एवं स तया समुपदिष्टः स्वशिलाखण्डान् अपसृत्य मुखं प्रक्षालयित्वा, आहूतो देवी द्वारा तस्य कार्यस्य मूलकारणं सम्यक् निवेदयामास। विजयया संरक्षितः, स शनैः राजप्रासादशिखरात् भगवत्याः समीपम् अगच्छत्, तस्य प्रभा विकसद्रक्तपद्मसदृशी बभूव। तं दृष्ट्वा, स्तन्यपयःस्रवणसुभगस्तना गिरिजा, मधुरस्निग्धवचनैः स्नेहपूर्वकम् उवाच— "आयाहि, आयाहि! त्वं मम पुत्रोऽभूः, देवाधिपेन दत्तः वीरक इति।" इति उक्त्वा सा तं गोदाम् उपवेश्य, कपोलं चुम्बित्वा, मन्दमन्दं वदन्तं सुतं सस्नेहम् आलिङ्गयत्। ततः सा तस्य शिरसि घ्राणं कृत्वा, अङ्गानि सम्यक् प्रक्षाल्य, स्वयमेव दिव्याभरणैः—मणिमेखलाभिः किङ्किणीभिः, नूपुरैः, मणिवलयैः, हारैः, ऊरुभूषणैश्च—संपाद्य समलङ्कृत्य। दिव्यैर्मन्त्रैः निष्पादितैः कोमलविचित्रपत्रैः, बहुभिः शुभद्रव्यैः सिद्धार्थबीजैः मिश्रितैः, स तनयस्य शरीररक्षणं कृतवती। ततः तं गृहित्वा, गोरचनाप्रभया नूतनपत्रमालया च शिरसि शोभयित्वा, देवी वाक्यम् अब्रवीत्— "गच्छ त्वं, गणैः सह क्रीडय, पर्वते जाग्रतः स्थीयताम्; विवराणि वर्जय, शनैः शनैः नागवृक्षदन्तिभग्नशिलासंकीर्णेषु शैलशिखरेषु विचर यत्रान्येऽपि भ्रमन्ति। जाह्नव्याः तीरे मा प्रविश, यत्र तीव्रजलप्रवाहः, दुष्टव्याघ्रसंकीर्णं च वनम्। हे वीरक, गणेशस्य अनन्तपुत्रेषु त्वयि या मातृहृदयप्रियता संजातास्ति, सा एव सुतभावना स्थिता भवतु। पूर्वैः पितृभिः यदिष्टं सौभाग्यम्, तदद्य त्वयि प्राप्तम्; भविष्यात् चैतद् भग्यं स्थिरं भवतु।" सप्रीतिस्मितपूर्वकं स गणान् समाहूय, बाल्यक्रीडारम्यचित्तः, हर्षेण वचनम् उवाच— "स्वयं ममाता मां समलङ्कृतवती; एष रक्तबिन्दुपट्टवस्त्रं, एते सिन्दुवारपुष्पाणि, एष शिरसि जाम्बूनदगर्भितमाल्यं। गणेषु कः काचनाद्यंत्रधरः? अयं मम हस्तस्थः क्रीडनकं तस्मै दास्यामि।" दक्षिणतो पश्चिमं, पश्चिमात् उत्तरं, उत्तरात् पूर्वं मित्रैः सहितः भ्रमन्, सा पार्वती वातायनद्वारा तम् अपश्यत्; बहिर्विनिर्गच्छन्तं तं बालवीरं दृष्ट्वा, स्वयं जगन्माता अपि विस्मितचित्ता बभूव। कः जनः सुतप्रेम्णा न मोहं गच्छति? केवलं मन्दबुद्धिर्दुर्बोधः, मलमूत्रमांसमयं शरीरं यस्य, स एव न मुह्यति। चन्द्रशेखरः प्रभुः अन्तःपुरं प्रविश्य, स्वर्गवासी देवगणाः तं द्रष्टुं समागताः। गणैः परिवृतः, वाहनैरुपश्रितः, लोकपालैः सहितः, स रूपतः खड्गः, खड्गकर्ता, विरक्तः, मृत्युरिव; केन कस्य वा स प्रहृतः? शस्त्रदण्डे स्पृहयासि किं? मौनं ब्रूहि। पर्वतेऽस्मिन् घोररूपे किं कर्तव्यं? शस्त्रविदा किमस्य वधेन साध्यं? लोकपालानुगमनं व्यर्थं मा स्पृहय, इति तदा देवाः तं प्राहुः। ततः देवी तम् उपगम्य, देवदेवगणानुग्राहीणं