एवं एकदा मुनिः प्रश्नं प्रष्टवान्—इह लोकस्थैः जनैः यत् पाकं हविः च पितृभ्यः दीयते, तत् तेषां स्वलोकं कथं गच्छति? केन साध्यते इति? यदि द्विजः मृत्युमान् खादति, अथवा अग्नौ दीयते, तर्हि यत् शुभं वा अशुभं वा पितृभ्यः दीयते, तत् तैः कथं भुज्यते इति? वेदवाक्ये घोष्यते—वासवः पितरः, रुद्राः पितामहाः, तथा प्रपितामहाः आदित्याः च। पितृणां नाम गोत्रं च पाकं च अग्निहोत्रं च साधनम्; श्राद्धस्य मन्त्राः श्रद्धा च, अतिशयेन भक्त्या उपयोज्यन्ते। अग्निष्वात्ताः अन्ये च तेषां अधिपतयः स्थापिताः; ये पितरः अन्येषु भावेषु प्रविष्टाः, तान् नाम, गोत्र, काल, स्थानैः उपगच्छन्ति। एते जीवभूताः तेषां भोजनाय यथाभावं रूपं धारयन्ति; यदि पिता पुण्यकर्मणा देवत्वं प्राप्तवान्, तस्य भोजनं अमृतरूपं स्यात्, देवत्वे अपि तं अनुसरति। राक्षसत्वे तद् भोगरूपं भवति, पशुत्वे तद् तृणरूपं। श्राद्धभोजनं वातरूपेण सर्पभावेऽपि तं उपगच्छति; यक्षभावे तद् पानरूपं, राक्षसभावे मांसमयम्। दानवभावे तद् मायेव, भूतभावे तद् रुधिरं जलं च; मानवभावे तद् विविधं भोजनं, पानं, विविधभोगरसयुक्तम्। सुखं भोगशक्तिः, स्त्रियः प्रियतमा, भोजनं खादनशक्ति, दानं वित्तस्य दानशक्ति, रूपं आरोग्यं च। श्रद्धा पुष्पं, ब्रह्मसंयोगः फलम्; दीर्घायु, पुत्राः, धनं, ज्ञानं, स्वर्गः, मोक्षः, सुखं च। तृप्ताः पितृगणाः नराय राजत्वं ददति; पुरातनेषु कालेषु कौशिकपुत्राः पंचजन्मसम्बन्धेन मोक्षं प्राप्ताः, विष्णोः परमं स्थानं प्राप्तवन्तः इति श्रूयते। ततः प्रश्नः जातः—कथं कौशिकपुत्राः योगस्य परमं प्राप्तवन्तः? पंचजन्मसम्बन्धेन कथं कर्मक्षयः भवति? कुरुक्षेत्रे धर्मात्मा महर्षिः कौशिकः आसीत्; तस्य सप्तपुत्राणां नामानि कर्माणि च शृणु। श्वसृपः, क्रोधनः, हिंस्रः, पिशुनः, कविः, वाग्दुष्टः, पितृवर्तिन्—एते गर्गस्य शिष्याः अभवन्। पितरि दिवं गते, तेषां घोरं दुर्भिक्षं अभवत्; महाक्षामः जगतां भयम् उत्पादितवान्। गर्गस्य आज्ञया, ते तपस्विनः वनस्थां दुग्धदायिनीं गौः रक्षन्ति स्म; क्षुधया पीडिताः, चिन्तयन्ति—'इमां पीतवर्णां गौः खादामः।' तद् पापं चिन्तयन्तः, कनिष्ठः भ्राता अवदत्—'यदि हन्तव्या, तर्हि श्राद्धरूपेण हन्यताम्।' श्राद्धे नियुक्ते, सा गौः उक्तवती—'न करिष्यामि, पापम् इति।' तथापि, पितृभक्तैः अनुमता, तया कृतम्। एकचित्तः श्राद्धं कृतवान्, पुनः तस्यै समर्प्य, द्वौ भ्रातरौ देवातिथी रूपेण नियुक्तौ, अनुक्रम्य त्रीन् पितरं समर्पितवान्। एवं, एकं अतिथिं नियुक्त्य, श्राद्धकर्ता स्वयं मन्त्रैः, पितरं भक्त्या स्मरन् कर्म कृतवान्। गौः नास्ति, अपि वा वत्सः गुरवे समर्पितः; गौः व्याघ्रेण हता, 'एष वत्सः स्वीक्रियताम्' इति उक्तम्। एवं गौः उपभुक्ता; सप्त तपस्विनः वेदबलं आश्रित्य, तस्मिन् घोरकर्मणि निर्भयाः अभवन्। ततः, कालप्रेरिताः, ते शिकारिणः दशापुरे जाताः, पूर्वजन्मस्मरणं प्राप्ताः, पितृभक्त्या मनः निर्मितम्। श्राद्धरूपेण कृतात् तस्मात् घोरात् कर्मणः, शिकारिणां गृहे जन्म प्राप्तम्, घोरकर्मणः। तथापि, पितृगौरवात्, ते स्मृतिसम्पन्नाः अभवन्; वैराग्ययोगेन पुनः उपवासं कृतवन्तः। सप्त स्मृतिसम्पन्नाः, कालञ्जरगिरौ मृगत्वं प्राप्तवन्तः, नीलकण्ठस्य समीपे, पितृभक्त्या प्रेरिताः। तत्र अपि, ज्ञानवैराग्येन, धर्मतः जीवनं त्यक्तवन्तः, लोकैः दृष्टाः, तीर्थान्ते उपवासेन। मानससरोवरस्थे, सप्त चक्रवाकाः अभवन्, योगिनः नाम्ना कर्मणा च; तेषां नामानि शृणु—सुमना, कुमुदः, शुद्धः, छिद्रदर्शी, सूनेत्रकः, सूनेत्रः, अंशुमान्—सप्त योगविशारदाः। तेषां त्रयः योगात् पतिताः, अल्पस्मृतयः, एकं कानने दीप्यमानं, स्त्रीभिः परिवृतं दृष्टवन्तः। विविधविहारे, वीर्यबलसम्पन्नः, पाञ्चालवंशजः, बहुबलवाहनयुक्तः। तेषु जलचरः, कश्चित् राजत्वं इच्छति स्म; ब्राह्मणः, पितृभक्तः, श्राद्धकर्ता, पितरं पुत्रवत् प्रीयमानः अभवत्। अन्यौ द्वौ, तं बलवाहनसम्पन्नं दृष्ट्वा, इच्छया मनुष्येषु मन्त्रिणौ अभवताम्। तेषु, निःस्पृहाः ब्राह्मणश्रेष्ठाः अभवन्; एकः विभ्राजस्य पुत्रः ब्रह्मदत्तः इति विख्यातः। मन्त्रिणोः पुत्रौ कन्दरीकः सुबालकः च; ब्रह्मदत्तः अभिषिक्तः राजा, विद्वान् पुरोहितः मन्त्रदाता च। पाञ्चालराजः वीरः, सर्वशास्त्रविशारदः, सर्वजीवेषु योगज्ञः, तेषां शब्दज्ञानकुशलः। तस्य पत्नि देवलस्य कन्या, सौम्यवर्णा, सम्नति, या पूर्वं कपिला इति प्रसिद्धा। सा पितृकर्मनिरता ब्रह्मवक्ता अभवत्; तया सह राजपुत्रः राज्यं पालयामास। एकदा राजा तया सह कानने स्थितः, युग्मं कीटयोः दृष्टवान्, यद् रत्याः कलहेन विक्षिप्तम्।