भगवान् ब्रह्मा हिरण्यकशिपोः तपसा तुष्टः सन्, ‘‘साधो, तव भक्त्या तपसा च अहं प्रसन्नः। वरेण याचस्व, यद् इच्छसि तत् सम्प्राप्नुहि, सौम्य,’’ इत्युक्त्वा वरप्रदानाय तं प्रोत्साहयत्। हिरण्यकशिपुः तदा प्रहृष्टः, ‘‘देव, न मे देवाः, न दानवाः, न गन्धर्वाः, न यक्षाः, न सर्पाः, न राक्षसाः, न मनुष्याः, न पिशाचाः मां हन्तुं शक्नुवन्तु। नापि मुनयः शापेन मां नाशयन्तु, यदि भगवन् त्वं प्रसन्नः स्याः; एष एव मया वरः वृणीतः। न शस्त्रेण, न अस्त्रेण, न पर्वतेन, न द्रुमेण, नापि शुष्केण, न स्निग्धेन, न दिवा, न च रात्रौ मम वधः स्यात्। अहं सूर्यश्च, सोमश्च, वायुः, अग्निः, आपः, अन्तरिक्षं, नक्षत्राणि, दश दिशश्च भूयासम्। क्रोधश्च, कामश्च, वरुणः, इन्द्रः, यमः, धनाध्यक्षः, कुबेरः, यक्षः, किम्पुरुषाधिपः च स्याम्,’’ इति वरान् याचते स्म। भगवान् ब्रह्मा तदा, ‘‘एते दिव्या अद्भुताश्च वराः मया ते दत्ताः, पुत्र, सर्वकामान् निःसंशयं लप्स्यसे,’’ इत्युक्त्वा तं प्रसादयामास। एवं उक्त्वा, भगवाञ्छ्रीमान् ब्रह्मा ब्रह्मर्षिसमूहैः सहितः दिव्यं ब्रह्मलोकं गगनं प्रति जगाम। एतेन वरदानस्य श्रवणेन, देवाः, नागाः, गन्धर्वाः, मुनयः च समागत्य पितामहम् उपगच्छन्। ते भगवन्तं ब्रह्माणं प्रार्थयन्तः ऊचुः— ‘‘भगवन्, अस्य वरप्रदानात् स दैत्यः अस्मान् हन्ति; अतः कृपां कुरुष्व, तस्य शीघ्रं नाशं चिन्तय। त्वं हि सर्वस्य जगतः आदिकर्ता, प्रभुः, देवपित्र्यग्निहोत्रकृत्, अव्यक्तस्वरूपधारी च।’’ इति श्रुत्वा, लोकानां हितार्थम् उक्तं तद्वचनं, भगवान् प्रजापतिः देवांश्च शीतलैः जलसमैः वाक्यैः सान्त्वयामास। स उवाच— ‘‘नूनं तस्य तपसः फलम् अवश्यं देवाः प्राप्स्यन्ति। तस्य तपःसमाप्तौ श्रीविष्णुः तं वधिष्यति।’’ इत्येतत् पद्मयोनिवचनं श्रुत्वा, सर्वे देवाः हृष्टहृदयाः स्वस्वं दिव्यं लोकं प्रतिपेदिरे। एवं तु वरलाभात्, हिरण्यकशिपुः दैत्यः वरदानेन मदोद्धतः सर्वाणि भूतानि पीडयितुम् आरब्धवान्। स महादैत्यः तपस्विनां मुनिनां वनेषु धर्मनिष्ठानां सत्यपरायणानां शमशीलानां च महर्षीणां नियमभङ्गं चकार। त्रिषु लोकेषु निवसतः देवान् विजित्य, स त्रिलोक्याधिपतित्वं कृत्वा स्वर्गे निवसन् अभवत्। वरमदेन मोहितः, कालस्य नियोगेन प्रेरितः, स दैत्यः दानवान् यज्ञार्हान् चकार, देवांश्च अयज्ञार्हान्। तदा आदित्याः, साध्याः, विश्वे देवाः, वसवः, इन्द्रसहिताः देवाः, यक्षाः, सिद्धाः, द्विजर्षयः, महर्षयः च— सर्वे विष्णुम् शरण्यम्, देवदेवम्, यज्ञमूर्तिम्, वासुदेवं, नित्यं जगत्प्रभुम् उपजग्मुः। ते विष्णुम् प्रार्थयन्तः ऊचुः— ‘‘नारायण, महाभाग, देवाः त्वां शरणं गताः। त्रैलोक्येश्वर हिरण्यकशिपुं दैत्यराजं हन्याः, नः रक्ष। त्वमेव नो जगतः परं स्रष्टा, परं गुरु, परं देवः, ब्रह्मादिदेवेषु श्रेष्ठः।’’ भगवान् विष्णुः देवांश्च सान्त्वयन् उवाच— ‘‘अमृताः, भयम् उत्सृज्य, अहं वोऽभयं ददामि। देवाः, शीघ्रं स्वर्गलोकं पुनः प्राप्नुत। अयं दैत्यः वरमदेन गर्वितः, स्वैः सहायैः सहितः, अमराधिपैः अजेयः अपि, अहं स्वयं दैत्येन्द्रं वधिष्यामि।’’ एवं उक्त्वा, भगवाञ्छ्रीविष्णुः देवपतिं विसर्ज्य, हिरण्यकशिपोः वधाय संकल्पं कृतवान्। ततः स महाबाहुः भगवान् अक्षरं प्रणवम् ओंकारं सहायम् आस्थाय, तेन सह अविनाशी विष्णुः सहायार्थम् उद्यतवान्। हरिः प्रभुः सूर्यसमप्रभः, शशिसुन्दरः, हिरण्यकशिपोः निकेतनं प्रति जगाम। तत्र स नरसिंहरूपं धारयन्, नरशरीरं सिंहशरीरं च समन्वितः, निजहस्तेन तस्य हस्तं स्पृष्टवान्। ततः हिरण्यकशिपोः विशालं, दिव्यं, रमणीयं, मनोहरं सभागृहं दृष्टवान्, यत्र सर्वकामाः सन्ति। तत् सभागृहं दीर्घं, पञ्चदशयोजनशतम्, दिव्यं, इच्छया गन्तव्यं, पञ्चयोजनविस्तृतम् आसीत्। तत् जराशोकक्लेशरहितम्, स्थिरम्, शुभम्, सुखप्रदं, दिव्यप्रभया दीप्तम्, प्रासादमिव, तेजस्वि, नित्यम् अव्ययम्। अन्तरजलयुक्तं, विश्वकर्मणा निर्मितम्, दिव्यरत्नवृक्षैः शोभितम्, फलपुष्पसमृद्धम्। नीलपीतश्वेतश्यामकृष्णरक्तवर्णैः वृक्षैः, शतशाखापुष्पसमृद्धैः लतान्वितैः च भूषितम्। श्वेतमेघसङ्घातमिव, विहायसमिव, दिव्यगन्धयुक्तम्, कान्तम्, दीप्तम्। तत् अतिसुखदं, न दुःखदं, नात्युष्णं न च शीतलम्; तत्र गच्छन्तः न कदाचित् क्षुधिताः, न तृषिताः, न श्रान्ताः भवन्ति। नानारूपविचित्रं, अद्भुतदीप्तिपद्मस्तम्भयुक्तं, किन्तु तैः नाधारितम्; नित्यम् अव्ययम्। चन्द्रसूर्याग्निभ्यः अधिकं, स्वयमेव प्रकाशमानं, दिव्यं, स्वर्गशिखरे दीप्तम्, सूर्यं अपि प्रकाशयन्तम्। तत्र सर्वे कामाः, दिव्या मानुषाश्च, विपुलाः; भोजनपानानि स्वादूनि, अनन्तानि, पूर्णानि च सन्ति। तत्र सुरभिगन्धानां मालाः, नित्यपुष्पफलवृक्षाः; उष्णे शीतलं जलम्, शीतले उष्णं जलम् उपलभ्यते। पुष्पिताग्रशाखायुतं, कोमलपल्लवसमच्छन्नं, लतानिकरच्छन्नं, नद्याः सरांसि च तत्र सन्ति। एवं हिरण्यकशिपोः दिव्यं सभागृहं दृष्ट्वा, श्रीनृसिंहः तत्र प्रविश्य, तस्य वधाय उद्यतः अभवत्।