सर्वेभ्यः जीवेषु, देवेषु च, अहं एव अस्ति; सर्पेषु शेषः, पक्षिणां मध्ये तार्क्ष्यः अहं। सर्वस्य प्राणिनः, लोकानां च, मृत्युर्भूतः कालरूपः अहं; धर्मः च अहं, तपः च अहं, सर्वेषु आश्रमेषु स्थितानां। दिव्यनद्यः सर्वाः, क्षीरसागरः, महोदधिः च अहं; यत् परं सत्यम्, तस्य अहं एव प्राणिनां प्रभुः। सांख्यः अहं, योगः अहं, परं पदम् अहं; पूजाः अहं, यज्ञः अहं, विद्यायाः अधिपः अहं। प्रकाशः अहं, वायुः अहं, पृथिवी अहं, आकाशः अहं; आपः अहं, समुद्रः अहं, ताराः अहं, दश दिशः अहं। वर्षः अहं, चन्द्रः अहं, मेघः अहं, सूर्यः अहं; क्षीरसागरे अहं स्थितः, समुद्रे अहं अग्निरूपः। भस्मीकृत्य अग्निरूपः भूत्वा जलार्पणम् पिबामि; पुरातनः अहं, परः अहं, परमगतिर्भूतः अहं। यत् भूत्वा, भविष्यति, यत् अस्ति, तस्य मूलम् अहं; यत् दृष्टं, यत् श्रुतं, मुने, तस्य अपि अहं। यत् अनुभवसि अस्मिन्संसारे, तत् सर्वम् अहं स्मर; मया पूर्वं जगत् सृष्टम्, अद्यापि सृज्यते—माम् पश्य। प्रत्येककाले, हे मार्कण्डेय, अहं जगत् सृजिष्यामि; सर्वम् एतत्, सर्वम्, तत्त्वतः एवम्, विज्ञाय। मम शिक्षां श्रोतुम् इच्छन्, सुखेन मम गर्भे वासं कुरु; ब्रह्मा मम शरीरे स्थितः, देवैः ऋषिभिः सह। साकारम् निराकारम् च, असुरारिः अहं; एकाक्षरः मन्त्रः अहं, त्र्यक्षरः मोक्षदः अहं। त्रिवर्गात् परः, ओंकारः अहं, तस्य अर्थस्य चिह्नः; एवं प्राचीनपुराणस्य विद्वान् प्रभुः उक्तवान्। ततः स शीघ्रं मार्कण्डेयमहर्षिं मुखेन आदत्त; श्रेष्ठः स महर्षिः प्रभोः उदरे प्रविष्टवान्। तत्र, गूढस्थले, स सुखेन अक्षरं हंसं शृणोति; अहं स्वस्वरूपं विविधं धृत्वा महोदधौ विचरामि, चन्द्रसूर्यौ लीनौ, शनैः विचरन्—हंसः प्रभुः कालक्रमे जगत् सृजति, विचरति च। स तेजस्वी, आपः भूत्वा, तपः अचरन्, स्वशरीरं गोपयन्, जलचराणां जातौ उत्पन्नः। ततः महात्मा, अतिबलवान्, जगत् सृष्ट्यर्थम्, महाभूतानि, जगत् च, चिन्तयामास। चिन्तयतः तस्य, वायुर्निश्चलः, समुद्रः शान्तः, सूक्ष्मे, गम्भीरे, जलपूर्णे, शून्ये जगति—स जलाशये स्थितः, समुद्रं अल्पम् उत्पीडयामास; अनन्ततरंगैः, प्राचीनकाले, सूक्ष्मं छिद्रं उत्पन्नम्। तस्मात् छिद्रात् शब्दः उत्पन्नः, तस्मात् वायुः जातः; छिद्रं लब्ध्वा, वायुः अचलः, बलवान् अभवत्। वायोः बलवृद्ध्या, समुद्रः तेन उत्पीडितः; तस्मिन् क्षुब्धे जले, मंथ्यमाने, अग्निपतिर्वैश्वानरः कृष्णमार्गः अभवत्। ततः अग्निः जलं शोषयित्वा, समुद्रः क्षीणः अभवत्, महाच्छिद्रं प्रादुरभवत्, आकाशः विस्तारितः। शुद्धाः आपः, आत्मतेजसः उत्पन्नाः, अमृतरससदृश्याः; आकाशः छिद्रसन्निधाने जातः, वायुः आकाशात् उत्पन्नः। तयोः घर्षणात्, अग्निः वायोः उत्पन्नः; तद् दृष्ट्वा, महादेवः, महाभूतप्रदर्शकः, तुष्टः अभवत्। तत्वानि दृष्ट्वा, भगवन्, लोकसृष्ट्यर्थम्, ब्रह्मणः विविधरूपजन्म चिन्तयामास। सहस्रचतुर्युगान्ते, विश्वात्मा, बहुजन्मा, ब्रह्मणः हविरिति कथ्यते। द्विजश्रेष्ठैः, तपसा शुद्धात्मभिः, जगत्क्षेमाय, यद् ज्ञानं भूमौ वर्षति, तद् योगिनां श्रेष्ठम्। तं योगयुक्तं, सर्वेश्वरं, योगविद् ब्रह्मपदे स्थापयामास। ततः, तासु महाप्लवेषु, हरिः, अच्युतः, लोकसृष्टिकर्ता, जलमध्ये, विधिवत् क्रीडति। तदा, नाभिस्थात् एकं पद्मम् उत्पादयामास, सहस्रदलम्, निर्मलम्, सूर्यसदृशम्, सुवर्णवर्णम्। तस्य प्रदीप्ताः ज्वलाः यज्ञाग्निसदृशाः, शरदादित्यतेजसा दीप्ताः; महात्मनः शोभमानवक्षसः समीपे, पद्मं उज्ज्वलम्, उत्तमप्रभम् अदृश्यत। ततः योगयुक्तानां श्रेष्ठं, महातेजस्विनम्, ब्रह्माणं, सर्वलोकसृष्टारं, सर्वदिशं प्रत्यग् अभवत्। तस्मिन् सुवर्णपद्मे, विस्तीर्णे, बहु योजनमिते, सर्वतेजोविशिष्टे, भूमिलक्षणैः भूषिते—तत् पद्मं, पुराणविदः, परमं भूमिरूपम्, नारायणात् उत्पन्नम् इति वदन्ति। सा पद्मा, देवी रसा, या भूमिः इति कथ्यते; पद्मसारविदः तान् दिव्यगिरिं जानन्ति। एते हिमवद्, मेरुः, नीलः, निषधः, कैलासः, मुञ्जवान्, गन्धमादनः च। त्रिशिखरः, मन्दरः, उदयः, पिञ्जरः, विंध्यः च। एते देवसंघानां, महात्मनां सिद्धानां, पुण्यशीलानां, सर्वकामफलप्रदाः। एतेषां मध्ये, जम्बूद्वीपाख्यं प्रदेशम्, जम्बूद्वीपरूपम्, यत्र यज्ञाः क्रियन्ते। तस्मात् अमृतसदृशं जलं प्रवहति; शतशः दिव्याः रम्याः नद्यः, तीर्थानि च प्रसिद्धानि।