एवं तस्य वचनं श्रुत्वा गिरिजा क्रोधसम्भृतया स्वरया प्रत्युवाच, तस्याः नेत्रे क्रोधात् रक्ते, मुखं च भ्रुकुट्या विकृतं अभवत्। सा उवाच—स्वकर्मणैव सर्वे जनाः मोहिताः भवन्ति; इच्छावान् जनः, अनिवार्यं, लोकमध्ये निन्दां प्राप्नोति। यद् अहं दीर्घकालं तपसा यत् यत् इच्छितवती, तद् सर्वदा प्रत्येकपदे अवमानं प्राप्नोति। अहं न कुटिला, हे शर्व; न च कठिना, हे धूर्जटि; त्वं तु विषयभूमौ गतो, यशः तथा प्रकटदोषाणां शरणं अन्वेष्टुम्। अहं न पूष्णः दन्तेषु, न भगस्य नेत्रयोः; द्वादशरूपः सूर्यः एतद् जानाति, हे प्रभो। त्वं त्रिशूलं मम शिरसि स्थापयसि, स्वदोषैः मां निन्दसि; कृष्णा तथा महाकाली इति प्रसिद्धा अहं, इति त्वं मां सम्बोधयसि। अहं पर्वतेन तपस्याक्रान्ता, स्वं परित्यज्य गच्छामि; जीवमाना स्त्री, कपटिना अवमानिता, किम् अपि कर्तुं न शक्नोति। तस्याः क्रोधयुक्तं वचनं श्रुत्वा, भवः स्नेहसन्दिग्धया वाचा प्रत्युवाच। हे पार्वती, अहं न निन्दायाम् रममाणः, न च आत्मज्ञानात् विमूढः; तव नाम केवलं भक्त्युक्तचित्तेन उक्तवान्। मनः स्थिरं सति, हे पार्वती, संशयः न जायते; यदि तथा, हे भीरु, त्वं पुनः मयि क्रुद्धा न भवितव्या। अहं हास्येन वदामि; क्रोधं त्यज, हे शुद्धस्मिते; नमस्कृत्य, अहं तव प्रति श्रद्धायुक्तं प्रणामं कृतवान्। स्नेहः, अवमानः, निन्दा वा, सर्वं चित्तस्य विकारं जनयति; अतः हास्यस्पर्शः जनः कदापि क्रोधं न कुर्यात् इति प्रसिद्धम्। देव्या बहूनि मृदुवचनानि श्रुत्वा अपि, सती दुःखितार्ता, तं तीव्रं क्रोधं न त्यक्तवती। ततः, शङ्करस्य हस्तेन वस्त्रं गृहीत्वा, केशाः विक्षिप्ताः, पर्वतानन्दिनी शीघ्रं गन्तुम् इच्छन्ती अभवत्। सा क्रुद्धा निर्गच्छन्ती, पुरीहरः पुनः उवाच—सत्यं, सर्वथा, हे कन्ये, त्वं पितृवत् एव। यथा हिमालयस्य शिखरैः व्योम मेघगुच्छैः आच्छादितं भवति, तथा तव हृदयम् अतीव दुर्गमम्। वनात् कठिनता, मार्गेभ्यः कुटिलता, हिमात् दुर्गमता, तथा पर्वतराजात्, हे तन्वी, शीतलता त्वया लब्धा। एवं उक्त्वा, पर्वतानन्दिनी शिवं प्रत्युवाच, तस्याः शिरः क्रोधात् कम्पितम्, दन्ताः च दृढं संकुचिताः। सा उवाच—सर्वेषां साधूनां दोषारोपणेन निन्दां मा कुरु; सर्वे तव दोषाः तव स्वदुष्टसंगात् उत्पन्नाः। सर्पेभ्यः बहुवचनता, भस्मात् स्नेहबन्धनम्, चन्द्रात् हृदयस्य अशुद्धता, वृषभात् अगम्यता त्वया प्राप्ता। किं अधिकं वदामि? तव क्लेशजनकं वचनं पर्याप्तम्; त्वं श्मशानेषु वससि, निर्भया; नग्नः, लज्जारहितः; कपालधरः, दीर्घकालं दयाहीनः। एवं उक्त्वा, हिमालयकन्या देवालयात् निर्गता। सा निर्गच्छन्ती, देवेशस्य गणाः विलपन्तः उदगृहन्—'मातः, त्वं क्व गच्छसि, अस्मान् परित्यज्य?' इति, रुदन्तः तां अनुगच्छन्। तस्याः पादयोः वीरकः स्थित्वा, अश्रुपूरितया वाचा उवाच—'मातः, किम् एतद्? क्रोधेन त्वं क्व गच्छसि?' 'त्वं अननुरक्तां मां अनुगच्छामि; अन्यथा, त्वया त्यक्तः, तपस्याक्रान्तः, शिखरात् आत्मानम् उत्स्रक्ष्यामि।' ततः देवी दक्षिणहस्तेन मुखं उत्तोल्य वीरकं उवाच—'मा शोच, पुत्र।' 'पर्वतशिखरात् पतितुं वा, मम अनुगमनं वा, तव योग्यं न; कारणं वक्ष्यामि, शृणु। हरिणा 'कृष्णा' इति सम्बोधिता, अहं निन्दिता च, अनिन्दिता च अभवम्; अतः अहं गौरीत्वं प्राप्तुं तपः करिष्यामि। अयं देवः स्त्रीषु मोहितः; मम गमनानन्तरं, त्वं प्रवेशद्वारं सदा रक्ष, सर्वदा सावधानः भव। यथा अन्यास्त्री हरे समीपं न आगच्छेत्, यदि त्वं अन्यां स्त्रीं अत्र पश्यसि, ततः मम निवेदय।' 'अहं शीघ्रं यथायोग्यं करिष्यामि।' इति देवी उक्त्वा, बालः 'एवम्' इति प्रत्युवाच। मातुः हर्षपूर्णाज्ञया सिक्तः, तस्य तापः निवृत्तः, स मातरं नमस्कृत्य वनं गन्तुं उद्यतः। ततः सः देवीं दृष्टवान्, मातुः सहचारिणीं, अलङ्कृतां, 'कुसुममोदिनी' नाम्ना, तस्य पर्वतस्य देवताम्। पर्वतानन्दिनीं दृष्ट्वा, तस्याः हृदयम् स्नेहेन आकुलम् अभवत्; देवी तां आलिङ्ग्य, उच्चैः उवाच—'कन्ये, त्वं क्व गच्छसि?' सा सर्वं उक्तवती—शङ्करस्य प्रति क्रोधस्य कारणम्; पुनः गिरिजा मातुः अनुमोदनया देव्या प्रत्युवाच। 'हे निष्कलुषे, त्वं सदा पर्वतराजस्य देवी; सर्वथा, त्वं मम अतीव प्रियासि। अतः, यत् कर्तव्यम्, तत् वक्ष्यामि; त्वं यत्नेन अन्यास्त्रीप्रवेशं रक्ष। यदि अहं पर्वते गुप्ततपस्यां संलग्ना, तदा यदि कश्चित् स्त्री पिनाकिनः गृहे प्रवेशयति, त्वं शीघ्रं मम निवेदय, हे निष्कलुषे। ततः अहं यथायोग्यं करिष्यामि।' इति उक्त्वा, सा 'एवम्' इति प्रत्युवाच, स्वं शुभं पर्वतं गता। एवं उमाः पर्वतानन्दिनी शीघ्रं पितुः उद्यानं प्रविष्टवती, तस्याः प्रभा मेघमालिका इव आकाशं पूरयन्ती अभवत्।