बालवीरं प्रति उवाच— "गच्छ, वनानि, पर्वतानि, प्रपातान्, वह्न्यायतनानि च गच्छ; जीवपालक, प्रपातपतितजलास्व् अवगाहनं कुरु।" तत्र सुवर्णवाताः पर्वतवनान्तरेषु स्वच्छन्दं निनदन्ति, धूमाच्छन्नेषु पुष्पमालाविभूषितेषु स्थलेषु, सुवर्णवातनिनादेन। सुवर्णशिखरसमुन्नते भूमौ, सुवर्णरजःसंकुले, सुरवनेषु, विविधरूपसमूहेषु, गणाः मन्दरगुहायां निवसन्ति; तत्र रम्यैः मन्दारपुष्पैः, कोमलपत्रैः, पद्मैः, सिद्धाङ्गनाः, विशालनिमीलितलोचनैः, रूपामृतं पिबन्ति; पर्वतानन्दिनी क्षणेन पुत्रकामिनी सुतस्नेहं स्मरामास। स अपि तस्मिन्क्षणे प्राप्तपुण्यः, पूर्वजन्मनि सुतत्वं प्राप्तः, क्रीडायां तृप्तिं कथं प्राप्नुयात्? स एव, भविष्यतां लोककर्त्रा स्वतेजसा निर्मितः, प्रतिक्षणं दिव्यगीतैः नृत्यकौतुककाङ्क्षी, गणैः सह प्रणम्य विहरति। क्षणं सिंहनादिनि गन्धपर्वते, रत्नजालान्तर्गते, महाशालमूले; क्षणं विविधपुष्पमालासु; क्षणं वृक्षमूले हंसवत् विचरति। क्षणं तु कमलाकीर्णे सलिले, क्षणं तु मातुः शुद्धे निष्कलङ्के चाङ्के; गणाधिपः बालक्रीडायां रममाणः, देवगणान् हर्षयन्, काननेषु विद्याधरगीतेन सह, पिनाकिन इव, विनोदयन् विचरति। एवं लोकानां भोगं दर्शयित्वा, तदा सूर्यस्यापरदेशं गतस्य पश्चात्, पर्वतोऽपि दूरे बभूव। स पर्वतः, यः तस्य पुरतः उदयास्तमयनित्यं करोति, हृदि तस्य स्नेहं दृढीकर्तव्यम्। सदा पूजितो, महात्मा, विस्तीर्णमूलशिखरः मेरुः अपि, गन्तारं प्रभुं प्रति किञ्चिद् दानं न ददौ। जलस्थलेऽपि अयं क्रमः वर्तते; प्राज्ञः सर्वत्र सन्देहं कुर्यात्। सूर्यः, दिवसान्ते, स्वजनान् प्रकाशयन्, स्वगच्छति। मुनीनां सायंतनसमये, सूर्यं नमस्कृत्य, शीघ्रं प्रतिनिवर्तनं प्रार्थयन्ति, मनः संयम्य। एवं लोके तमः शनैः व्याप्त्वा, चित्तमपि कुटिलहृदयरागवत् मलिनीकृतम्। तत्र शयनं, चन्द्रांशुकान्तिवस्त्रच्छन्नच्छत्रम्, द्योतमाननागमणिमणिकुटिलशिरोरत्नप्रभया प्रकाशितभित्तिषु स्थितम्। विविधरत्नदीप्त्या, इन्द्रधनुषः सदृश्या, रत्नकिङ्किणीजालैः मुक्तासमूहैश्चशोभितम्। रम्यैः, मृदुलैः, सान्द्रच्छायाच्छत्रैः छन्नं, पर्वतानन्दिन्या सह सान्तःपुरे विचरितम्। स तत्र, पर्वतानन्दिन्याः बाहुपाशेन ग्रीवां नतां कृत्वा स्थितः, चन्द्रशेखरप्रभया स्वदेशं पावयन्। पर्वतानन्दिनी श्यामलोचना, नीलोत्पलदलसन्निभा, रात्र्या सह एकीभूता, तमसा साकं लीनाभवत्। तदा लीलामयो देवः ताम् उपगम्य उवाच— "मम शरीरे, सुलोचने, श्वेतच्छाया कृष्णरश्मिना साकं विराजते; शुद्धचन्दनवृक्षे श्वेतसर्प इव, सा मां आवेष्टयति। चन्द्रप्रभया स्पृष्टा, रम्यवस्त्रैश्च भूषिता, त्वं मम दृष्टिदोषं जनयसि, यथा रात्रिः एकदिशं तमसा आवेष्टयति।