पर्वतात्मजा सा देवी स्वसखीभिः सहित्या कृत्रिमैः बालकैः सह क्रीडन्ती कदाचित् सुगन्धितं तैलं स्वशरीरे अप्यष्यत्। सा मलसंवृताङ्गी तैलचूर्णैः शरीरं मर्दयन्ती तस्मात् लेपात् एकं गजमुखपुरुषं ससर्ज। तं लघुपुत्रं देवी क्रीडार्हं जलं न्यवेशयत्। ततः शिवस्य जाह्नव्याश्च स्नेहात् स बालकः विशालरूपधारी बभूव। स महान् शरीरधारी बालः जगदावृणोत्। तं देवी पुत्रमिति समाह्वयत्, जाह्नवी अपि तं पुत्रमिति व्याहरत्। देवाः तं गजमुखं गाङ्गेयमिति पूजयामासुः; पितामहः तस्मै विनायकाधिपत्यम् दत्तवान्। पुनः सा सुरवर्णा देवी पुत्रार्थं क्रीडां कृतवती। सुमुखी अशोकतरुशाखायाः मनोहरं अंकुरं पालयामास। सा तं यथाविधि संस्कारैः बृहस्पतिप्रमुखैः पुरोहितैः सुरेश्वरैः च सुसंस्कृत्य पपोष। ततः देवाः ऋषयश्च तां देवीं वचः ऊचुः— "हे भवानि, त्वं भवती, कल्याणी, लोकानां हिताय जातासि।" लोके जनाः पुत्रपौत्रैः पुत्रफलमवाप्नुवन्ति; तथापि, केचन पुत्रहीनाः दैवयोगात् दृश्यन्ते। अधुना पन्थाः दर्शितः, त्वं धर्मक्रमं स्थापय; कल्पितसन्तानवृक्षेभ्यः किम् फलम्, हे देवि? इति उक्ता सा देवी हर्षपूर्णा शुभवचनं प्रोवाच— "यः कश्चन निर्जले देशे बुद्ध्या कूपं निर्माति, स जलबिन्दुना प्रत्येकवर्षं स्वर्गे वसति। दशलोकानां कूपः तुल्यः, दशकूपानां वापकः, दशवापकानां पुत्रः, दशपुत्राणां वृक्षः। एष मे स्थापनं, लोके हितकरम्।" इति उक्त्वा बृहस्पतिप्रधानाः ब्राह्मणाः भक्त्या भवानीं पूजयित्वा स्वगृहाणि जग्मुः। तेषां गच्छन्तीनां पश्चात् शंकरः पार्वतीं वामहस्तेन गृहित्वा शनैः शुभां गृहान्तः प्रविवेश। तत्र मनोहरं प्रासादं ददर्श, महाद्वारयुक्तं, लोलितमुक्ताहारशोभितं, पुष्पमालाभिः सुसज्जितमण्डपम्। तस्य क्रीडागुहा रम्या, प्रक्षालितपृष्ठा, विकीर्णपुष्पगन्धिनी, मदनारीकूजननिनादिता चासीत्। अन्तःकूटेषु किन्नरगीतध्वनिः प्रतिध्वनितः, गन्धधूपसमीरितं, अदृश्यं मनोहरं च तत्र बभूव। मयूरैः क्रीडतीभिः स्त्रीभिः परिवृतं, वादित्रपूर्णं, हंसकुलनिनादितं, स्फटिकस्तम्भसमाश्रितमण्डपम्। निर्मलम्, विकलरहितम्, किन्नरैर्नित्यं समाकीर्णम्, शुकैः पद्मरागमणीन् ताड्यमानैः शोभितम्। भित्तिषु मुक्ताफलप्रतिबिम्बाः दाडिमबीजानिव ददृशिरे; तत्र देवी अक्षैः क्रीडां कृतवती। नीलमणिवत्स्फटिकशुभ्रतले स्थित्वा तौ क्रीडायै तुष्ट्या संयुक्तरूपौ बभूवतुः। तत्र