गौर्याः चरितं शृणु। सा पार्वती, कठोरतपसा शंकरं पतिम् अलभत। तथापि सः पुनः पुनः ताम् 'श्यामा' इति सम्बोधितवान्। तदा सा देवी, स्वस्य मनसि, पतिसंयोगस्य सौभाग्यं चिन्तयन्ती, स्वर्णवर्णा भवानीति, सर्वाङ्गैः स्वपतेः समाना च भवानीति, कामं चकमे। तस्याः वचः श्रुत्वा, पद्मासनः ब्रह्मा ताम् अभ्यनुज्ञात्—"एवं भवतु। अपि च, पतिस्य शरीरस्य अर्धं त्वया धार्यते।" ततः सा देवी, नीलोत्पलसदृशं, मकरन्दश्यामं रूपं त्यक्तवती। तदा सा दिव्यतेजसा विराजमाना, करस्थे घंटां धारयन्ती, त्रिनेत्रा, नानाविधानाभरणैः भूषिता, पीताम्बरधारिणी च बभूव। तस्याः कान्तिं विलोक्य, ब्रह्मा ताम् उवाच—"मम आज्ञया त्वं रात्रौ, पर्वतधूलिसंयोगेन जातासि। स्वकार्यं कृत्वा त्वं विशिष्टांशः अभवः। प्राचीनकाले, देवीक्रोधात् सिंहः अयम् उत्पन्नः। सः ते वाहनं भवतु, महाबलेन च युज्यताम्। त्वं विन्ध्याचलं गच्छ; तत्र देवानां कार्यं साधयिष्यसि।" "अयं पञ्चालः नाम यक्षः, यक्षराजानुचरः, शतशक्तिसंपन्नः, मया ते परिचारकः दत्तः।" इति ब्रह्मणः वचः शृत्वा, कौशिकी देवी विन्ध्याचलं जगाम। उमापि, इच्छितं वरं लब्ध्वा, गिरिशं पतिं प्रति प्रस्थितवती। सा द्वारदेशे प्रविशन्ती, विरकः नाम द्वारपालः, सुवर्णदण्डधरः, ताम् अपसार्य, मार्गं न दत्तवान्। क्रुद्धः सः अवदत्—"तेन रूपेण त्वं पतिव्रता नासि। तवात्र कार्यं नास्ति; शीघ्रं गच्छ, अन्यथा भयेन पलायिष्यसि।" "एकः दैत्यः, देव्या रूपं धारयन्, देवम् मोहयितुम् अत्र प्रविष्टः; सः ज्ञातः, देवेन हतः। तस्य वधानन्तरं, नीलकण्ठेन क्रुद्धेन मम आज्ञा दत्ता—'द्वारेषु सततम् अप्रमत्तः भव।' अतः अहं सदा जागरूकः। अनन्तसंवत्सराणि मम द्वारे त्वं न स्थास्यसि; तस्मात् प्रवेशः न दास्यते, शीघ्रं गच्छ।" एवं उक्त्वा, हिमगिरिसुताया मातुः, स्नेहेन पूर्णया, केवलं प्रवेशः लभ्यते; अन्यासां पद्मलोचनानां स्त्रीणां प्रवेशः नास्ति। एतद् श्रुत्वा, देवी मनसा चिन्तयामास—"सा स्त्री नास्ति, दैत्यः एव; यथा वायुः उक्तवान्।" "विरकं कोपवशात् व्यर्थं शप्तवती; मूढाः क्रोधेन प्रमत्ताः कुर्वन्ति दुष्कृत्यम्। क्रोधः कीर्तिं नाशयति, क्रोधः स्थिरं श्रेयः हरति। सत्यस्य न पश्यन्ति ये, तेषां विपत्तिः शीघ्रं जायते।" एवं चिन्तयन्ती, सा पर्वततनया विरकं वचनमब्रवीत्, लज्जया मुखं कमलसदृशं विराजयन्ती—"अहं तव माता विरक; ते मनसि मोहः