इन्द्रः, तस्य विशालं कमलोपमं मुखं श्रमस्वेदबिन्दुभिः सिक्तम्, उत्सुकः गजचर्म परिधाय तस्य पार्श्वेषु स्नेहेन अभ्यक्तेषु सन्नद्धः। वायुः अपि महाबलम् तीक्ष्णशृङ्गं वृषभं, हिमालयगिरिसन्निभप्रभं, हरस्य महावाहनं, शोभयामास। सूर्यः अग्निश्च चन्द्रमाश्च शम्भोः नेत्रेषु स्थिताः स्वप्रभया लोकनाथस्य, सर्वकर्मसाक्षिणः, तेजः प्रसारयन्ति। सः मण्डलेन्द्रः श्मशानभस्मना, रूपेण रजतसन्निभेन, शिरसि लेपं कृत्वा, स्वहस्तेन मानवास्थिमालां बद्धवान्। यमः, मृत्युपतिः, द्वारे स्थितः, गदां वहन्, नानारूपैः महारत्नैश्च विभूषितः, धनदेन प्रापितैः। सः स्वहस्तात् शोभनं नागवलयं त्यक्त्वा, वासुकिं तक्षकं च कर्णाभरणरूपेण स्वयमेव न्यवेशयत्। ततः गणनायकाः, सागरपतिभिः नूत्नपुष्पैः अलङ्कृतं दृढवीरकं पृथक् पृथक् आदाय, भक्त्या समुपस्थिताः। ते सर्वे संलग्नाः त्रिशूलधारिणं पृथिव्याः उद्घोषयितुं प्रोचुः—“भगवान् सर्वालङ्कारैः भूषितः सज्जः इत्येव विज्ञापय।” सप्तसिन्धवः दर्पणरूपेण स्थिताः, ततो भगवान् आत्मनः प्रतिबिम्बं महोदधिजलेषु अपश्यत्। पृथिवीं जानुभ्यां आलिङ्ग्य, केशवः स्थाणुं प्राह—“भगवन्, त्वं तेन रूपेण विराजसे येन जगत् प्रमुद्यते।” मातरः, विधवाचिह्नयुक्तां रतिं, संकेतैः समयं सूचयन्त्यः, प्रेषयामासुः। ततः देवीः स्मितमुख्यः, भगवन्तं प्रति ऊचुः—“रतिः मदनविरहिता अपि समागता।” सः भगवाँल्ललाटहस्तेन तां विसर्ज्य, गिरिजायाः मुखदर्शनकौतुकात्, तत्रैव चित्तं न्यधात्। ततः हरः हिमगुहाश्वेतं महावृषभं मृदुशृङ्खलया प्रोत्साहयन्, तस्य विकटदृष्ट्या गणान् व्यापादयन्, पर्वतान् इव वज्रघातेन कम्पयन्, अग्रे प्रस्थितः। हरिः अपि शीघ्रगामी, पृथिवीधूलिधूसरिताङ्गः, तेषां श्रेष्ठवृक्षाश्रितानां पुरतः प्राह—“गच्छत, अस्य मार्गस्य विघ्नं मा कुरुत।” पुत्रः अपि, भ्रुकुटिं कृत्वा, प्रभोः आज्ञया धैर्यं प्राप्य, उवाच—“खं चरन्तेभ्यः किमपि विघ्नं नास्ति; गच्छत, गिरिं दूरं मा गच्छत।” “महोदधिः अपि शत्रूणां सङ्कटे जलं शिलावत् कुर्यात्। हे गणनायकाः, चपलता त्यज्य, स्थिरैः देवपतिभिः निरीक्ष्यमाणाः, गच्छत।” भ्रमरः स्वस्वरूपं न नेतुं शक्नोति, न च बृहन्मुखः पिनाकधारी अग्रे गच्छति। व्यर्थं यमः विकटदंष्ट्रः शस्त्रं वहन् शीघ्रता त्यजति। नगरारातिः रथस्य अश्वानां गतिर्मातृगणैः न विमुक्ता। देवाः स्वस्वगणैः परिवृताः, पादातयः; हरप्रियायाः अनुचराः द्विविधमार्गं गच्छन्ति। देवाः स्वस्ववाहनैः, वातचालितचामरैः, पताकाप्रचालितैः, क्रीडया प्रमुदिताः, त्रीणि निवासस्थानानि पालयन्तः, स्वजनाननुसरन्तः, किमर्थं स्वभावं चिन्तयन्ति? भूषणराशिभ्यः