क्रीडयोर् देव्या: शंकरस्य च गृहान्तः महती शब्दः समुत्थितः। तम् आकाश्य कौतूहलवशात् देवी हर्षयुक्ता हरं पप्रच्छ— "किमेतत्?" स तां प्रत्युवाच— "पूर्वं त्वया न दृष्टम्, हे सुमहाश्चर्ये। एते मम प्रियाः गणेशाः, नित्यं पर्वते क्रीडन्ति। तपसा ब्रह्मचर्येण नियमेन तीर्थसेवया च, ते उत्तमपुरुषाः मां पूर्वं तुष्टवन्तः। ते मम समीपं प्राप्ताः, प्रियमुखि, स्वेच्छारूपिणः, महोत्साहयुक्ताः, गुणरूपसम्पन्नाश्च। मम क्रियया, चराचरविस्तारसंहरणशक्तिमन्तः तान् महान्तः विस्मययामि। ब्रह्मविष्ण्विन्द्रगन्धर्वकिन्नरमहोरगैः सदा परिवृतोऽपि, हे सुशोभने, मम गणैः विना न कदापि वियुक्तः। एते मम प्रियगणाः पर्वते क्रीडन्ति— इति उक्त्वा देवी विस्मयवती तस्मात् स्थलात् निर्गता। सा वातायनमुपसृत्य विस्मितवदना बहिः पश्यन्ती तान् ददर्श— केचित् कृशाः, केचित् दीर्घाः, केचित् ह्रस्वाः, केचित् स्थूलाः, केचित् महोदराः। केचित् व्याघ्रमुखाः, केचित् मेषाजवदनधारिणः, नानापशुरूपधारिणः, ज्वलन्मुखाः, श्यामपीतवर्णाश्च। केचित् सौम्याः, केचित् भीषणाः, केचित् हसितमुखाः, श्यामपीतकपर्दिनः, केचित् नानाविहगमुखाः, अन्ये नानापशुमुखधारिणः। केचित् पाटीवसनाः, केचित् चर्मवसनाः, केचित् नग्ना विकृताङ्गाः, केचित् गौःकर्णाः, केचित् गजकर्णाः, नानामुखाक्षिप्रसवोदराः च। केचित् बहुपादाः, बहुबाहवः, नानादिव्यायुधधारिणः, केचित् नानापुष्पमालाभिः, नानाभूषणसर्पभूषिताः। केचित् व्रुक्मुखायुधधारिणः, नानावर्मभूषिताः, केचित् दिव्यरूपवाहनारूढाः, आकाशगामिनः। केचित् वीणावादननिनादिताः, केचित् नानृत्यस्थितयः। तान् गणसमूहान् दृष्ट्वा देवी शंकरं पप्रच्छ— "के एते गणाः, कियन्तः, केषां नामानि, का प्रकृतिः? पृथक् संस्थितान् एकैकशः वद।" स उवाच— "ते अनंतसंख्यकाः, कोटिशः ख्यातशक्तिसम्पन्नाः; एतेन महाबलभीषणगणेन जगत् पूर्णम्। तीर्थेषु, पथिषु, भग्नोद्यानेषु, गृहेषु, राक्षसदेहेषु, बालकेषु, उन्मत्तेषु च— एते प्रमुदिताः प्रविशन्ति, नानाव्यञ्जनभोजिनः। केचित् उष्णपानीयं पिबन्ति, केचित् फेनं, केचित् धूमं, केचित् मधु; केचित् रक्तं पिबन्ति, केचित् सर्वं खादन्ति, केचित् वायुभक्ष्याः, केचित् जलाशनाः।" एवं साक्षात् शङ्करपार्वत्योः क्रीडायां, देव्या: सुतोत्पत्तौ, गणदर्शनं च, सुरमुनिसंवादः च, दिव्यप्रासादवर्णनं च, सर्वं क्रमशः अभवत्।