शृणु, धर्मज्ञ, एषा सनातनी कथा यथा शास्त्रे निर्दिष्टा। मम उपदेशान् श्रोतुम् इच्छन् सुखेन मम गर्भे वस, यत्र ब्रह्मा मम शरीरे देवर्षिभिः सह स्थितः। मां प्रपश्य, व्यक्ताव्यक्तयोः संयोगरूपिणीं, असुरद्विषम्, एकाक्षरमन्त्रस्वरूपिणीं च त्र्यक्षरां च मोक्षदायिनीं च। अहं त्रिवर्गातीतः, ओंकारः, तेषां तात्पर्यवाचकः; एवं पुराणपुरुषेण प्राज्ञेन उक्तम्। ततः स भगवान् शीघ्रं महर्षिं मार्कण्डेयं स्वमुखेन आकर्षयत्; स च श्रेष्ठः ऋषीणां तस्य ईश्वरस्य उदरे प्रविवेश। तत्र गुह्ये देशे स सन्तुष्टः अक्षरं हंसं शुश्राव। अहं स्वविविधरूपधारिणी महाजले विचरन्ती, यत्र चन्द्रसूर्यौ नास्ति, शनैः भ्रमन्ती, तत्र स हंसः भगवान् कालक्रमेण जगत् सृष्ट्वा विचरति स्म। स तेजस्वी भगवान् अपि जलरूपं भूत्वा, स्वदेहम् गुह्ययन्, जलचरजातिषु जातः, तत्र तपश्चर्यां चकार। स महात्मा महाबलश्च, सृष्टिकामः, पञ्चमहाभूतानि विश्वं च चिन्तयामास। तस्य चिन्तयतः, वायौ शान्ते, सागरे स्थिरे, सूक्ष्मे गम्भीरे जलपूर्णे देशे, यत्र नाकाशम् अस्ति, सः जलं किंचित् कम्पितवान्। तदा अनन्ततरङ्गैः प्राचीनकाले सूक्ष्मः विदारणः अभवत्। तस्मात् विदारणात् शब्दः उत्पन्नः, तस्मात् वायुः जातः। स वायुः विवरं प्राप्य स्थिरः सञ्जातः बभूव। स वायुः वर्धमानः सागरं बलात् कम्पितवान्। तत्र कम्पिते जले, मन्थ्यमाने, अग्निदेवः वैश्वानरः तमिस्रपथः उत्पन्नः। स अग्निः ततः प्रचुरं जलं शोषयामास; सागरे क्षीणमाने, महद् विवरं जातम्, आकाशः व्याप्तः। शुद्धानि जलानि, आत्मतेजसः उत्पन्नानि, अमृतरससमानानि; विवरप्रसादात् आकाशः जातः, आकाशात् वायुः जातः। तयोः संयोगात् अग्निः उत्पन्नः, स वायोः जातः। एतद् दृष्ट्वा महेश्वरः, महाभूतविज्ञापकः, तुष्टः अभवत्। तानि भूतानि विलोक्य, भगवान् लोकसृष्ट्यर्थं बहुरूपं ब्रह्मणः जन्म चिन्तयामास। चतुर्युगसहस्रान्ते, विश्वात्मा, बहुजन्मा, ब्रह्मणः हविः इति कथ्यते। या विद्या द्विजश्रेष्ठैः तपसा शुद्धात्मभिः भूमौ वर्षति, सा योगिनां परमं भवति। तं योगयुक्तं, परमऐश्वर्यसम्पन्नं, योगविद् ब्रह्मणः परमपदं स्थापयामास। ततः तासु महाजलेषु, भगवान् हरिः, अच्युतः, सर्वलोकस्रष्टा, सम्यक् विधिना जलान्तः क्रीडति। तदा स एकं पद्मं नाभेः उत्पादयामास, सहस्रदलम्, निर्मलम्, सूर्यसङ्काशम्, सुवर्णवर्णम्। तस्य पद्मस्य ज्वलदग्निशिखाः यज्ञाग्नेः इव दीप्तिमन्तः, शरत्कालेन्द्रकरश्मिवत् विशुद्धप्रभया विराजन्तः; स प्रशस्तः पद्मः महात्मनः रमणीयवक्षस्समीपे विराजमानः अभवत्। तत्र स योगयुक्तानाम् अग्रगण्यम्, महातेजस्विनम्, सर्वलोकस्रष्टारं ब्रह्माणं सर्वदिक्प्रवृत्तं ससर्ज। तस्मिन्सुवर्णपद्मे, बहुयोजनविस्तीर्णे, सर्वतेजस्सम्पन्ने, भूतलचिह्नैः शोभिते। एतत् पद्मं, इति विद्वांसः कथयन्ति, पृथिव्याः परमं रूपम्, नारायणात् उत्पन्नं मुनिभिः स्मृतम्। सा पद्मा एव रसा देवी, या पृथिवी कथ्यते; ये पद्मसारतत्त्वविदः, ते दिव्यम् पर्वतसमूहान् जानन्ति। तत्र हिमवन्, मेरुः, नीलः, निषधः, कैलासः, मुञ्जवान्, गन्धमादनः च। त्रिशिखरः पुण्यः, रम्यः मन्दरः, उदयः, पिञ्जरः, विन्ध्याचलः च। एते देवसंघानां, महात्मनाम् सिद्धानां, धर्मचारिणां वासस्थानानि, सर्वकामफलप्रदानि। एतेषां मध्ये जम्बूद्वीपाख्यं प्रदेशं, जम्बूद्वीपरूपं, यत्र यज्ञकर्माणि क्रियन्ते। तस्मात् प्रवहन्ति जलानि, अमृतकल्पानि; शतशः दिव्यानन्दनद्यः तीर्थानि च। अनन्ताः केसराः, पद्मकेसररूपेण, पृथिव्याः सर्वे रत्नपर्वताः स्मृताः। बहूनि पत्राणि, नृप, दुर्गमप्रदेशाः, पर्वतसमुच्चिताः, म्लेच्छदेशाः इति कथ्यन्ते। तलपत्राणि, राजन्, तेषां तेषां भागेषु, दानवानां, सर्पाणां, कीटानां च वासस्थानानि। तत्रैव महान् सागरः, 'तद्रस' इति प्रसिद्धः, यत्र पापिनः मनुष्याः निमग्नाः भवन्ति। तस्मिन्पद्मे, एकस्मिन्सागरे प्रविष्टा पृथिवी कथ्यते; चतुर्दिशं चत्वारि जलाशयानि सन्ति। एवं नारायणस्य कृते, पद्मोत्थिता पृथिवी प्रादुरभवत्; तस्मात् सा 'पुष्कर' इति नाम्ना प्रसिद्धा। अतो हि पण्डितैः, प्राचीनैः ऋषिभिः, याज्ञिकैः च, वेदप्रमाणेन, पद्मविधिः यज्ञेषु स्मृतः। एवं भगवता सर्वधारणविधिः स्थापितः—पर्वतानां, नदीनां, सरसां च। ततः बलवान्, अप्रतिमः, तेजस्वी वरुणः, सूर्यसदृशः, शुक्लप्रभया दीप्तिमान्, शनैः स्वयम्भूः, तस्मिन्महान्भौमसागरे, विश्वं व्याप्य, स्वशय्यां पद्मविधिं ससर्ज। एवं तपस्याम् विघ्नः अभवत्—मधु नाम महादैत्यः उत्पन्नः, तेन सह भ्राता कैटभः नाम दैत्यः अपि जातः।