नारायणस्य परमं तत्त्वं जानातुं कः समर्थः? स्वयं ब्रह्मा, विश्वामित्रस्य पुत्रः, तस्य तत्त्वं न पूर्णतया वेत्ति। यत् कर्म वेदानां रहस्यं, महर्षीणां गुह्यं, सर्वयज्ञाधिपतिः, सर्वज्ञस्य सत्यं, आत्मविदां ध्यानविषयः, दुष्कृतिनां नरकः—सर्वं तत्। यत् दिव्यं दिव्यानां मध्ये, सुप्रसिद्धं परमं यज्ञं, भूतानां सारः, महर्षीणां परमं—तद् एव। वेदविहितं यज्ञं, मुनिभिः ज्ञातं तपः, कर्ता, कारणं, बुद्धिः, मनः, क्षेत्रज्ञः—सर्वं स एव। ओम् इत्यक्षरं, पुरुषः, गुरुश्च—एकत्वेन दृश्यते; पञ्चवायवः, नित्यं, अक्षरं च तद् एव। कालः, पाकः, पाचकः, दृष्टा, स्वाध्यायः—एतेषु देवता नामानि; स एव सर्वं, अन्यद् नास्ति। स एव भगवान् सर्वं सृजति, परिवर्तयति; सर्वान् कर्म करवति, विक्षिप्तान् अतिक्रान्ति। तं आद्यं वयं पूजयामः, तमेव इच्छामः, तेन तुष्टाः; स वक्ता, वक्तव्यं, यद् अहं त्वां वदामि, तत् एव। यद् श्रुतं, यद् श्रवणीयं, यद् अन्यद् चर्चितं, सर्वाणि आख्यानानि, परम्पराः—सर्वं तस्मै समर्पितं; स जगन्नाथः नारायणः। यद् सत्यम्, अमृतम्, अक्षरम्, परमम्; यद् अभूत्, यद् इह परमम्, यद् भविष्यति, यद् चलति, यद् स्थिरम्, यद् अन्यद् अस्ति—सर्वं स पुरातनः परमेश्वरः। कृतयुगस्य कालं चतुर्सहस्रवर्षाणि इति कथ्यते; तस्य सन्ध्या शतवर्षाणि, तस्य द्विगुणं, हे सूर्यवंशज। तस्मिन युगे धर्मः चतुर्भिः पादैः स्थितः, अधर्मः दुर्बलः; जनाः स्वधर्मनिष्ठाः, पुण्यजनाः जाताः। ब्राह्मणाः धर्मे स्थिराः, क्षत्रियाः राजधर्मे स्थिताः, वैश्याः कृष्यादौ निष्ठाः, शूद्राः सेवायाम्। तदा सत्यम्, शौचम्, धर्मः प्रस्फुटति; सत्त्वानां कर्माणि कृतानि प्रसिद्धानि भवन्ति। एष कृतयुगस्य आचारः, सर्वभूतानां, धर्मनिष्ठानां, अपि च नीचजन्मनां। त्रेतायुगं त्रिसहस्रवर्षाणि इति, तस्य सन्ध्या शतवर्षाणि, तस्य द्विगुणं इति श्रूयते। तस्मिन युगे अधर्मः द्वाभ्यां पादैः स्थितः, धर्मः त्रिभिः; सत्यम्, पुण्यम्, तत्र प्रबलम्, त्रेतायाः धर्मः प्रतिष्ठितः। त्रेतायाम् वर्णाः परिवर्तन्ते, न संशयः; वर्णव्यवस्थायाः विकृत्या आश्रमाः दुर्बलः। एष विविधः त्रेतायुगस्य प्रवाहः, देवैः कृतः; द्वापरस्य आचारं शृणु। द्वापरयुगं द्विसहस्रवर्षाणि, हे सूर्यवंशज; तस्य सन्ध्या शतवर्षाणि, तस्य द्विगुणं, एष युगः। तत्र सर्वे भूतानि अर्थलाभे प्रवृत्तानि, रागे अभिभूतानि; सर्वे लघवः, हीनाः, हे सूर्यवंशज। तस्मिन युगे धर्मः द्वाभ्यां पादैः स्थितः, अधर्मः त्रिभिः; विपर्ययेण, शनैः धर्मः कली युगे नश्यति। तदा ब्राह्मणस्य स्वभावः क्षीयते, उत्साहः नश्यति; व्रतम्, उपवासः द्वापरान्ते त्यज्यते। एवं सहस्रवर्षाणि, द्विशतवर्षाणि सन्ध्यया, एष क्रूरः कलियुगः। यत्र अधर्मः चतुर्भिः पादैः स्थितः, धर्मः एकपादेन; यत्र मनुष्याः तपःविहीनाः, कामनिष्ठाः, तत्र जनाः जाताः। तत्र न कश्चित् अतीव शुद्धः, न पुण्यः, न सत्यवक्ता; नास्तिकाः न, न ब्रह्मनिष्ठाः तत्र। ब्राह्मणाः गर्वग्रस्ताः, स्नेहः, बन्धुः क्षीणः, सर्वे शूद्रवत् व्यवहरन्ति कलियुगे। कलियुगे, हे सूर्यवंशज, आश्रमव्यवस्था विपर्यस्ताः, युगान्ते वर्णभ्रान्तिः जायते। युगः द्वादशसहस्रवर्षाणि इति ज्ञेयम्, पूर्वं स्थापितम्; सहस्रयुगपर्यन्तम्, तद् ब्रह्मणः दिनम्। तस्य दिने गते, सर्वभूतानां देहविनाशं दृष्ट्वा, लोकनाशाय प्रवृत्तिः जायते। सर्वदेवताः ब्रह्माद्याः, दैत्याः, दानवाः, यक्षाः, राक्षसाः, पक्षिणः, गन्धर्वाः, अप्सराः, नागाः, पर्वताः, नद्यः, पशवः, श्रेष्ठाः, अजन्तुजाताः, कृमयः च—सर्वे विनश्यन्ति। महाभूताधिपतिः पञ्चभूतानि संहृत्य, लोकसंहाराय महाविनाशं करोति। सूर्यरूपं धृत्वा दृष्टि हरीति; वायुरूपं भूत्वा प्राणान् हरीति; अग्निरूपं भूत्वा सर्वलोकान् दहति; घनरूपं भूत्वा पुनः वर्षयति। नारायणरूपं धारयन् योगी, सतत्त्वमूर्तिः, तेजोमयः, समुद्रान् शोषयति। ततः सर्वान् समुद्रान्, सर्वान् नदीः, सर्वान् कूपान् पिबति; पर्वतानां जलम् किरणैः आकर्षति। पृथिवीं किरणैः विदार्य, पातालं गच्छन्, तत्र जलम् आदत्ते, श्रेष्ठं सारं पिबति। यत् किञ्चित् स्नेहः, रक्तम्, अन्यं च रसम् जीवेषु अस्ति, तत् सर्वं, हे पद्मनयने, परमपुरुषः आदत्ते। बलवान् वायुरूपं भूत्वा, सर्वं जगत् कम्पयन्, हरिः प्राणं, अपानं, समानं, अन्यं च वायुम् आकर्षति। ततः सर्वे देवगणाः, सर्वे भूतानि, गुणाः—गन्धः, गन्धद्रव्यं, शरीरः—पृथिव्यां स्थिताः, संहृताः भवन्ति।