शैलकन्येति सतीं तां भगवाँस्तस्याः सत्यभावं विज्ञाय सस्मितं प्राह—"न तव स्वभावोऽयं कृत्रिमः, हे शैलसुते, त्वं हि मम मनोऽनुगत्या समागतासि, शुभवर्णे। त्वया विना त्रयो लोकाः शून्याः इति चिन्तयित्वा, प्रसन्नवदना गच्छसि; एषा तव युक्ता वृत्तिः।" एवं तया सम्बोधितः दानवाधिपः लघुस्मितपूर्वकं प्रत्यभाषत, तु त्रिपुरान्तकस्य स्वरूपं स न प्राज्ञात्। तस्याः अनुपमेयां कृपां प्रार्थयन् अहं तपः कृतवान्, किन्तु तत्र न किञ्चित् सुखं प्राप्तवान्; अतः त्वाम् उपगतवान् इति स प्रावीत्। एतत् श्रुत्वा शङ्करः किंचित् संशयं जगाम; ध्यात्वा देवः सस्मितवदनः मनसा विचारयामास—"क्रुद्धा मयि सा सुललिता, दृढव्रता, असमाप्तकामना समुपगता; मम कः संदेहः?" इति चिन्तयन् हरः तस्या लक्षणं ज्ञातुम् इच्छन्, वामभागे पद्मचिह्नं न पश्यति स्म। ततः पिनाकपाणिर्देवः तत्र केशवर्तुलं दृष्ट्वा, दानवमायां विज्ञाय, स्वस्वरूपं गुह्यं चकार। ततः कट्यां वज्रायुधं गृहीत्वा, तं दानवं प्रहारयामास; तथापि वीरकः नाज्ञासीत् यः दानवाधिपः हतः। हरिणा स्त्रीरूपेण दानवाधिपं हतं दृष्ट्वा, तस्यार्थं न विज्ञाय, वीरकः शैलकन्यकाय निवेदयामास। वातमुखेन दूतात् एतद्वृत्तान्तं श्रुत्वा, शैलतनया देवी, कोपात् रक्तलोचना, दुःखार्ता, पुत्रं वीरकं शप्तवती। "मातरं स्नेहात्ययेन त्यक्त्वा, स्त्रीभिः सह गुप्तयोगेन शङ्करं प्रापयन्—एतस्मात् कारणात्, हे गणेश, तव माता कटुका, कठिना, जडात्मिका, हृदयविहीना भविष्यति—यथा क्षारं, यथा शिलाम्।" एषा वीरकस्य शिलारूपता प्रसिद्धकारणं; स कालान्तरं विस्मयकथासु विषयः अभवत्। शैलकन्यया शापोक्तिमात्रेणैव, तस्या मुखात् कोपः सिंहरूपेण निष्पन्नः, महाबलः। स सिंहः भीषणमुखः, जटाभारयुक्तग्रीवः, उत्तानलाङ्गूलः, विकटजिह्वः, विकरालदंष्ट्रः, विवृतास्यः, जिह्वालुलितः, कृशोदरः, ज्वलदग्निमुखः आसीत्। देवी सती तं शीघ्रं निग्रहितुम् उद्यत्ता। तस्या बुद्धिं विज्ञाय, पुण्यश्लोको ब्रह्मा, श्रीमदाश्रमं सम्प्राप्य, देवाधिपः गिरीजां स्पष्टं प्राह—"किमर्थं त्वं प्रार्थयसि? किमस्ति दुर्लभं यत् तुभ्यं ददामि? ममाज्ञया एतदतिक्रान्तं तपः त्यज।" एवं श्रुत्वा गिरीजा, गुरुवचनगौरवयुक्तैः वाक्यैः, दीर्घकालसंस्कृतं स्वमनोरथं प्रकटयामास—"कठिनेन तपसा शङ्करं पतिं प्राप्तवती; सदा तु मां 'कृष्णवर्णां' इति वदति। सुवर्णवर्णा स्याम्, प्रियतमा सह पतिना, सर्वाङ्गसमता मम पतिना चास्तु।" एतद्वचनं श्रुत्वा पद्मयोनि ब्रह्मा प्राह—"एवं भविष्यति; अर्धाङ्गिनी च भविष्यसि।" ततः सा भ्रमरश्यामां तनुं त्यक्त्वा, नीलोत्पलसदृशवर्णां, दिव्यचर्मणा, घंटाधारिणी, त्रिनेत्री, नानाविभूषणभूषिता, पीताम्बरधारिणी बभूव। तदा ब्रह्मा तां नीलोत्पलवर्णप्रभां देवीं प्राह—"ममाज्ञया, पर्वतधूलिस्पर्शात् रात्रौ त्वं जातासि। कार्यं सम्पाद्य त्वं अद्वितीया अंशा अभवः; पूर्वं देवीकोपात् एष सिंहः उत्पन्नः। स ते वाहनं भवतु, युद्धे च महाबलः। विन्ध्याचलं गच्छ, तत्र देवकार्यम् आचर।" "एष यक्षः पञ्चालाख्यः, यक्षराजानुचरः, मया तव परिचारको नियुक्तः, शतसिद्धियुक्तः।" इति उक्त्वा, कौशिकी देवी विन्ध्याचलं जगाम; उमा, कामसिद्ध्या, शैलराजं प्रति प्रस्थितवती। द्वारमाविशन्तीं तां वीरकः, सुवर्णदण्डधारिन्, तामाकृष्य, देवीं निवारयामास। स कोपपूर्वं प्राह—"त्वं रूपदोषात् पतिता; अत्र ते न कार्यं, गच्छ शीघ्रं, यावत् न भीता भवसि।" "मायावी दैत्यः देवीरूपं धारयित्वा, देवमोहाय प्रविष्टः, स देवेन दृष्टः, हतः च।" "तस्मात् मया नीलकण्ठेन क्रुद्धेन आज्ञापितः—'द्वारेषु सततम् अप्रमत्तः भव' इति; अतः अहं जागरूकः।" "त्वं मम द्वारे यावत्कल्पं न तिष्ठ; तस्मात् प्रविश्य न शक्नोषि, शीघ्रं गच्छ।" एवं उक्त्वा, शैलसुता, मम माता, स्नेहपूर्णा, एकैव प्रविशति; अन्यास्त्री, पद्मलोचना, न प्रविशेयुः। एवं उक्ता देवी मनसा चिन्तयामास—"सा न स्त्री, स दानवः, यथोक्तं वातेन।" "वृथा क्रोधात् वीरकं शप्तवती; मूढाः कोपवशात् कदाचित् पापं कुर्वन्ति।" "क्रोधः कीर्तिं नाशयति, क्रोधात् स्थिरसमृद्धिरपि विनश्यति। निःशेषार्थज्ञानं विना, स्वपुत्रमपि शप्तवती; अर्थमूढानां विनाशः शीघ्रं जायते।" इति चिन्तयित्वा, शैलतनया लज्जालङ्कृतवदना, पद्मप्रभामुखी, वीरकं सम्बोधितवती।