मातरः तदा कामदेव्याः विधवाचारचिह्नयुक्तां, समयः प्राप्त इति सङ्केतं कृत्वा, तां प्रेषयामासुः। ततः देवीः प्रसन्नमुख्यः स्मितान्विताः सन्तः, प्रभोः पुरतः ऊचुः—“रति, मदनविहीना अपि, भवतः पुरतः आगता।” तदा भगवान् हरः, गिरीजाया मुखदर्शनलालसः, वामहस्तेन सङ्केतं कृत्वा, तां रतिं विसर्जयामास। अनन्तरं हरः, हिमालयगुहाश्वेतं महावृषभं मन्ददण्डेन प्रेरयन्, तस्य उग्रदृष्ट्या सेनासंघान् व्यपाकुरुत, गिरिं च कम्पयामास वज्रनिर्घोषवत्। हरिः अपि, शीघ्रगामी, भूमेर् धूलिधूसरिताङ्गः, श्रेष्ठवृक्षेषु शरणं गृहीतान् प्रति अवदत्—“गच्छत, एषः मार्गः मावार्यताम्।” तदा हरपुत्रः अपि, प्रभोः आद्याज्ञया उत्साहितः, भ्रुकुटिं कृत्वा अवदत्—“आकाशे विहरद्भ्यः किं कण्टकं? गच्छत, गिरिं दूरं मास्तिष्ठत।” “महासागरः अपि जलानि पाषाणवत् करोतु, देवशत्रूणां आगमनाय महद् दुर्गमं स्यात्। हे गणनायकाः, चञ्चलतां विहाय धृत्या गच्छत; स्थिरा देवेशाः पश्यन्ति।” “मधुपः स्वस्वरूपं न नयति, न च विशालमुखः पिनाकी अग्रे गच्छति। यमः अपि निष्फलम् आयुधं धारयन् शीघ्रतां त्यजति।” “नगरविनाशिनः रथाश्वानां पादः मातृगणसमूहेन विमुक्तः नास्ति। देवाः स्वस्वगणैः परिवृताः पादातयः; हरप्रियायाः अनुयायिन्यः द्विधाभूतमार्गं यान्ति।” “देवाः स्वस्ववाहनैः चलन्ति, वातदोलितचामरैः, पताकाभिः च, क्रीडायाः आनन्देन। किमर्थं ते रागयुक्ताः स्वकीयाः, त्रिषु आवासेषु अनुगच्छन्ति?” “आभरणसमूहेभ्यः उत्पन्नः शब्दः किन्नरैः नातिक्रम्यते। ये जात्या न सन्ति, ते षड्जमध्यमस्वरं न वदन्ति; अत्र बहवः अस्पष्टस्वरैः भाषन्ते।” “नानाविधानि तालानि, पृथग्विनिर्मितानि, यैः तव अधिकविभेदभीतः गौडकाः शीघ्रं प्रयान्ति।” “किं स्वगीतैः सह षाड्गवाद्यं न वाद्यते, नृत्यैः च सुकृतैः? भगवतः पुरतः, यस्यार्थः अविच्छिन्नः, एवं ज्ञायते।” “एते, रममाणाः, पृथक् पृथक् रम्याणि नृत्यानि कुर्वन्ति, नानाविलासयुक्तानि, गिरिशस्य यशः विस्तारयन्ति, गजराजकुलैः व्याप्तानि।” “कथाः सर्वदिक् प्रतिश्रुताः, नानाकलत्रैः संयुक्ताः; गणाः मृदङ्गध्वनिं नादयन्ति, न च स्वरिताः; किमर्थं न स्वरभाजः?” एवं, देवासुराः पर्वतम् उपलक्ष्य, वीरस्याज्ञया शीघ्रं नियोजिताः। हृष्टाः ते जगद् चलाचलम् आपूरयन्तः प्रस्थिताः। समुद्रे घोरनिनादे, गुहासु प्रतिध्वनिषु विदारितासु, लोकः पिनाकपाणिना शीघ्रगामिना कम्पितः इव, दिशः शब्दयन्तीः अभवत्। क्वचित् सहस्रकनकद्वारैः दीप्तः; अन्यत्र मरकतभवनमञ्चान् पिधाय; अन्यत्र शुद्धदूरप्रासादेषु, तथा अन्यत्र