तत्र, हे सूर्यवंशसम्भूत, सर्वे प्राणिनः लाभपरायणाः कामवशाः लघवः क्षुद्राश्च भवन्ति। तस्मिन्नुपर्युपरि धर्मः द्वाभ्यामेव पादाभ्यां तिष्ठति, अधर्मस्तु त्रिभिः पादैः प्रवर्धते; तेन विपर्ययेण शनैः शनैः धर्मः क्षयं याति कलियुगे। तदा ब्राह्मणस्य स्वभावः क्षीयते, उत्साहः विनश्यति, व्रतानि च उपवासाश्च द्वापरान्ते परित्यज्यन्ते। एवं सहस्रसंवत्सराणि द्विशतं च सन्ध्यया सह गण्यते; एषः क्रूरः कलियुगः कथ्यते। यत्र अधर्मः चतुर्भिः पादैः तिष्ठति, धर्मः तु एकेनैव, यत्र मनुष्याः तपोविहीनाः कामपरायणाश्च, तत्रैव मनुष्यजन्मानि भवन्ति। न तत्र कश्चिद् अतीव शुद्धः, न वा पुण्यवान्, न सत्यम् भाषते; नास्तिकः न ब्रह्मनिष्ठः च तत्र जातेषु दृश्यते। ब्राह्मणाश्च तत्र गर्वग्रस्ताः, स्नेहबन्धनविहीनाः, सर्वे शूद्रवत् आचरन्ति कलियुगे। कलौ, हे सूर्यवंशज, वर्णाश्रमव्यवस्थायाः विपर्यासः भवति, युगान्ते वर्णानां संकरः जायते। युगाख्यं तु द्वादशसहस्रसंवत्सरपरिमितं विज्ञेयम्, यथा पूर्वं स्थापितम्; सहस्रपर्यन्तानि तानि, स ब्रह्मणः दिवसः स्मृतः। तस्यां रात्र्यां गते, सर्वभूतशरीराणां विनाशं दृष्ट्वा, लोकसंहारस्य भावना जायते। सर्वेषां देवानां ब्रह्मादीनां, दैत्यदानवयक्षराक्षसविहङ्गानां, गन्धर्वाप्सरसां सर्पाणां, पर्वतानां नदीनां पशूनां, श्रेष्ठभूतानां, अजीवयोनिषु जातानां, कृमीनां च—महाभूताधिपतिः पञ्चमहाभूतानि स्वात्मनि संहृत्य, लोकरसंहाराय महाप्रलयं करोति। सूर्यरूपेण सः दृष्टिं हरति; वायुरूपेण प्राणान् आकर्षति; वह्निरूपेण सर्वान् लोकान् दहति; घनरूपेण उग्रवर्षं कृत्वा पुनः सिञ्चति। ततः नारायणरूपधारी स योगी, सच्चिदात्मा, तेजोरश्मिभिः दीप्तिमान्, सर्वसागरान् शोषयति। ततः सर्वसागरान्, सर्वनद्यः, सर्वकूपांश्च पीत्वा, पर्वतानां जलमपि रश्मिभिः आकर्षति। रश्मिभिः पृथिवीं विदार्य, पातालमधः गत्वा, तत्रत्यं जलं चोपजीव्य, तद्रसं पिबति। यद् यद् सत्त्वेषु स्निग्धं रक्तं वा अन्यं वा द्रवम् अस्ति, तद् अपि परमात्मा आकर्षति। तदनन्तरं बलवान् वातुरूपेण हरिः, सम्पूर्णं जगत् कम्पयन्, प्राणापानादिसर्ववायूंश्च आकर्षति। तदा सर्वे देवानां गणाः, सर्वे च भूतगणाः, पृथिव्यां स्थिताः गन्धगुणाः, शरीरगुणाश्च, सर्वे संह्रियन्ते। जलस्य गुणाः—रसः, जिह्वा, स्निग्धता—ते अपि संह्रियन्ते; तेजसः—रूपं, दृष्टिः, पाकः; वायोः—स्पर्शः, श्वासः, गमनम्; आकाशस्य—शब्दः, श्रवणम्, आकाशत्वं—एतेऽपि सर्वे एकक्षणेन भगवता संहृताः। मनः, बुद्धिः, क्षेत्रज्ञश्च—इति जगतो मोहः—सर्वमपि प्रभुः एकेन क्षणेन विनाशयति, यथाश्रुतम्। सः परमश्रेष्ठः हृषीकेशः, भगवत्प्रभायाः रश्मिभिः आवृतः, शरणं प्राप्य स्थितः। वृक्षेषु शाखासु आश्रयं कृत्वा, वायोः वेगेन संघट्टितेषु, अग्निः सम्पद्यते, शतधा प्रज्वलनं करोति। तदा स प्रलयानलः सर्वमावृत्य, पर्वतान्, वृक्षान्, लतान्, गुल्मान्, तृणानि च दहति। सर्वलोकान् भस्मीकृत्य, लोकाचार्यः हरिः, युगान्तकर्मणा तान् पुनः शमयति। ततः महाबलः कृष्णः सहस्रधारया वर्षरूपेण, दिव्येन जलार्घ्येण, पृथिवीं तर्पयति। पुनः, शुद्धेन, मधुरेण, पुण्येन, क्षीरसदृशेन जलप्रवाहेण, पृथिवी परमान्तिं गच्छति। तेन वारिधारया आच्छादिता, पृथिवी एकमेव सागरत्वं प्राप्य, सर्वजन्तुविहीना जाता। तत्रापि महात्मानः अपि अनन्तवीर्ये भगवति प्रविशन्ति, सूक्ष्मलोकः आच्छाद्यते, सूर्यवाय्वाकाशाः अपि लीयन्ते। सः स्वबलात् सागरान् अपि शोषयित्वा, सर्वभूतानि दग्ध्वा सिञ्चित्वा च, केवलः शाश्वतः एकाकी शय्यां करोति। स्वपुरातनरूपं धारयन्, अनन्तवीर्यः स योगी, एकस्मिन्येव जलसागरे व्याप्तः, योगनिष्ठः शय्यां करोति। बहूनि युगसहस्राणि, तस्मिन् एकस्मिन्सागरे, न कश्चित् तं अव्यक्तं वा व्यक्तं वा वेदितुं शक्नोति। कः अयम् पुरुषः? का अस्य योगशक्तिः? कः योगी? कियद् कालं स एकसागरस्थितिं धारयति? इति कश्चित् न जानाति यत् भगवतः किम् करिष्यति। नास्ति तत्र द्रष्टा, न गन्ता, न ज्ञाता, न च अन्यः कश्चन; तस्मात् देवश्रेष्ठात् अन्यत् किमपि न ज्ञायते। आकाशं, पृथिवीं, वायुम्, आपः, तेजः, प्रजापतिं, लोकपालं, देवेशं, पितामहम्, वेदाश्रयं, महर्षिं च शमयित्वा, सः पुनः शय्यां करोति। एवं सर्वं एकसागरत्वं प्राप्ते, प्रभास्वरः भगवान् नारायणः, पृथिवीं जलैः आच्छाद्य, हंसस्वरूपेण शय्यां करोति। तस्मिन् महातमसि, महासमुद्रव्याप्ते, तद् निर्मलम्, महद्, अक्षरं ब्रह्मैव विद्यमानम्।