हर्षपूर्णः स पुष्पमालाभिः भूषितः, बहुविधानाभरणैः शोभमानभुजः, तदा गृहीत्वा तिष्ठति स्म। ततः गन्धर्वश्रेष्ठाः गीतानि गायन्ति स्म, अप्सरसां गणाः नृत्यन्ति स्म। तत्र गन्धर्वाः किन्नराश्च अतीव मधुरं वाद्यं वादयन्तः गीतानि गायन्ति स्म; ऋतवः अपि साकाराः तत्र गायन्ति स्म, नृत्यन्ति च। चपलाः गणाः तत्र स्थित्वा हिमाचलमपि कम्पयन्ति स्म। सर्वभक्षः सूर्यनेत्रः प्रभुः क्रमशः उत्तिष्ठन् अग्रे गच्छति स्म। नियमानुसारं स्वपत्नीसहितः तेन विवाहकर्माणि कृतानि। गिरिराजः देवगणैः पूजितः स्रवणीयं जलं दत्तवान्। ततः पुरत्रयविनाशकः रात्रिं तत्र पत्न्या सह व्यतीतान्। प्रातःकाले गन्धर्वगीतैः अप्सरःनृत्यैः च स जागृतः। तदा देवदानवस्तुतिभिः प्रबोधितः, गिरिशः गिरिराजं आमन्त्र्य, उमया सह वायुवेगेन शृङ्गिणमधिरुह्य मन्दरगिरिं प्रति प्रस्थितवान्। नीललोहितः प्रभुः उमया सह यदा निर्गतः, तदा पर्वतः स्वजनैः सह शोकवशं गतः। जगति कस्य मनः कन्यादाने स्थिरं भवति? गिरिशेन दीर्घकालं पूर्वं निर्मिता नगरी रत्नैः स्फटिकेन सुवर्णेन च दीप्तिमती बभौ। स्फटिकशिखराणि विराजन्ति स्म। ततः अमरगणाः स्वस्वगृहाणि प्रतस्थुः। ततः सूर्यनेत्रः देवः उमया सह रम्येषु उद्यानेषु एकान्तवनान्तरेषु च क्रीडां कृतवान्। हृदये देवीषु गाढं अनुरक्तः, मकरध्वजेन प्रेरितः, दीर्घे काले गते, पार्वती पुत्रकामना जाता। सखीभिः सह कृत्रिमपुत्रैः क्रीडन्ती, एकदा गन्धश्लेषितं तैलं तन्वि अपिदाय। स्वशरीरं लिप्त्वा, लिप्तचूर्णेन धूलिमुपर्याच्छाद्य, तेन लेपनं गृहित्वा, हस्तेन गजमुखं मानुषं रूपं कृतवती। देवी तेन लघुपुत्रेण क्रीडित्वा, तं जलस्य मध्ये स्थापयामास। शिवगङ्गयोः सख्येन स महाकायः अभवत्। अत्यन्तं महाकायः स तदा जगत्सम्पूरयामास। देवी तं "पुत्र" इति आह्वयत्, जाह्नवी अपि तं "पुत्र" इति आह्वयत्। देवाः गजमुखं तं "गाङ्गेय" इति पूजयामासुः। पितामहः तस्मै विनायकानां अधिपत्यं दत्तवान्। पुनः देवी शुभवर्णा पुत्रार्थं क्रीडितुम् आरब्धवती। सुन्दरमुखी अशोकस्य कान्तमङ्कुरं पालिता। सायं विधिवत् संस्कारान् कृत्वा, बृहस्पतिप्रधानैः पुरोहितैः, देवाधिपेन च, तं पालिता। तदा देवाः ऋषयश्च देवीमूचुः—"भवानी, त्वं भवती, शुभा, लोकहिताय जाता।" सर्वे जनाः पुत्रपौत्रैः फलमवाप्नुवन्ति, तथापि पुत्ररहिताः