उत्पन्नः शब्दः किन्नरैः न विजितः; अन्वंशजाः षड्जमध्यमस्वरौ न गायन्ति; अत्र अधिकाः अस्पष्टस्वरैः वदन्ति। विविधैः निबद्धैः पृथग्विभक्तैः तालैः, अधिकविग्रहभीताः गौडकाः शीघ्रं निष्क्रान्ताः। षाड्गवाद्यं गीतैः न संयोज्यते, न च सुरभिनृत्यैः; भगवतः सन्निधौ, यत्रार्थः अविच्छिन्नः, तत्रैव ज्ञायते। एते पृथक् रमन्तः, रम्यनृत्यैः, नानाविलासैः, गिरिशस्य कीर्तिं प्रसरन्तः, गजकुलैः विहिताः। सर्वदिशः इमे कथाः निनदन्ति, नानाकल्याणिकाभिः मिश्रिताः; कुलानि मृदङ्गध्वनिं न जनयन्ति, न च लययुक्ताः; किमर्थं न लयात्मकाः? एवं, देवासुराः पर्वतं प्रति सजगाः, वीरस्य आज्ञया त्वरितम् आदेशिताः; प्रमुदिताः, जगत् चराचरं पूरयन्तः, निर्गताः। गर्जितमहासमुद्रे, गुहासु प्रतिध्वनिते, लोकः पिनाकिनः शीघ्रगमनात् कम्पितः, दिशः निनदन्त्यः। कुतश्चित् सहस्रकञ्चनद्वारैः दीप्तम्; अन्यत्र हरितमणिमञ्चकनिष्कूजितम्; अन्यत्र विशुद्धदूरमण्डपम्; अन्यत्र मेघधारया सोत्कण्ठं जलप्रपातम्। सहस्रपताकोल्लसितम्, दिव्यवृक्षगुच्छैः समाकीर्णम्, श्वेतकृष्णरक्तवर्णैः चित्रितम्, श्रीसमृद्धम्, दीर्घमार्गशिखरैः शोभितम्। गिरिशपुर्यां तं प्रविशन्तं दृष्ट्वा, नगरं कम्पितम्; व्याघ्रनार्यः विजयोल्लसिताः, वीथीषु संकुलाः, मार्गान् अभितः धावन्त्यः। काचित् देवी, स्फुटदृष्टिः, राजोपवेशने स्थित्वा, नीलोत्पललोचनाः, स्वभूषणरश्मिपिञ्जरं नाच्छादयत्। काचित् सर्वाभरणभूषिता, सखीप्रेमं परित्यज्य, हरं निरीक्ष्य तस्थौ; अपराऽन्यां मन्दस्वरेण प्राह—“सखे, मूढा मा भव।” कामदाहेन दग्धापि, पिनाकी एकाकिनी रमितुं इच्छति; काचित् स्वयमेव पतिता, विरहक्लिष्टाङ्गीं अन्यां प्रति प्रोवाच। “चपला, शंकरस्य मदनसंयोगं मा आरोपय; यदि किञ्चिद् अपराधं दृष्टं, तर्हि वद; युक्त्या गिरिशः एवं उक्तवान्।” एषः सः, यस्य पुरतः इन्द्रादयः स्वनामभिः चन्द्रशेखरं प्रणमन्ति, सेवाफलप्रार्थनया। एषः न सः, एषः सः, यस्य कञ्चुकितकायं चन्द्रमौलिं च, वज्रधरोऽमरतपति मार्गं मार्जयन् अग्रे धावति। एषः सः, पद्मजः, यः जटाजूटमृगचर्मच्छन्नः, करसंस्पर्शेन स्नेहं दर्शयन्, वेदारम्भे स्वल्पं मितभाष्य स्थितः। एवं दिव्यस्त्रीणां गणेषु मनोभ्रमः अभवत्; शंकराश्रयणात्—“एषा गिरिजाजन्मनः परं फलम्” इति प्रोचुः। ततः हिमगिरिनिवासे, विश्वकर्मणा निर्मिते, महता नीलस्तम्भेन, सुवर्णतलेन च शोभिते, मुक्ताजालैः भूषिते, दीप्तौषधिप्रकाशिते, सहस्रवाटिकायुक्ते, सुवर्णपद्मह्रदे च समलङ्कृते, सर्वे समागताः। एवं तत्र सर्वे भगवतः विवाहमहोत्सवे, दिव्यशोभायाम्, प्रमोदेन च, संलग्नाः बभूवुः।