संसारे देवाः असुराः च येन चिन्हेन पूजां भक्त्या कुर्वन्ति, तं चिन्हं देवाः ब्रह्मेन्द्रादयः महर्षयः च प्रभुं इति संबोधितवन्तः। किं तेषां शक्तिः उत्पत्तिः च न ज्ञायते? अदितिः कस्य माता? जनार्दनः कुतः जातः? अदितिः कश्यपस्य पत्न्यः, कश्यपः मरीचेरपत्यः, अदितिः दक्षस्य कन्या। मरीचिः दक्षः च ब्रह्मणः पुत्रौ इति प्रसिद्धम्। ब्रह्मा स्वर्णाण्डात् दिव्यशक्तिम् ऐश्वर्यं च प्राप्तवान्। तस्य ध्यानात् प्रथमावयवाः उत्पन्नाः, प्रकृत्याः तृतीयस्थायिन्यां मधुसूदनस्य उत्पत्तिः अभवत्। सः जातः, षड्वर्गान् स्वकर्मानुसारं बुद्ध्या सृजति। अजः अनिर्वचनीयात् ब्रह्मणः उत्पन्नः सृजति, सः सृष्टिकर्ता अभवत्। स्वयोगेन प्रकृतिं प्रेरयित्वा जगत् निर्मितवान्; ब्रह्मा सर्वसंपदः ऐश्वर्यं च प्राप्तवान्, लोकसृष्टिकर्ता अभवत्। यद् विष्णुर्हरिः च स्वमहिम्ना जानन्ति, तद् एव—अन्यदेहं दृष्टिं च गृहित्वा हरिः पुनः रूपं धारयति। सः लोककार्याणि उत्तमानि, अधमानि, मध्यमानि च करोति; एवं संसारचक्रं जन्ममृत्युस्वरूपं। कर्मफलम् विविधरूपेण जायते; ततः नारायणः स्वच्छायाम् आश्रितवान्। तया प्रेरितः विविधविधजननानि कुर्यात्; सा प्रेरणा कर्मजन्येति उच्यते, येषां आत्मनः अशक्ताः। यथा मदग्रस्तस्य मनः विपर्ययं यथार्थं वाञ्छति, तथा संसारधर्मेऽपि विपरीतं तत्त्वं इच्छति। संसारवृत्तान्तेषु सर्वसृष्टिषु विष्णुः एव धर्माधर्मफलप्राप्तौ स्थिरः। अयं च अनादित्वात् सर्वव्यापित्वेन प्रसिद्धः; कस्यापि शरीरजीवनं दीर्घं न दृश्यते। एषा देहिनां नीतिः—कस्यचित् जन्म वा मृत्युः दृश्यते, कस्यचित् न। कदाचित् गर्भे विनश्यति, कदाचित् वृद्ध्याऽरोग्यदुःखैः जीवति; कदाचित् शतवर्षं जीवति, कदाचित् बाल्ये मृत्युम् उपैति। यो शतवर्षं जीवति, सः अनन्तः उच्यते; अल्पायुषः आरम्भे न मृतः, तस्मात् अमृतः इति कथ्यते। विष्णुवत् ये जनाः अप्रकटजन्ममृत्युवन्तः, तेषां संसारशुद्धराज्यं को प्राप्तवान्? तत्र क्षयादिकारणयोगात् विविधविचित्राणि दृश्यन्ते; तस्मात् सर्वदेवाः अपवित्राः, अल्पतेजसः च। अहं शिवं पिनाकिनं विना अन्यं न कामये; क्रमात् स्थापनया एषा जीवेषु उत्तमा। महानां बुद्धिबलैश्वर्यकर्मणां प्रमाणं महत्; अन्यत् नास्ति, तस्मात् सर्वं तस्मात् प्रवर्तते। अनाद्यन्तैश्वर्यं यस्य, तं शरणं गतवान्; एषा मम दीर्घा दृढा च निश्चयः। गच्छत वा तिष्ठत वा, ऋषयः, यथेष्टं; देवीमिदं वचनं श्रुत्वा महर्षयः— हर्षाश्रुपूर्णनेत्राः, तपस्विनीं कन्यां आलिङ्ग्य, परमसन्तुष्टाः, हिमालयकन्यायै मधुराणि वचनानि ऊचुः— "कन्ये, अद्भुतं ते! ज्ञानमूर्तिः शुद्धा, अस्तित्वसारस्थिता, हृदयम् आनन्दयन्ति। तस्य देवस्य अद्भुतं ऐश्वर्यं वयं जानिम; तव निश्चयदृढता ज्ञातुम् आगताः। शीघ्रं, सुकुमारि, तव कामः सिद्ध्यति; रत्नात् सूर्यतेजः क्व गच्छति, तेजः क्व भिन्नम्? अस्पष्टवचनानां किम्? गिरीशं विना कथं गच्छामः? अन्यः उपायः नास्ति, तं एव याचामः। सः उद्देश्यः अस्माकं हृदयेषु अपि गूढः; तस्मात् त्वमेव बुद्धिः, त्वमेव मार्गः। न संशयः, शङ्करः स्वयम् साधयिष्यति।" एवं उक्त्वा, पर्वतकन्यया सत्कृताः, ऋषयः निर्गताः। ते हेमवतः विशालपर्वतं गिरीशं द्रष्टुं गङ्गाजलेन शुद्धात्मानः, केशान् जटाभिः बद्धाः, कपिलाः च, अगच्छन्। मन्दारपुष्पमालाभिः शोभितहस्ताः, मधुकरैः अनुगताः, पर्वतशिखरं प्राप्ताः, शङ्कराश्रमं ददृशुः। सर्वजनाः शान्ताः, वनं नूतननिशब्दम्, सर्वदिशि जलधाराः तुशान्ताः। तत्र द्वारदेशे वीर्यवान् दण्डधारी परिचारकः दृष्टः; सप्त महर्षयः विनयेन कार्यसिद्ध्यर्थं नम्राः। ते वाग्विशारदाः मधुरवाचः ऊचुः—"गणाधिपं शरणदं रक्षकम् द्रष्टुं आगताः।" "तम् त्रिनेत्रं विद्धि; देवकार्ये प्रेरिताः, त्वमेव शरणं, त्वमेव सत्यम्, कालः त्वां न अतिक्रामति।" "एषा याचना सदा द्वारपालाय प्रभवे समर्पिता।" इत्युक्त्वा, सः तान् सम्मान्य उत्तरम् अदात्— "क्षणे प्रभुः सायंसंध्यायां मन्दाकिनीस्नानाय आगमिष्यति; तत्र त्रिशूलधारिणं द्रक्ष्यथ ऋषयः।" एवं श्रुत्वा, ऋषयः तं क्षणं प्रतीक्षन्तः, पिपासितचित्ताः वृष्टिकालमेघं प्रतीक्षन्ति। ततः क्षणात्, ध्यानकर्मसमाप्त्यां, प्रभुः वीरासनं मृगचर्माच्छादितं भङ्क्त्वा, स्नानाय गतः।