दैवयोगात् दृश्यन्ते। पन्थाः प्रदर्शितः, त्वं यथान्यायं व्यवस्था स्थापय; कल्पितपुत्रवृक्षेभ्यः किम् फलम्? इति उक्ता, सा हृष्टा शुभवचनं प्रोवाच। "यस्मिन् प्रदेशे जलं नास्ति, तत्र यः कूपं निर्माति, एकैकबिन्दुजलस्य वर्षमेकं स्वर्गे वसति। दशकूपसमः तडागः, दशतडागसमः सरोवरः, दशसरोवरसमः पुत्रः, दशपुत्रसमः वृक्षः; एषा मम व्यवस्था, लोके हिताय।" एवमुक्त्वा, बृहस्पतिप्रमुखाः विप्राः भवान्याः पूजां कृत्वा, स्वगृहाणि गताः। तेषु गच्छत्सु, शङ्करः पार्वतीं वामहस्तेन गृहित्वा, सौम्यया वाचा शुभां अन्तः प्रवेशयामास। तत्र मनोहरं प्रासादं बभूव, विशालद्वारम्, मुक्ताहारलम्बैः अलङ्कृतम्, पुष्पमालाभिः सन्ततं सञ्जुष्टम्। तस्य क्रीडागुहा रम्या, सिक्तशुद्धा, पुष्पराशिसुगन्धिनि, मदोत्कण्ठितविहगीनां कूजनैः नादिता। तस्य अन्तःकूटानि किन्नरगीतैः प्रतिध्वनितानि, वायुः अगम्यगन्धयुक्तः मनःकान्तः। तत्र मयूराः, क्रीडारता नार्यः, गायकाः, हंसकुलनिनादः, स्फटिकस्तम्भयुक्तानि मञ्चानि चासन्। शुद्धं तद् स्थानं, विमलम्, किन्नरैः सदा सञ्जुष्टम्, यत्र शुकाः पद्मरागमणीन् ताडयन्ति स्म। तत्र भित्तिषु मुक्ताफलप्रतिबिम्बितानि दाडिमबीजानि इव ददृशिरे; तत्र देवी अक्षैः क्रीडां कृतवती। नीलमणिसदृशे भूमौ स्थित्वा, तौ क्रीडायै तस्थतुः, एकीकृतरूपौ, प्रमोदनन्दनसहितौ। यदा देवी शङ्करश्च तत्र क्रीडन्ति स्म, तदा गृहान्तरे महाशब्दः अभवत्। तं शब्दं श्रुत्वा, कौतूहलात्, देवी सुमङ्गलवपुः विस्मययुक्ता हरं पप्रच्छ—"किमेतत्?"। तदा हरः उवाच—"इदानीं त्वया न दृष्टम्, महाविस्मिते। एते मम प्रिया गणेशाः, यः पर्वते सदा क्रीडन्ति। तपसा ब्रह्मचर्येण नियमेन तीर्थसेवया च, ते उत्तमाः पुरुषाः पूर्वं मां तुष्टवन्तः। मम समीपं प्राप्ताः, शुभवदने, मम हृदयप्रिया, इच्छारूपधारिणः, महोत्साहिनः, गुणरूपसम्पन्नाश्च। मम कर्मभिः, अहं तान् स्थावरजङ्गमविसृष्टिसंहर्तॄन् विस्मययामि। सदा ब्रह्मविष्ण्विन्द्रगन्धर्वकिन्नरमहोरगैरपि परिवृतोऽपि, सुन्दरी, मम गणैः वियोगो नास्ति। सुन्दराङ्गि, एते मम प्रिया गणाः, यः पर्वते क्रीडन्ति।" इति उक्त्वा, देवी विस्मयपर्विता तं देशं त्यक्तवती। सोपवातं समुपेत्य, विस्मितानना तान् अपश्यत्—केचित् कृशाः, केचित् दीर्घाः, केचित् ह्रस्वाः, केचित् स्थूलाः, केचित् महोदराः।