तदा तस्मिन्नवसरे दैत्यपुत्रः स्वमृत्युमेव याचमानः, "तदा मम मृत्युरस्तु, अन्यथा ममामृतत्वं स्यात्," इति वचनं ब्रह्मणं कमलजं प्राह। तेन तुष्टेन ब्रह्मणा प्रत्युक्तं—"द्वितीयवपुर्विकारे सति तव मृत्युः स्यात्, अन्यथा न भविष्यति।" इत्येवं श्रुत्वा स बलवान् दैत्यात्मजः स्वमात्मानममृतमिति मेने। तस्मिन्नवसरे तस्य नाशोपायं स्मृत्वा, स वीरं दृष्ट्वा विवर्जयितुं सर्परूपं समास्थाय, छिद्रमार्गेण प्रविश्य दृष्टिपथात् पलायितः। एवं गणेेशं परिहरन् स भीमः दानवश्रेष्ठः तस्य दृष्ट्युपेक्षया, नगरीनाशनस्यालयं प्रविवेश। ततः स सर्परूपं परित्यज्य, महानसुरः उमारूपं समास्थाय, गिरिशं मोहितुमुद्युक्तः, मोहाविष्टचित्तः। तदा मायया स कल्पनातीतं रूपं निर्ममे—मोहकं, सर्वाङ्गसंपूर्णं, सर्वलिङ्गगोपनं च। तस्य मुखे वज्रसमानानि दृढानि तीक्ष्णाग्रदन्तानि निर्माय, गिरिशं हन्तुमुद्यतः, मोहितचित्तः। उमारूपधारी स दैत्यः, पापी यद्यपि रूपेण रम्यः, अद्भुताभरणवस्त्रशोभितः, हरं समीपमुपजगाम। तं दृष्ट्वा गिरिशः प्रसन्नः सन्, तं महासुरं पर्वतनन्दिनीमिव सर्वलक्षणयुक्तां आलिङ्ग्य, "निखिलं तव स्वभावतः, न कृत्रिमम्; त्वं हि मम हृदयं ज्ञात्वा आगता, शुभाङ्गि," इति पप्रच्छ। पुनरपि स प्राह—"त्वया विना त्रयमपि लोकत्रयं रिक्तमिव, तदर्थं त्वं हृष्टवदना आगता; एषा तव योग्य आचारः।" एवं संबोधितः दानवपतिः स्वल्पस्मितपूर्वकं वचनमब्रवीत्, तु त्रिपुरान्तकस्य तत्त्वं न बुबोध। "तव अतुलानुग्रहार्थं तपश्चरितुं गतास्मि, तत्र मद्विलासो न जातः; तस्मात् त्वामुपागतवती।" एवं श्रुत्वा शङ्करः किंचित्संशयं प्राप; तदा प्रसन्नवदनः, देवः, मनसा विचिन्त्य, "सा मया कुपिता स्यात्, स्थिरस्वभावा, अनिष्टसिद्ध्या आगता—कः संदेहः?" इति चिन्तयन्, हरः तस्याः लक्षणं परिज्ञातुमिच्छन्, वामभागे पद्मचिह्नं न दृष्टवान्। ततः पिनाकधन्वा देवः तत्र केशपङ्क्तिं निर्मितां दृष्ट्वा, दानवमायां विज्ञाय, स्वमात्मानं निगूढवान्। ततश्च वज्रायुधं गृहीत्वा तस्य दानवस्योदरदेशे प्राहिणोत्; तथापि वीरकः न बुबोध यद् दानवपतिः हतोऽस्ति। स वीरकः, स्त्रीरूपेण हरेण तं दानवपतिं हतं दृष्ट्वा, तत्त्वं न जानन्, तं वृत्तान्तं पर्वतनन्दिनीं निवेदयामास। तद्वाक्यं श्रुत्वा, वातमुखेन दूतात्, पर्वतकन्या देवी, क्रोधात् रक्तलोचना, दुःखार्तहृदया, पुत्रं वीरकं शशाप। "त्वया मातरं स्नेहप्लुतां त्यक्त्वा, स्त्रीभ्यः शंकरसमीपगमनाय अवसरः दत्तः; तस्मात्, हे गणेश, तव माता कटिनिष्ठुरा, जडारूढा, हृदयशून्या, क्षारवत् शिलावत् च भविष्यति।" एष एव प्रसिद्धः कारणं वीरकस्य शिलारूपगमनस्य; एवं स कालेन अद्भुतकथायोग्यः अभवत्। एवं शापोक्ते सति, पर्वतनन्दिन्याः वक्त्रात् क्रोधरूपेण सिंहः निर्गतः, बलसम्पन्नः। स सिंहः भीषणमुखः, जटाजूटललाटः, उत्तानपुच्छः, विकटजिह्वः, विकटदंष्ट्रः, उदरशून्यः, ज्वलदग्निमुखः, प्रपन्नः। तदा देवी सती तं शीघ्रं निग्रहीतुं संकल्पमकरोत्। तस्याः संकल्पं विज्ञाय, भगवाञ्चतुर्मुखः, श्रीनिकेतनं तपोवनं आगत्य, गिरीजां स्पष्टं वचनमब्रवीत्—"किमिच्छसि, कन्ये? किमप्राप्यं यत् तव ददामि? ममाज्ञया अतीव तपो विरम।" तच्छ्रुत्वा गिरीजा गुरुवचनगौरवयुक्तं वाक्यमब्रवीत्, स्वमनोरथं स्पष्टमुपन्यस्य। "कठिनेन तपसा शंकरं पतिं प्राप्तवती, स तु मां 'कृष्णवर्णा' इति वदति। तस्मात् मम देहः सुवर्णवर्णः स्यात्, प्रियपतिसंयुक्ता, सर्वाङ्गसमता च मम भवतु।" तद्वाक्यं श्रुत्वा, पद्मयोनिर्ववन्दे—"एवं भवतु; पतिस्य तव अर्धभागिनी च भविष्यसि।" ततः सा भ्रमरनीलवर्णं देहमपाकरोत्, उत्पलशोभायुक्तं। तदा सुवर्णवर्णा, करस्थघण्टा, त्रिनेत्रा, नानाभरणभूषिता, पीताम्बरधारिणी देवी बभूव। तां नीलोत्पलप्रभां देवीं ब्रह्मा प्राह—"ममाज्ञया त्वं रात्रौ पर्वतधूलिसंयोगात् जातासि। कार्यं सिद्धं, त्वं विशेषांशः; पूर्वं क्रोधात् सिंहः उत्पन्नः, स तव वाहनत्वं प्राप्नोतु, युद्धे च बलवान् भवतु।" "विन्ध्याचलं प्रति गच्छ; तत्र देवकार्यं कुरु। अयं पञ्चालाख्यो यक्षः, यक्षराजानुचरः, मया तव परिचारको नियुक्तः, शतसिद्धिमन्त्रसम्पन्नः।" एवं ब्रह्मवचः श्रुत्वा, कौशिकी देवी विन्ध्यपर्वतमगच्छत्; उमा च, वाञ्छितार्थप्राप्ता, स्वपितरं पर्वतनाथं प्रति जगाम।