श्रीभगवान् उवाच— यः शूद्रः दानपरः भवति, तस्य सर्वाः कामाः दानेनैव सिद्ध्यन्ति। ततः परमं दानं तस्य कर्तव्यं इति भगवत्-वचनम्। अथ एकोदिष्टं कर्म यथोक्तं चक्रपाणिना वक्ष्यामि। मृतपित्र्यर्थं पुत्रैः कर्तव्यं, पितुः शौचं च यथाविधि अवगन्तव्यम्। ब्राह्मणानां शवशौचं दशदिनानि, क्षत्रियाणां द्वादशदिनानि, वैश्यानां पक्षद्वयं, शूद्राणां सपिण्डानां मासपर्यन्तं शौचं, चूडाकर्मनिष्क्रान्तस्य त्रिरात्रं शौचं विधीयते। सर्ववर्णानां जन्मशौचं अपि एवं एव, सर्वदा। अस्थिसंग्रहे पश्चात्, शरीरस्पर्शः विधीयते। मृतस्य प्रेतपिण्डदानं द्वादशदिनानि कर्तव्यम्, तदस्य यात्रापोषणं, महत् तुष्टिं च ददाति। अतः मृतः द्वादशदिनानि मृत्युपुरीं न गच्छति, गृहं, पुत्रं, पत्नीं च निरीक्षते। तस्मात् दशरात्रं क्षीरं बहिः स्थापनीयम्, यत्र प्रेताग्निसंतोषः, यात्राक्लेशनिवृत्तिः च साध्यते। एकादशे दिने, शौचान्ते, शोकवर्जितेन, एकादश ब्राह्मणाः वा क्षत्रियादयः भोज्याः। द्वितीये दिने पुनः एकोदिष्टं कर्म यथावत् कर्तव्यम्, अग्निसंवहनं च, देवादिभागं विना। एकं यज्ञोपवीतं, एकं अर्घ्यं, एकं पिण्डं च विधीयते। "उपसर्पतु" इति उक्त्वा, तिलयुतं वारि दातव्यम्। अवशिष्टं सञ्चालयेत्, "प्रयाणे प्रीतिः" इति वदेत्, यथापूर्वं शेषं कर्म वेदवित् पित्र्यर्थं कुर्यात्। एवं मासपर्यन्तं सर्वाणि कर्माणि कर्तव्यानि। शौचान्ते द्वितीयदिने, पृथक् शय्या दातव्या। सुवर्णमयः पुरुषः, फलवस्त्रैः भूषितः, पूजनीयः; ब्राह्मणदम्पती विविधाभरणैः सत्कृत्यौ। वृषोत्सर्गः कर्तव्यः, शुभा कपिला गौः दातव्या; अन्नपूर्णं कुम्भं अपि दातव्यम्। वर्षपर्यन्तं तिलयुतं वारि मृताय दातव्यम्, वर्षे पूर्णे सापिण्डीकरणं कर्तव्यम्। सापिण्डीकरणात्, मृतः पक्षिकर्मेषु भागी भवति; ततः वृद्धिकर्मे योग्यः, गृहस्थः इव गणनीयः। सापिण्डीकरणश्राद्धे, पूर्वं देवताः नियोज्याः; पितरः आसनीयाः, मृतः पृथग् निर्दिष्टः। चतुर्विधानि पात्राणि चन्दनवारितिलयुतानि स्थापनीयानि; अर्घ्याय मृतपात्रं पितृपात्रेषु प्रवाहितव्यम्। संकल्पं कृत्वा, दाता चत्वारः पिण्डान् निर्माय, "समाः" इति वदेत्; अन्तिमयोः द्वयोः, त्रिधा विभजनं कर्तव्यम्। चतुर्थस्य पुनः कर्म नास्ति; ततः पितृपदं प्राप्तः पूर्णतुष्टिः भवति। स मध्यं स्थानं अग्निष्वात्तादिषु प्राप्नोति, परमं अमृतत्वं च; सापिण्डीकरणात्, तस्य पुनः दानं न कर्तव्यम्। तत् दानं तेषु पितृषु एव दातव्यम्, यत्र स स्थापितः; तस्मादारभ्य, ग्रहणादिषु, संक्रमणं भवति। मृत्युदिवसे त्रिपिण्डश्राद्धं कर्तव्यम्; एकोदिष्टं परित्यज्य, यः मृत्युदिवसे पक्षिकर्मं करोति— स सदा पितृघ्नः, मातृभ्रातृनाशकः; पक्षिकर्मं मृत्युदिवसे कृतवान्, अधः अधः गच्छति। मृतेषु मिश्रितेषु, भ्रमः जायते; अतः एकोदिष्टं प्रतिवर्षं कर्तव्यम्। यः मृताय वर्षपर्यन्तं कुम्भं अन्नेन ददाति, असूया विना, स अश्वमेधफलम् प्राप्नोति। कर्मविद् पूर्वश्राद्धं कृत्वा, अग्निहोत्रं, पिण्डदानं च यथायोग्यं कुर्यात्। सापिण्डीकरणे पितुर्मित्रसम्बन्धः त्रिसमूहैः पूर्णः भवति, तदा कालेन बन्धनात् विमुक्तिः। विमुक्तः अपि, कुशशुद्ध्याः अवशिष्टभागं प्राप्नोति; चतुर्थात् परं, पिण्डभागिनः शेषभाजः, सप्तमे पितरः पिण्डदाता—एष सम्बन्धः सप्तपुरुषान्तः। कथं अत्र दत्तं पक्तं वा हविः पितृलोकं गच्छति? कः तस्य माध्यमः? यदि द्विजः अन्नं भुङ्क्ते, वा अग्नौ होमं करोति, कथं मृताय दत्तं शुभाशुभं तेन उपभुज्यते? श्रुतिवचनं— वसवः पितरः, रुद्राः पितामहाः, तथैव प्रपितामहाः, आदित्याः। नामगोत्रोपयुक्तं पक्तं होमं च माध्यमम्; श्रद्धामन्त्रः, श्रद्धया युक्तः, तत्र प्रयोज्यः। अग्निष्वात्तादयः तेषां अधिपतयः; यः पितरः अन्यजन्तुत्वं प्राप्तः, तं नामगोत्रोत्कालेन स्थानं च सम्प्राप्यते। तेन जीवाः तत्र भोजनार्थं तादृशं रूपं धारयन्ति; यदि पिता पुण्येन देवत्वं प्राप्तः, तस्य भोजनं अमृतरूपं भवति, दिव्यत्वे अपि अनुसरति; राक्षसत्वे, भोगरूपं, पशुत्वे, तृणरूपं भवति। श्राद्धभोजनं वायुरूपेण सर्पत्वे अपि उपस्थितम्; यक्षत्वे, पेयम्; राक्षसत्वे, मांसम्। दानवत्वे, मायारूपम्; प्रेतत्वे, रुधिरं जलं च; मानवत्वे, बहुविधानि भोज्यपेयानि, विविधरुचिसम्पन्नानि। सुखं भोगशक्तिः, स्त्रियः प्रियाः, अन्नं खाद्यशक्ति, दानं वित्तस्य दानशक्ति, सौन्दर्यं आरोग्यं च। एवं भगवत्कथितानि कर्माणि, पितृयज्ञस्य विधानं, मृतपितृणां तुष्टिं च, श्रद्धया कर्तव्यानि।