मा भवतु। अहं शङ्करस्य प्रिया, हिमगिरिसुताऽस्मि।" "मम वर्णपरिवर्तनात् संशयं मा कुरु पुत्र; एषः शुभः वर्णः पद्मयोनेः प्रसादात् प्राप्तः। दैत्यकृतं कार्यं न जानन्ती, शङ्करः एकाकी रहसि स्त्रीरूपे स्थितः इति श्रुत्वा, तं शप्तवती।" "शापः न निवर्तयितुं शक्यः; किन्तु त्वां वदामि—त्वं शीघ्रं मानुषत्वात् निवर्तिष्यसि, कामसम्पन्नश्च भविष्यसि।" एवं श्रुत्वा, विरकः हर्षपूर्णहृदयः, मातरं नमस्कृत्य, हिमगिरिसुतां पूर्णचन्द्रसदृशप्रभां वाक्यमुवाच— "हे गिरिसुते, यत्र सुरासुरैः प्रणमितरत्नचिह्नितपाणयः, शरणागतवत्सला, प्रणतानां दुःखनाशिनी, त्वां नमामि।" "हे गिरिसुते, सूर्यमण्डलप्रभया कण्ठमण्डिता, सुवर्णवर्णशरीरा, नागाभरणभूषिता, त्वाम् अश्रये।" "कः त्वदन्यः भक्तानां शीघ्रं कामान् ददाति? किं वा शङ्करः त्वयि न इच्छति, हे जगद्गिरिसुते?" "महतः प्रभोः मण्डले, योगशुद्ध्या निर्मितायाः स्वसदृश्यायाः अजित्यायाः त्वं प्रथमं स्तुता, अन्धककुलनाशनानन्तरं, सुरश्रेष्ठैः।" "सिंहवाहनायाः, श्वेतकेशपाशमण्डितग्रीवायाः, पावकशुद्धबाहुयुगलायाः, पिङ्गलदीर्घबाह्वोः, त्वया महादानवाः निपातिताः।" "चण्डिकेति लोकेषु ख्याता, शुम्भनिशुम्भनाशिनि, त्वं प्रणतानां वाञ्छितान् दानवान् भूमौ शीघ्रं विनाशयसि।" "दिवि वातपथेषु, भूमौ च, हे देवि, तव रूपम् अजित्यम् अनन्यसदृशं च। जगतां जननि, भवप्रिये, त्वां नमामि।" "सागराः तरङ्गविलासिनः, वह्नयः तेजसा, चराचराणि भूतानि, शतशिरसः फणिनः—सर्वे तव नाम उच्यन्ते, यत् मम भयम् आवहति।" "हे भगवति, निष्ठाभक्तिनां शरण्ये, अहं तव पादयोः शरणं प्राप्तवान्। अत्र मम कर्म स्थिरं भवतु, यदर्थं स्तुत्यांशस्यापि फललाभः स्यात्।" एवं विरकेण स्तूयमाना, देवी प्रसन्ना, हिमगिरिसुता, स्वपतेः शुभालयं प्रविष्टवती। तदा रुद्रः, महागौरीं, मनोमोहिनीं गौर्याख्यां, गजगमनेन चलन्तीं, दृष्ट्वा विस्मितः। सा पूर्णचन्द्रवदना, तन्वी, विस्तीर्णश्रोणी, स्थूलस्तनयुगला, कटीदेशे कृशा, रूपेण न अव्ययम्, माधुर्यरसप्रवाहिनी च बभूव। सा सर्वाभरणभूषिता, मृदुतरमदविह्वला, सः च कामी, उद्विग्नः, विषण्णः, उग्रः, वीरः, भयानकः च बभूव। किञ्चित् करुणया युक्तः, स्मितमुखः, भीषणः, विचित्रः, देवाज्ञया हन्तुम् इच्छन्, उग्रं रूपं धारयामास। सा अपि भैरवी अभवत्, देवस्य प्रतिरूपा; पर्वतवासिनी तस्याः सहस्ररूपप्रदर्शनं दृष्टवती।