मेघस्रवदम्बुधाराभिः शोभितेषु। सहस्रपताकाविचित्रितः, दिव्यवृक्षगुच्छैः विकीर्णः, श्वेतकृष्णरक्तवर्णैः चित्रितः, श्रीमन्, दीर्घमार्गशिखरयुक्तः। तं प्रविशन्तं दृष्ट्वा, गिरिशस्य पुरी प्रचुकम्पे; व्याघ्रन्यायस्त्रियः विजयभरिताः, पथि पथि समाकुलाः। एका देवी, नीलोत्पलनयनाः, स्वकटकिरणैर् अप्रच्छन्ना, प्रासादवातायने स्थिता दृष्टा। अन्याः सर्वाभरणभूषिताः, सखीभ्यो स्नेहं त्यक्त्वा, हरं निरीक्ष्य तिष्ठन्ति; अन्याः मृदुवचनाः सखीम् उद्दिश्य, “मूढे, मा गच्छ,” इत्य् उद्विग्नाः प्रस्थिताः। कामदाहेन दग्धः अपि पिनाकी एकाकी रमितुम् इच्छति। काचित् स्वयमेव पतिता, अन्यां विरहक्लिष्टाङ्गीं प्रति अवदत्। “चञ्चले, सङ्करस्य मदनसंयोगः मा कल्प्यताम्; यदि किञ्चिद् दोषं दृष्ट्वा, तद् वद; युक्त्या गिरिशः एवम् उक्तवान्।” “एषः सः, यस्य पुरतः इन्द्रादयः स्वनामभिः चन्द्रशेखरं प्रणमन्ति, सेवाफलप्रार्थनाय। एषः न सः, किन्तु यस्य देहः चर्मना आवृतः, चन्द्रशेखरः, वज्रधरः अमराधिपः अग्रे गच्छन् मार्गं विशोढयति।” “एषः सः, पद्मयोनिः, जटाजूटमृगचर्मगुप्तः, करस्पर्शेन स्नेहं दर्शयन्, वेदमूलस्थले मन्दं मितं च भाषते।” एवं दिव्यस्त्रीणां मध्ये मनोभ्रमः उत्पन्नः; शंकरं शरणं प्रार्थयन्त्यः ऊचुः—“गिरीजाजन्मनः परमं फलम् एतत्।” ततः हिमगिरेः निकेतने, विश्वकर्मणा निर्मिते, नीलमणिस्तम्भः महान् आसीत्, सुवर्णमणिमण्डपश्च। मुक्ताजालैः भूषितः, दीप्तौषधिप्रकाशितः, सहस्रविपिनयुक्तः, सुवर्णपद्मह्रदश्च। सर्वे देवाः, महेन्द्रपुरोगमाः, तं विस्मयं दृष्ट्वा, “अद्य अस्माकं नेत्राणि मनःकामनया परितृप्तानि,” इति ऊचुः। तत्र, जनसमूहेन मणिबन्धाः शिथिलीकृताः, द्वारि मृगैः निरुद्धाः, कथञ्चित् देवश्रेष्ठाः प्रविश्य स्थिताः। ततः पर्वतेश्वरस्य पूजितः, चतुर्मुखः सर्वाणि कर्माणि मन्त्रपूर्वकं विधिना अकरोत्। अग्निसाक्षिकं, अविच्छिन्नं शर्वस्य पाणिग्रहणं, प्रदाता हिमगिरिः, कर्ता चतुर्मुखः। वरः पशुपतिः, वधूः विश्वराणी; सर्वाणि भूतानि, चराचराणि, देवदानवश्रेष्ठाः अपि तत्र आसन्। तत्र अपि, नियमेन, नूतनधान्यधन्यौषध्यादीनि विमुञ्चन्, सर्वे रूपेण व्यग्राः अभवन्। पृथिव्याः देवी, सर्वरत्नाभरणलोलुपा, तानि सर्वाणि समादत्त, वरुणः अपि। विविधरत्ननिर्मितानि शुद्धपुण्याभरणानि अपि; देवः तैः भूषितः, सर्वजीवेषु प्रहर्षं जनयन् स्थितः। कुबेरः अपि, स्वर्णमयैः दिव्याभरणैः, नानाविधैः, भक्त्या उपनिनाय। महाबलः वायुः सुखस्पर्शः मधुरं ववौ; इन्द्रः चन्द्रप्रभः शुक्लच्छत्रं धारयामास।