसा विराजमानं ब्रह्माणं ददृशतुः। तौ नारायणाज्ञया सर्वभूतसृजनं, देवगणान्, सर्वलोकं, मनसः सुतान्, दानवान्, ऋषींश्च सृजन्तं तम् अपश्यताम्। ततः तौ द्वावसुरश्रेष्ठौ, क्रोधदीप्तौ, संहाराभिलाषिणौ, उन्मत्तलोचनौ, तत्र ब्रह्माणं वाक्यमूचतुः—"कः त्वं, पद्ममध्ये स्थितः, शुक्लपट्टधारी, चतुर्भुजः, संयमशीलः, सर्वक्लेशविवर्जितः, मोहग्रस्तः च? आगच्छ, संग्रामं कुर्याम, हे पद्मसम्भूत! त्वं अस्माकं पुरतः समुद्रे शक्तिहीनः। कः तवादिः, केन नियुक्तः, कः स्रष्टा, कः रक्षिता, केन नाम्ना विख्यातः? स एकः इति लोकेषु ख्यातः, अगम्यः, सहस्रलोचनः; तस्य संयोगेन, युष्माभ्यां स्वकर्मणि नाम च विज्ञेयम्। हे बुद्धिमन्, अस्माभ्यं विना किमपि परं नास्ति; अस्माभ्यं संसारः रजस्तमसा आच्छादितः।" "वयं रजस्तमसोद्भवौ, ऋषिभ्यः अपि श्रेष्ठौ, धर्मिष्ठौ, सर्वदेहिनां दुष्प्राप्यौ, गूढभावेन स्थितौ। अस्माभ्यं संसारः मोहितः, युगेषु दुष्प्राप्यः; वयं कारणं, कामः, यज्ञः, स्वर्गप्राप्तिश्च।" "यत्र सुखं हर्षयुक्तं, यत्र श्रीः कीर्तिश्च, यद् यत् किञ्चिद् इच्छ्यते, तत् वयं चिन्तयामः। प्रयत्नयोगदृष्ट्या अहं प्रथमं संयोगमवाप, गुणयुक्तं संस्थाप्य, सत्त्वे शरणं गतम्।" "यः परः, योगविज्ञानसम्पन्नः, योगसत्त्वाख्यः, स एव रजस्तमसोः स्रष्टा, विश्वस्य च कारणम्। तस्मात् सर्वाणि भूतानि, सत्त्वानि चान्ये च, तस्मादेव जायन्ते; स एव भगवाञ्श्चांशेन युवां जयिष्यति।" एवं सुषुप्ते तस्मिन्, श्रीनारायणः स्वशक्त्या, बाहोः ब्रह्माणं निर्माय, योजनेभ्यः विस्तीर्णं, प्रादुश्चक्रे।