शृणुत, मुनयः, एषा परमाद्भुता दिव्या कथा, या रोगपीडितबालकानां राजद्वारसेवकानां च अखिलाभिलषितसिद्धिप्रदा भवति; आयुष्यन्ते च तस्याः श्रवणेन षण्मुखसायुज्यम् अवाप्यते। अथ वयं हिरण्यकशिपोर्वधं, नृसिंहस्य माहात्म्यं, पापक्षयस्य च चरितं श्रोतुमिच्छामः। कृतयुगे किल, हिरण्यकशिपुः नाम दैत्याधिपः, आदिपुरुषः, महत् तपः समारभ्य जलमध्ये दशसहस्रसंवत्सराणि च दशशतानि च अवसत्। तत्र स्नानमौनसंयमव्रतानि आचरन्, स शमदमब्रह्मचर्यैः तपसा ब्रह्माणं तुष्टाव। तदा स्वयम्भूः भगवाञ् ब्रह्मा दिव्यैः हंसयुक्तैः सूर्यसंकाशैः रथैः आगतः। तेन सह आदित्याः, वसवः, साध्याः, मरुतः, अन्ये च देवाः, रुद्राः, विश्वाः, यक्षराक्षसाः, सर्पाश्च आगमन्। दिशः, विदिशः, नद्यः, समुद्राः, नक्षत्राणि, क्षणाः, खेचराः, महाग्रहाः च तत्र सन्निहिताः आसन्। देवान् सह ब्रह्मर्षिभिः, सिद्धैः, सप्तर्षिभिः, पुण्यकर्मभिः राजर्षिभिः, गन्धर्वाप्सरसां गणैः च ब्रह्मा, सर्वभूताचार्यः, ब्रह्मविदां श्रेष्ठः, हिरण्यकशिपुम् उवाच— "तव तपसा, भक्त्या च अहं तुष्टः, वरं वृणीष्व, शुभं ते भवतु, यत्कामयसे तत् लभस्व।" हिरण्यकशिपुः प्राह— "देवाः, दानवाः, गन्धर्वाः, यक्षाः, सर्पराक्षसाः, मनुष्याः, पिशाचाः, देवश्रेष्ठ, मां न हन्युः। नापि मुनयः शापेन मां विनाशयन्तु, यदि त्वं प्रसन्नः। न शस्त्रेण, न अस्त्रेण, न पर्वतेन, न द्रुमेण, न शुष्केण, न क्लिनेन्, न दिवा, न निशि।" "सूर्यचन्द्रवाय्वग्निवरुणेन्द्रयमधनाध्यक्षयक्षकिंपुरुषपतित्वं च मे स्यात्। क्रोधकामरूपोऽहं स्याम्।" एवमुक्ते, ब्रह्मा उवाच— "एते दिव्या अद्भुताश्च वरा मया तुभ्यं दत्ताः। सर्वदा सर्वकामान् लभस्व, न संशयः।" इति उक्त्वा, भगवाञ् ब्रह्मा ब्रह्मर्षिगणैः सह दिव्यां दिशं गतः। ततः देवाः, सर्पगन्धर्वमुनयः, वरदानश्रवणात् पितामहम् उपगम्य ऊचुः— "भगवन्, अस्य दैत्यस्य वरप्रदानात् सः अस्मान् हन्ति। अतः त्वं दयां कुरु, शीघ्रं तस्य विनाशं चिन्तय। त्वमेव सर्वसृष्टिकर्ता, यज्ञभागप्रदाता, अव्यक्तबुद्धिः प्रभुः।" एवं जगदर्थं उक्तं श्रुत्वा, प्रजापतिः देवांश्च शीतलैः वाक्यैः सान्त्वयत्— "नूनं तस्य तपःफलम् अवश्यं देवैः लब्धव्यम्; तपःसमाप्तौ भगवाञ् विष्णुः तं हनिष्यति।" इति ब्रह्मणः वचनं श्रुत्वा, सर्वे देवाः हृष्टाः स्वस्वं दिव्यं लोकं प्रतिपेदिरे। हिरण्यकशिपुः तु वरप्राप्त्याः पश्चात् गर्वितः, सर्वाणि भूतानि पीडयितुम् आरब्धवान्। आश्रमेषु महर्षीन् सत्यधृतिव्रतान् मृदुप्रकृतीन् धर्मनिष्ठांश्च दैत्यः पीडितवान्। त्रिलोकस्थितान् देवांश्च जित्वा, त्रयाणां लोकानां स्वाधीन्यं कृत्वा, स्वर्गे निवसन् सः दैत्यः कालस्य नियोगेन, स्वयं च गर्वात्, दानवान् यज्ञार्हान् कृत्वा, देवान् अयज्ञार्हान् अकरोत्। तदा आदित्याः, साध्याः, विश्वेदेवाः, वसवः, इन्द्राद्याः, यक्षा, सिद्धाः, द्विजर्षयः, महर्षयः च विष्णुम्, सर्वशरण्यं, देवदेवम्, यज्ञमूर्तिं, वासुदेवं, सनातनं शरणं जग्मुः। "नारायण, महाभाग, सर्वे देवाः त्वाम् आश्रित्य स्थिताः। रक्षस्व, भगवन्, दैत्यराजं हिरण्यकशिपुं हन्याः। त्वं नः परं स्रष्टा, परं गुरु, परं देवः, ब्रह्मादिदेवेषु श्रेष्ठः।" भगवान् उवाच—"अमराः, मा भैष्ट, अभयं ददामि। देवाः, शीघ्रं स्वर्गं प्रतिपद्यत, विलम्बं मा कुरुत। अयं दैत्यः वरगर्वितः स्वगणैः सहितः, अमराधिपैः अजेयः अपि, मया हन्यते।" एवं उक्त्वा, भगवाञ् दैत्यवधाय संकल्पं कृत्वा, देवाधिपतीन् विसर्ज्य, ओंकारं सहायं कृत्वा, अक्षरं विष्णुः तेन सह सहाय्यं कर्तुं समुपक्रमत्। हरिः, सूर्यसमप्रभः, चन्द्रसमशोभनः, हिरण्यकशिपोः सदनं जगाम। तत्र नृसिंहरूपं धारयन्, नरसिंहः, मनुष्यस्य शरीरं सिंहस्य च शरीरं धारयन्, स्वहस्तेन तस्य हस्तं स्पृष्टवान्। ततः हिरण्यकशिपोः विशालं दिव्यं रमणीयं सभागृहं ददर्श, सर्वकामसमृद्धं दीप्तिमन्तं च। तत् सभागृहं दीर्घेण योजनेन शतार्धेन, दिव्यम्, इच्छया गम्यम्, पञ्चयोजनविस्तीर्णं च आसीत्।