राजन्, ब्रह्मादिभिः सर्वैः देवैः सह, दैत्यदानवयक्षराक्षसपक्षिसङ्घैः, गन्धर्वाप्सरःसर्पैः, पर्वतसरित्पशुमुख्यैः, यथैव योन्यन्तरजातैः कृमिभिश्च, सर्वेषां प्राणिनां मध्ये, महाभूताधिपतिः भगवान्, पञ्चमहाभूतानि स्वात्मनि संहृत्य, जगत्समाप्तये महाप्रलयं करोति। स सूर्यरूपं धारयन्, सर्वेषां दृष्टिं हरति; वायुरूपेण प्राणान् आपद्य समाहितान् आकर्षति; अग्निरूपेण सर्वलोकान् दहति; तीव्रमेघरूपेण पुनः वर्षति च। ततः स योगी नारायणरूपं धारयन्, तेजोरश्मिभिः दीप्तिमान्, समस्तसागरेषु जलं शोषयति। स सर्वसागरसरित्कूपजलानि पिबन्, पर्वतस्थं जलमपि रश्मिभिः आकर्षति। भूमिं रश्मिभिः विदारित्य, पातालपर्यन्तं गत्वा, तत्रत्यं जलं सारतम् आदत्ते। यद्यत् प्राणिषु स्निग्धं रुधिरं वा अन्यद्वा द्रव्यम् अस्ति, तत्सर्वं स पुरुषोत्तमः आदत्ते। ततः स बलवान् वायुरूपं धारयन्, समस्तं जगत् कम्पयन्, प्राणापानसमानादिप्राणान् हरिः आकर्षति। ततः सर्वदेवतागणाः, सर्वभूतानि, पृथिव्यां गन्धगुणदेहाः, जलस्य रसजिह्वास्निग्धगुणाः, तेजसः रूपदृष्टिपाकगुणाः, वायोः स्पर्शश्वासगतिकाः, आकाशस्य शब्दश्रवणदिग्गुणाः—सर्वे गुणाः संह्रियन्ते। एकक्षणेनैव भगवान्, जगतो मोहं—मनः, बुद्धिं, क्षेत्रज्ञं च—नाशयति। स उत्तमः परमेश्वरः हृषीकेशः, शरणं प्राप्तः, तदा भगवतः रश्मिभिः परिवृतः। वृक्षशाखासु वायुनाऽभिहतासु, तेषां घर्षेण अग्निः उत्पन्नः, शतधा ज्वलनं करोति। स प्रलयकालाग्निः, सर्वं व्याप्य, पर्वतान्, वृक्षान्, लतान्, गुल्मान्, तृणानि च दहति। समस्तलोकान् भस्मसात्कृत्वा, हरिः लोकाचार्यः, कालान्तरेण तान् पुनः शमयति। ततः कृष्णः महाबलः, सहस्रधा वर्षरूपं धारयन्, दिव्येन जलार्घ्येण पृथ्वीं तर्पयति। ततः शुद्धस्वादुमङ्गलपवित्रदुग्धसदृशेन जलप्रवाहेन, पृथ्वी परमशान्तिम् आप्नोति। तेन सलिलवर्षेण आवृत्या, पृथ्वी एकस्मिन्महासागरे परिणता, सर्वप्राणिविवर्जिता च जाता। तदा महात्मानः अपि, अनन्तवीर्ये भगवति प्रविशन्ति; सूक्ष्मं जगत् आच्छन्नं, सूर्यवाय्वाकाशाः च लीनाः। भगवान् स्वशक्त्या सागरेषु अपि सलिलं शोषयित्वा, सर्वभूतानि दग्ध्वा, पुनः आप्लाव्य, केवलः शाश्वतः शेषते। स प्राचीनरूपं धारयन्, अनन्तवीर्यः, एकस्मिन्सलिलसागरे योगनिद्रां स्थित्वा शय्यां करोति। बहूनि कल्पसहस्राणि, तस्मिन्नेव सागरे, न कश्चिद् तं वेद—न व्यक्तम्, न अव्यक्तम्। कः अयम् पुरुषः? किमस्य योगः? कः योगधारकः? कियत्कालं स भगवान् एकस्मिन्सागरे स्थित्वा तिष्ठति? न कश्चित् जानाति, किं भगवन् करिष्यति। नास्ति द्रष्टा, न गतिः, न ज्ञाता, न कश्चन तस्मादन्यः; स एव देवश्रेष्ठः सर्वज्ञेयः। स खलु, नभः, पृथिवी, वायुः, आपः, तेजः, प्रजापतिः, लोकपालः, देवेशः, पितामहः, वेदायतनं, महर्षिः इत्यादीन् शमयित्वा, पुनः शय्यां वव्रे। एवं सर्वं एकस्मिन्सलिलसागरे जातम्, तदा प्रभास्वरः नारायणः, पृथ्वीं जलेन आच्छाद्य, हंसस्वरूपेण शय्यां कृतवान्। तस्मिन् महातमसि, महासागरस्यान्तः, निष्कलङ्कं महत् अक्षरं ब्रह्म विदितम्। स भगवान् तमसा आच्छन्नः, स्वस्वरूपं प्रकाशयामास; शुद्धचित्ते मनः स्थापयन्, यत्र सत्त्यमस्ति, न तु असत्यम्। सा परा विद्या यथारूपा, या पूर्वं आसीत्, सा ब्रह्मणा गुह्यं वनशास्त्रे प्रकाशितम्, या उपनिषदाम् उपदेशरूपेण स्मृता। उच्यते यः पुरुषः स एव यज्ञः; यः परमः प्रोक्तः, यश्चान्यः पुरुषशब्देन स्मृतः, स एव परमपुरुषः। ये च ब्राह्मणाः यज्ञकारिणः, ये च ऋत्विजः स्मृताः, सर्वे एते तस्मादेव पूर्वे समुत्पन्नाः; यथा च ते यज्ञेभ्यः अभवन्, तच्छृणु। भगवान् स्वमुखात् प्रथमं ब्राह्मणं ससर्ज; सामगं, होतारं, अध्वर्युं च स्वबाहुभ्यः। ब्रह्मणो मुखात् ब्राह्मणं, प्रस्तोतारं च सर्वथा; पृष्ठतः मित्रावरुणौ, प्रतिप्रस्तोतारं च ससर्ज। उदरात् प्रतीयर्तारं, पोटारं च, राजन्; ऊरुभ्यां अच्छावाकं, जानुभ्यां नेष्टारं च। हस्तात् अग्नीध्रं, जानुभ्यां सुब्रह्मण्यं; पादाभ्यां ग्रावस्तुतम्, उन्नेतारं च यजुषाम्। एवं भगवतः श्रीमतो लोकनाथस्य, एते षोडश ऋत्विजः, सर्वयज्ञान् उद्घोषयन्तः, सृष्टाः। एष एव पुरुषः यज्ञरूपः, वेदमयः; सर्वे वेदाः, वेदाङ्गानि, उपनिषदः, विधयश्च, तस्मादेव निर्मिताः।