जलमध्ये अपि एषः नियमः प्रवर्तते, यत्र कश्चित् प्राज्ञः सर्वेषां विषये संशयं कर्तुं शक्नोति। दिनान्ते सूर्यः स्वजनान् प्रकाशेन पूरयति। सन्ध्याकाले मुनयः सूर्यस्य समक्षं कृताञ्जलयः त्वरितं पुनरागमनं प्रार्थयन्ति, स्वचित्तं ध्याननियमेन संयमयन्तः। एवं जगति तमः शनैः प्रवर्धते, यथा कुटिलहृदयस्य द्वेषः मनः मलिनयति। तत्र दीप्तफणिनः मणिमयूखैः प्रकाशितभित्तिषु, चन्द्रकान्तिधवलवस्त्रच्छन्नछत्रयुक्तं शय्यासनं स्थितम्। नानारत्नदीप्त्या शोभितं, इन्द्रधनुषः सदृशं रत्नमणिनूपुरजालं मुक्तागुच्छैः लोलमानं तत्र लम्बमानम्। रम्यैः मृदुलैः चलच्छत्रैः आवृतं तच्च कक्षं, शैलसुता सह गतं सान्त्वितं च। स शैलसुता बाहुपाशेन कण्ठं नतं कृत्वा, चन्द्रशेखरदीप्त्या स्वं प्रदेशं शुद्धीकृतवान्। शैलसुता कृष्णलोचनाभिः, नीलोत्पलपत्रसदृशवर्णा, रात्र्या सह संमिश्र्या तमसा एकीभूता। तदा लीलया देवः तां इदं वचनं उवाच— "मम शरीरे, सुललिते, शुक्लप्रभा श्यामच्छायया सह प्रकाशते; यथा शुद्धः सर्पः चन्दनद्रुमे विश्रान्तः, तथा सा वृक्षे तिष्ठति। चन्द्रप्रभया स्पृष्टा, सुशोभनवस्त्रैः भूषिता त्वं, मम दृष्टिदोषं जनयसि, यथा रात्रिः एकं पक्षं अन्धकारयति।" एवं तेन उक्ता, गिरिजा क्रुद्धा, रक्तलोचना, भ्रुकुटीभङ्गेन विकृतानना, स्पष्टं प्रत्युवाच— "स्वकर्मणा एव सर्वे मूढत्वेन जिता भवन्ति; यः किञ्चित् इच्छति, सः सर्वत्र जनानां मध्ये निन्दां लभते। यच्च अहं दीर्घकालं तपसा याचितवती, तत् सर्वत्र अपमानमेव लभते। न अहं कुटिला, हे शर्व; न कठिना, हे धूर्जटे; त्वं विषयेषु गतो, कीर्तिं च दोषाश्रयणं च इच्छन्। न अहं पूष्णः दन्तेषु, न भगस्य नेत्रयोः; द्वादशात्मा सूर्यः एतत् जानाति, हे प्रभो। त्वं त्रिशूलं मम शिरसि स्थापयन्, स्वदोषैः मां निन्दसि; कृष्णेत्यपि महाकालीति च मां प्रसिद्धां कथयसि। अहं पर्वतं गत्वा, आत्मानं तपस्यां न्यस्य, गमिष्यामि; जीवन्त्याः स्त्रियाः, वञ्चकेन तिरस्कृता, किमपि कर्तव्यं नास्ति।" तस्याः क्रोधयुक्तं वचनं श्रुत्वा, भवः स्नेहभीतसंयुक्तया वाचा प्रत्युवाच— "हे शैलसुते, न अहं निन्दारतः, न आत्मज्ञानरहितः; तव नाम केवलं भक्त्या उक्तवान्। स्थिरचित्तस्यापि संशयः न जायते, हे शैलसुते; यदि तथा, भीरु, पुनः मयि कोपः न कर्तव्यः। लीलया वदामि; त्वं कोपं त्यज, शुद्धस्मिते। नमस्कृत्य शिरसा त्वां प्रणमामि। स्नेहः, अवज्ञा, निन्दा वा, सर्वं चित्तविक्षेपं जनयति; अतः हास्यस्पृष्टः कदापि कोपं न कुर्यात् इति उक्तम्।" एवं देव्या सौम्यैः वचोभिः संबोधितायामपि, सती गम्भीरदुःखेन कोपं न त्यक्तवती। तदा, शङ्करस्य हस्तेन वस्त्रं गृहीत्वा, विकीर्णकेशा, शैलसुता शीघ्रं निर्गन्तुम् इच्छन्ती। तस्याः निर्गमने, पुरहरः पुनरुवाच— "सत्यं, सर्वथा त्वं, कन्ये, पित्रैव। यथा हिमालयशिखरैः मेघगणैः आच्छन्नं नभः, तथा तव हृदयं दुरावगमम्। वनात् कठिनत्वं, पथिभ्यः कुटिलत्वं, हिमात् दुरापत्वं, गिरिश्वरात्, सुललिते, शैत्यं त्वया स्वीकृतम्।" एवं उक्ता, शैलसुता शिवं प्रत्युवाच, कम्पितशिराः, क्रोधात् दन्तान् दष्ट्वा— "मा सर्वान् साधून् दोषारोपणेन निन्दय; सर्वे तव दोषाः स्वदुष्टसङ्गात् उत्पन्नाः। सर्पेभ्यः बहुभाषितत्वं, भस्मनः स्नेहबन्धः, चन्द्रात् हृदयमलिनता, वृषात् दुर्ग्राह्यता त्वया प्राप्ता। किमधिकं वक्तव्यम्? अलम् अस्य क्लिष्टस्य वचनस्य। श्मशानेषु वससि निर्भयः, नग्नः असि लज्जारहितः, कपालधारकः, दीर्घकालं दयाशून्यः।" एवं उक्त्वा, शैलसुता देवालयात् निर्गता। तस्याः निर्गमने, देवाधिपतेः गणाः विलपन्तः, "अम्बे, कुत्र गच्छसि? अस्मान् त्यक्त्वा?" इति क्रन्दन्तः, अन्वधावन्। देवीपादयोः पतित्वा, वीरकः, अश्रुपूरितवाणी, उवाच— "अम्बे, किमेतत्? क्रोधेन कुत्र गच्छसि?" अहं त्वां अनुगमिष्यामि, त्वयि अनुरक्तायामपि; अन्यथा, त्वया त्यक्तः, पर्वतशिखरात् पतिष्यामि, तपस्यां लीनः।" तदा देवी दक्षिणहस्तेन मुखं उत्थाप्य वीरकं उवाच— "मा शोच, पुत्र। न उचितं तव, मम सुत, पर्वतशिखरात् पतितुम्, न वा मया सह आगन्तुम्। कारणं वक्ष्यामि; शृणु। हरिणा 'कृष्णा' इति उक्ता, अहं निन्दिता च अनिन्दिता च; अतः अहं तादृशं तपः करिष्ये, येन गौरीभावः सिध्येत्। अयं देवः स्त्रीषु मोहितः; मम निर्गमने, त्वं नित्यं द्वारं रक्ष, यदा कश्चिद् व्यतिक्रमः स्यात् तदा सावधानः भव। यथा काचित् स्त्री एत्र न प्रविशेत् हरं प्रति, यदि अन्यां स्त्रियम् अत्र पश्यसि, तदा त्वं मां सूचय, पुत्र।" एवं शैलसुता स्वकारणं निवेद्य, वीरकं सान्त्वयित्वा, गमनाय प्रवव्राज।