देवगणेषु यन्नास्ति तत्सर्वं केवलं तव पितुः स्वत्वं, अतः तदर्थं यत्नः कठिन एव, तथा अपि स प्रयत्नः निष्फलः स्यात्। भगवति, यत्नेन अपि यदा सुलभं न भवति, सुदुर्लभं च; स्रष्टा एव तव मिलनस्य विधानकर्ता सम्पादकश्च। एवं उक्ता पार्वती, तदा तपस्विनी मुनिप्रवरेषु क्रुद्धा बभूव, कोपाविष्टनेत्रा, दंष्ट्रा संपीड्य, वाक्यमिदं विव्यक्तयत्। "किं मिथ्याभिष्वङ्गे सुखमस्ति? आपद्गते संयमः कुत्र? ये तत्त्वमज्ञानिनः, तान् धर्ममार्गे कः स्थापयति? यूयं मां मूढां मन्यध्वे, मिथ्याभिलाषिणीं, आत्मन्यभावं नास्ति, मिथ्याभिष्वङ्गनिष्ठया। सर्वे यूयं प्रजापतिसमा, सर्वदर्शिनः; तथापि नूनं तं सनातनं देवम्, लोकनाथं, न जानाथ। स च अजः, सर्वेश्वरः, अव्यक्तः, यस्य महिमानं समुत्पत्तिं वा न मापयितुं शक्यते। धर्मस्य यथार्थदर्शनं तावदस्तु, यतो हि हरिब्रह्मादिदेवश्रेष्ठाः अपि तद्विज्ञानं न जानन्ति। यस्य शक्त्या जगति यदुत्पन्नं सर्वभूतेषु प्रकटितं, तदपि युष्माभिः न ज्ञायते? कस्येदं व्योम महत्? कस्य अग्निः? कस्य वायुः? कस्य पृथिवी? कस्य वरुणः? कस्य चन्द्रसूर्यनेत्रत्वम्? यस्य लिङ्गं देवा असुरा च भक्त्या पूजयन्ति लोकेषु, यं ब्रह्मेन्द्रादयः देवाः महर्षयश्च प्रभुमित्याचक्षते? तेषां शक्तिमुत्पत्तिं च न जानाथ? अदितिः कस्मै माता? जनार्दनः कुतः जातः? अदितिः कश्यपाच्च देवाः नारायणादयः अभवन्; कश्यपः मरीचिपुत्रः, अदितिः दक्षिणः कन्या। मरीचिदक्षौ ब्रह्मणः पुत्रौ स्मृतौ; ब्रह्मा च हिरण्यगर्भात् दिव्यशक्तिसम्पन्नः। यस्य ध्यानात् आद्यभूतानि उद्विग्नानि अभवन्, प्रकृतेः तृतीयस्थाने मधुसूदनस्य सृष्टिः अभवत्। स जातः षट् वर्गान् स्वकर्मानुसारं प्राज्ञः ससर्ज; अजः स्रष्टा अभवत्, अव्यक्तब्रह्मणः जातः। स योगेन स्वेन प्रकृतिं प्रेरयित्वा जगत् अकरोत्; ब्रह्मा सर्वसिद्धिं ऐश्वर्यं च प्राप्य लोकसृष्टिकर्ता अभवत्। यद् विष्ण्वादयः स्वमहिम्ना सदा जानन्ति, तदेव—हरिः पुनः अन्यदेहं अन्यदर्शनं च गृह्णाति। स लोककृत्यानि करोति—श्रेष्ठानि, हीनानि, मध्ये च; एवं संसारचक्रं जन्ममरणस्वरूपं प्रवर्तते। एष कर्मफलम्, नानारूपेण जायते; तदा नारायणः स्वच्छायामाश्रित्य स्थितवान्। तया प्रेरितः स नानाविधानि जन्मानि उत्पादयति; सा प्रेरणा कर्मणः फलम्, येषां आत्मा अशक्तः। यथा उन्मत्तादेः चित्तं तादृशमेव भवति, तथैव विपरीतं अपि वस्तु मन्यते इष्टं वा सत्यम्। जगति व्यवहारेषु, सर्वसृष्टिषु, विष्णुः एव पुण्यपापयोः फलं भोक्तुं दृश्यते। अयं च अनादिः, सर्वव्यापकत्वात्; न हि कस्यचित् दीर्घजीवित्वं दृष्टम्। देहिनां एष नियमः—कस्यचित् जन्म वा मृत्युर्वा दृश्यते, कस्यचित् न दृश्यते। कश्चित् गर्भे एव नश्यति, कश्चित् जरारोगपीडितः जीवति, कश्चित् शतवर्षं जीवति, कश्चित् बाल एव मृत्युमुपैति। शतवर्षजीवी अनन्तः इति कथ्यते, अल्पायुषः प्रारम्भे मृत्युम् न प्राप्नोति, अतः स अमृतः इति उच्यते। विष्ण्वादयः अप्रकटजन्ममरणाः मन्यन्ते; कोऽत्र संसारसंसारे तादृशं शुद्धं ऐश्वर्यं प्राप्नोति? त्र्यंशयोगाद् विकाराद् विविधानि आश्चर्याणि दृश्यन्ते; अतः सर्वे दिव्याः अपि अशुद्धाः अल्पतेजसः। अहं तु शम्भोः पिनाकिनः विना किञ्चिदपि न वाञ्छामि; क्रमशः प्रतिष्ठितं, एष जीवेषु परः। बुद्धिबलैश्वर्यकर्मणां मापनं महतां महदस्ति; अन्यत् नास्ति, सर्वं तस्मात् एव प्रवर्तते। यस्य ऐश्वर्यं न आदिः न अन्तः, तस्मिन् एव शरणं प्रपन्ना; एष मे निश्चयः, दीर्घः दृढतरश्च। गच्छत वा तिष्ठत वा, मुनयः, यथेष्टम्; इत्येवं गिरिसुता वाक्यं श्रुत्वा तदा मुनिवर्याः— हर्षाश्रुपूर्णलोचना, तां तपस्विनीं समालिङ्ग्य, परमसन्तुष्टाः, मधुरं वाक्यम् ऊचुः: "वत्से, अद्भुता त्वम्! ज्ञानस्वरूपिणी शुद्धा, अस्माकं हृदयानि प्रीणयसि, सत्यमेव तत्त्वनिष्ठा। वयं तु तस्य देवस्य अद्भुतं ऐश्वर्यं जानिमहि; तव निश्चयस्य दृढता परीक्षितुमत्र आगताः। शीघ्रं तव मनोरथः सिद्ध्यिष्यति, सुकुमारि; रत्नात् सूर्यतेजः कुत्र गच्छति, तेजः च कुतः भिद्यते? व्यर्था अप्रत्यक्षा वाणी किम्? वयं गिरिशं विना कथं गच्छेम? अन्यः उपायः नास्ति, तं एव प्रार्थयितुम्। एष एव प्रयोजनम् अस्माकं हृदि अपि सन्निहितम्; अतः त्वमेव बुद्धिः, त्वमेव धर्ममार्गः। न सन्देहः, शङ्करः एव तद् साधयिष्यति।" इति उक्त्वा, मुनिवर्याः पर्वतसुता द्वारा पूजिताः, तस्मात् निर्जग्मुः।