हरिणाख्यं तेजोरूपं प्राचीनरूपधरं नरसिंहं संस्थाप्य, गरुडध्वजः भगवान् ततः प्रस्थितवान्। अष्टचक्रेण दिव्येन वाहनवरेण, अमानुषभावयुक्तैः भूतेषु परिवृतः, स्वं धाम पुनरगमद् भगवान्। एवं विस्तारतः कथिता नारसिंहस्य माहात्म्यकथा। अथान्यत् तस्यैव माहात्म्यं विस्तरेण पुनः श्रोतुम् इच्छामि। किमिदं पद्मरूपमुत्पन्नम्? कथं जगद् हिरण्मयं जातम्? च कदा वा विष्णोः सृष्टिः पद्ममध्ये प्रादुरभूत्? इत्येवं राघवनन्दनः, नारसिंहस्य माहात्म्यं शृण्वन्, विस्मयविस्तारितलोचनः, केशवं पुनः पप्रच्छ। महाकल्पे पद्मे, हे जनार्दन, समुद्रे शयाने त्वयि, कथं पद्मनाभस्य नाभितः पद्मरूपं जगदुत्पन्नम्? तदा देवाः मुनिगणाश्च, पद्मे समुद्रशयने पद्मनाभस्य योगेन, कथमुत्पन्ना इति मे कथय, योगिनां श्रेष्ठ, योगविदां वर, तव यशः शृण्वन् मम तृप्तिर्न जायते। परमपुरुषः कियन्तं कालं शेषशायी स्वपिति? कियन्तं च स्वप्नं पश्यति? अस्य कालस्य किमादिमूलम्? कियता कालेन स भगवानुत्थाय, सर्वमिदं विश्वं सृजति? पूर्वे के प्रजापतयः आसन्, किमर्थं ते चिरस्थायिनं विश्वमिदं ससृजुः? यदा स्थावरजङ्गमं सर्वं एकस्मिन्शून्यसागरे नष्टम्, देवासुरमानुषसर्पराक्षसाः विनष्टाः, यदा वाय्वग्नयः अपि लयं गताः, आकाशपृथिव्यौ च विनष्टे, महाभूतविकारे च तमसा व्याप्तम्, तदा स सर्वव्यापी भगवान् महाभूताधिपः, महातेजाः, विशालरूपः, देवानां श्रेष्ठतमः, योगनिष्ठः, योगवित्, स्थितः किमर्थं? एतानि सर्वाणि भगवन्, भक्त्या परमया श्रोतुम् इच्छामि। त्वं धर्मज्ञः, नारायणस्य सारभूतं यशः वक्तुमर्हसि। भगवन्, श्रद्धया अस्माभिः उपविष्टेभ्यः त्वं वक्तुमर्हसि। नारायणस्य यशः श्रोतुम् तव इच्छा युक्ता, हे सूर्यवंशशार्दूल, यतः स एव तव वंशः। श्रुणु, यथापूर्वेषु पुराणेषु, वेदेषु च, श्रेष्ठब्राह्मणैः यथोक्तं, तथा च यथोक्तं पराशरात्मजेन द्वैपायनेन, बृहस्पतेः तेजसा तुल्येन, तपसा दृष्ट्वा, तदहं यथाशक्ति, यथा श्रुतं, यथामति मुनिवर, तव कथयिष्यामि। कः वा नारायणस्य परं तत्त्वं जानाति? ब्रह्मापि, विश्वामित्रस्य पुत्रः, तत्त्वतः न वेत्ति। यद् वेदगुह्यं कर्म, महर्षिसंहितं रहस्यं, सर्वयज्ञेश्वरं, सर्वविदां सत्यम्, आत्मविदां ध्यानविषयम्, पापकृतां नरकः—तदेव परमं देवेषु देव्यम्, सुप्रसिद्धं परमं यज्ञं, भूतानां सारम्, महर्षीणां चोत्तमम्। यद् वेदविहितं यज्ञं, यत्तपः पण्डितैः ज्ञातं, स एव कर्ता, कारणं, बुद्धिः, मनः, क्षेत्रज्ञः। ओमित्येकाक्षरः पुरुषः, गुरुश्च, पञ्चप्राणः, नित्यः, अक्षरः च स एव। कालः, पाचनः, पाचकः, द्रष्टा, स्वाध्यायः—एतानि नामानि देवैः कथ्यन्ते, स एव, नान्यदस्ति। स एव भगवान् सर्वमिदं सृजति, विक्रियते च, सर्वान् प्रवर्तयति, विक्षिप्तान् अतिवर्तते। तमाद्यं वयं वन्दामः, तमेव इच्छामः, सन्तुष्टाः स्म; स एव वक्ता, वक्तव्यं, यच्चाहं वक्तुम् इच्छामि, तदेव। यद् यत् श्रूयते, यद् यत् श्रोतव्यम्, यदन्यद् उक्तम्, सर्वाणि आख्यानानि, पुराणानि च, तस्मै समर्पितानि; स एव नारायणाख्यो जगन्नाथः। यद् यत् सत्यम्, अमृतम्, अक्षरम्, परम्; यद् भूतम्, यदिहोत्तमम्, यद् भविष्यति, यच्चलम् अचलम्, यदन्यदस्ति, तदेव सनातनं परमं भगवान्। कृतयुगं चतुर्सहस्रवर्षाणि इति विद्वांसः वदन्ति; तस्य संध्या शतवर्षाणि, संध्यांशश्च द्विगुणः, हे सूर्यपुत्र। तस्मिन् युगे धर्मः चतुर्भिः पादैः स्थितः, अधर्मः दुर्बलः; स्वकर्मनिष्ठाः जनाः, साधवः च जाताः। ब्राह्मणाः धर्मनिष्ठाः, राजानः राजधर्मे स्थिताः, वैश्याः कृष्यनिष्ठाः, शूद्राः सेवायाम् एव स्थिताः। तदा सत्यं, शौचं, धर्मः च वर्धते; साधुभिः कृतानि कर्माणि प्रसिद्धानि भवन्ति। एष कृतयुगस्य धर्मः, सर्वेषां भूतानां, धर्मनिष्ठानां, नीचजातीनां च अपि। त्रेतायुगं त्रिसहस्रवर्षाणि, तस्य संध्या शतवर्षाणि, संध्यांशश्च द्विगुणः, इति श्रुतम्। त्रेतायुगे अधर्मः द्वाभ्यां पादाभ्यां स्थितः, धर्मः त्रिभिः; सत्यं, पुण्यं, त्रेतायुगधर्मः प्रतिष्ठितः। तत्र वर्णानां विकारः, आश्रमाणां च क्षयः, संशयः नास्ति। एष त्रेतायुगधर्मः, देवैः निर्मितः; अधुना द्वापरयुगधर्मः श्रोतुम् अर्हसि। द्वापरयुगं द्विसहस्रवर्षाणि, हे सूर्यपुत्र; तस्य संध्या शतवर्षाणि, संध्यांशश्च द्विगुणः, स युगः कथ्यते।