ततः एकदा महर्षयः हिमालयपुत्रीं सम्बोध्य प्रेमपूर्वकं इदं कथयन्ति स्म – “वत्से, अस्मिन्संसारे द्विविधं सुखं विद्यते। एकं शरीरस्य भोगः, अपरं मनसः तुष्टिः। यः शिवः स्वभावतः दिशां वस्त्रं धारयति, भीषणः श्मशानाधिपः, कपालधारी, भिक्षुकः, नग्नः, विकृतनेत्रः, कर्मनिष्ठः च अस्ति। सः मदोन्मत्तवत् प्रकटितः, भयानकवस्तूनि संकलीनः, तपस्वी रूपेण वर्तते—तस्य दुःस्वरूपस्य किं तव प्रयोजनम्? यदि त्वं शरीरभोगं इच्छसि, तर्हि किमर्थं तं भीषणं घोरं च महेश्वरं कामयसि? सः रक्तमांसस्निग्धाभरणैः अलंकृतः, बाहुषु भीमसर्पेण संवलितः, भीषणरूपः च। श्मशाने वसति, भीमगणैः अनुगतः, देवेश्वराणां मुकुटैः पादौ स्पृष्टः, शत्रुनाशनः च। अन्ये अपि हरिः, श्रीपतिः, अनन्तरूपः, यज्ञभागेश्वरः, वज्रधारी इन्द्रः च सन्ति। अग्निः देवसंपदां निधिः, सर्वकामदः; वायुः जगत्स्थितिः, सर्वभूतानां प्राणः च। वैश्रवणः सर्वज्ञः, सर्वोत्कृष्टः राजाः अपि अस्ति—किमर्थं तेषां कञ्चन न इच्छसि? अथवा अन्यं शरीरं लब्ध्वा मनःकाम्यं सुखं प्राप्नुः; तदा तव जन्म सर्वं स्वर्गसंपदं, सर्वमंगलसिद्धिं च ददाति। यत् देवेषु न विद्यते, तत् तव पितुः केवलं; तस्य प्राप्त्यर्थं यत्नः क्लेशकरः, अपि च निष्फलः स्यात्। हे भाग्यवती, यद्यपि तं यत्नेन प्राप्तुमिच्छसि, सः दुर्लभः, दुष्प्राप्यः च; सृष्टिकर्ता एव तव योगं साधयितुं समर्थः। एवं उक्ते, हिमालयसुता महर्षिषु कोपिता, रक्तलोचनाः, दंष्ट्राग्रग्राहिणी, क्रोधेन इदं भाषते—“मिथ्याभिष्वङ्गे कः हर्षः? दुःखे कः संयमः? के तत्त्वज्ञानविहीनान् धर्ममार्गे स्थापयन्ति? युष्माभिः अहं मूढा, अनर्थाभिष्वङ्गवती इति दृश्ये; स्वार्थे मम न चिन्ता, मिथ्याभिष्वङ्गनिष्ठा हि अस्मि। यूयं सर्वे प्रजापतिवत् सर्वदर्शिनः; तथापि नूनं न जानाथ तं सनातनं जगदीश्वरं। अजः, सर्वेश्वरः, अव्यक्तः, यस्य महिमा उत्पत्तिः च नापि मीयते। तत्त्वज्ञानं तु अद्भुतं अस्तु, यतः हरिब्रह्माद्याः देवश्रेष्ठाः अपि तं न जानन्ति। यस्य शक्त्या यद् जगति उत्पन्नं, सर्वभूतेषु प्रकटितं—तदपि युष्माभिः न ज्ञायते। कस्य एतत् विशालं व्योम? कस्य अग्निः? कस्य वायुः? कस्य पृथिवी? कस्य वरुणः? कस्य चन्द्रसूर्ये नेत्रे? यस्य लिङ्गं देवासुराः भक्त्या पूजयन्ति, ब्रह्मेन्द्राद्याः देवाः, महर्षयः च ‘भगवान्’ इति वदन्ति—तस्य शक्तिः, उत्पत्तिः च न जानथ? अदितिः कस्य माता? जनार्दनः कस्य उत्पन्नः? अदितिः कश्यपस्य पत्नी; तयोः नारायणाद्याः देवाः जाताः। कश्यपः मरीचेशः पुत्रः, अदितिः दक्षस्य कन्या। मरीचिः, दक्षः च ब्रह्मणः पुत्रौ; ब्रह्मा स्वर्णाण्डात् दिव्यशक्तिसम्पन्नः अभवत्। यस्मिन्ध्यानात् पंचमहाभूतानि उत्पन्नानि, प्रकृत्याः तृतीयस्थित्यां मधुसूदनस्य सृष्टिः अभवत्। सः जातः, षड्वर्गान् स्वकर्मानुसारं बुद्ध्या सृजति; अजः, अव्यक्तब्रह्मात् उत्पन्नः, सृष्टिकर्ता अभवत्। योगेन प्रकृतिं उद्बोध्य, जगत् अकरोत्; ब्रह्मा सर्वसिद्धिं, ऐश्वर्यं, जगत्सृजनं च प्राप। यद् विष्ण्वादयः स्वमहिम्ना जानन्ति, तद्—अन्यं शरीरं, अन्यं दृष्टिं गृहित्वा, हरिः पुनः रूपं धारयति। सः लोकानां श्रेष्ठमध्यमाधमकर्माणि करोति; एवं जन्ममृत्युस्वभावः संसारः। कर्मफलानि विविधरूपाणि अभवन्ति; तदा नारायणः स्वच्छायाम् उपगच्छति। तया प्रेरितः, विविधविधं जन्म उत्पादयति; सा प्रेरणा कर्मनिमित्तं उच्यते, येषां आत्मा अशक्तः। यथा उन्मत्तस्य मनः विपरीतं वस्तु अपि वाञ्छति, तद् यथार्थं मन्यते; तथा संसारव्यवहारेषु, सर्वसृष्टिषु, विष्णुः एव धर्माधर्मफलप्राप्तौ स्थितः। अयं अनादिः, सर्वव्यापकत्वात्; शरीरजीवनं चिरं न दृश्यते। एषा embodied beings-नियति—केषांचित् जन्म वा मृत्यु दृश्यते, केषांचित् न। कदाचित् गर्भे विनश्यति, कदाचित् वृद्धरोगपीडितः जीवति; कदाचित् शतवर्षं जीवति, कदाचित् बाल्ये मृत्युः। शतवर्षजीवी अनन्तः उच्यते; अल्पायुषः आदौ न म्रियते, तेन अमृतः उच्यते। विष्ण्वादयः अदृष्टजन्ममृत्यवः; के संसारस्य शुद्धं ऐश्वर्यं प्राप्नुवन्ति? तत्र, क्षयादिकारणसंयोगात् विविधा अद्भुतानि प्रकटन्ते; अतः सर्वे दिव्याः अपवित्राः, अल्पतेजसः च। हे भाग्यवती, शिवं पिनाकधारिणं विना अन्यं न इच्छामि; क्रमशः प्रतिष्ठितं, एषः सर्वजीवेषु परमं। इति हिमालयपुत्र्या महर्षिषु कोपपूर्वकं धर्मस्य तत्त्वं, शिवस्य महात्म्यं, संसारस्य स्वरूपं च उपदिष्टम्।