तपसा इच्छितं प्राप्यते, तपस्विनः किमपि दुर्लभं नास्ति; साधनानि सन्ति, तर्हि लोको व्यर्थं दुःखं सहते। तपोविहीनस्य जीवितं मृत्युतुल्यं श्रेयस्करं; अहं निःसंशयं स्वशरीरं तपसा क्षपयिष्यामि। संशयान् तपसा निहत्य, धनसम्पादनकाङ्क्षया तपोऽनुष्ठानं करिष्यामि; दुर्लभस्य लाभायेदं तपः स्थापयिष्यामि। एवं उक्ता सा पार्वती, तस्याः पितरं गिरिराजं स्नेहेनाभिभूतं कृतार्थं वाक्यं सस्नेहम् उवाच। "वत्से चपले, उमे, तव सौम्यं रूपं तपःक्लेशान् न सहते, सुखरूपिणि। भविष्यफलानि सदा विचार्याणि, नियतं वस्तु स्वयमेव घटते, इच्छया वा अनिच्छया वा। अतः कन्ये, तव तपस्यां प्रयोजनं नास्ति; गृहं गच्छाव, तत्राहं चिन्तयिष्यामि।" एवं उक्ता सा पार्वती न गुहात् प्रत्यागच्छत्; तदा स गिरिसुतां चिन्तयन् स्तुतिं चकार। तस्मिन् काले दिव्यः शब्दः आकाशे पृथिव्याम् उदभूत्—"उमे, चपले, त्वं पित्रा एवं संबोधिता।" एतेन नाम्ना सा उमा इति लोकेषु विख्याता भविष्यति; सा देहधारणया काम्यमनोरथं साधयिष्यति। एवं व्योम्नः वचनं श्रुत्वा, हिमालयः स्वकन्यायाः अनुमतिं दत्त्वा शीघ्रं स्वगृहं प्रत्यगच्छत्। ततः सा गिरिसुता सखीभिः सह सुरैरपि दुर्लङ्घ्यं गिरिं जगाम, सा पुरीपतिसुतानुगता। सा पवित्रं हिमवत्पर्वतं समुपगच्छत्, यत्र नानावर्णरत्नैः शोभितं, दिव्यलताभिः छन्नं, सिद्धगन्धर्वसंवृतं शिखरं बभौ। तत्र नानापशुसमूहैः पूर्णं, तरुभिः भृङ्गनिनादितं, दिव्यप्रवाहैः युक्तं, सरोवरैः भूषितं च तद् गिरिशिखरं आसीत्। विविधपक्षिसमूहैः पूर्णं, चक्रवाकैः शोभितं, जलस्थलजपुष्पैः विभूषितं च तद् ददर्श। रम्यगुहाभिः सुसंकुलं, विहाराय योग्यं, पक्षिसमूहैः आवृतं, कल्पवृक्षैः घनं च तद् दृश्यते। तत्र सा महद्वृक्षं दृष्टवती, विस्तीर्णशाखं, हरितपत्रैः आच्छादितं, सर्वऋतुपुष्पैः सुसज्जितं, शतस्वप्नप्रभया विराजमानम्। विविधैः पुष्पैः आवृतं, नानाफलसमृद्धं, नीचैः पत्रैः सूर्यकिरणैः संयुतं च तद् वृक्षं अपश्यत्। तत्र गिरिसुता वस्त्राभरणानि त्यक्त्वा, दिव्यवल्कलमुदधार्य, कुशकण्टकबन्धनं च कृत्वा, तपस्यैव समुपवेशत। सा त्रिः स्नात्वा, शुक्लाहारेण जीवमाना, शतं शरदान् एकैकं पतितपत्रेण एव जीविता। शतसंवत्सरं सा निराहारा समाना, समतपःसंपदा स्थिता; तदा तस्या तपाग्निना सर्वाणि भूतानि संतप्तानि। तदा शतक्रतुर्इन्द्रः सप्तर्षीन् स्मृत्वा, तान् सर्वान् हर्षयुतान् एकत्र समानीय। महेन्द्रेण सत्कृताः ते ऋषयः पप्रच्छुः—"किमर्थं, देवश्रेष्ठ, अस्मान् आहूतवान्?" शक्रः उवाच—"शृणुत, भगवन्तः, प्रयोजनम्। हिमालये गिरिसुता घोरं तपः कुर्वन्ति; तस्याः काम्यमनोरथं साधयितुमर्हथ।" ततः लोकस्य हिताय, ते सप्तर्षयः सिद्धगणैः सह शीघ्रं हिमालयं जग्मुः, "एवमस्तु" इति उक्त्वा। ते ऋषयः आगत्य मधुरं वाक्यम् ऊचुः—"कन्ये, किं ते निश्चितं काम्यम्, कमललोचने?" तदा सा देवी लज्जया विनयेन च ऋषीन् प्रत्युवाच—"भगवन्तः, तपस्यायां प्रवृत्ता, मौननिष्ठा, भवद्विशिष्टसन्निधौ संप्राप्ता।" "मम मनः श्रद्धया युक्तं, विचलं न भवति; प्रश्नाय सज्जता कारणात्, भवद्भ्यः आसनानि आदौ समर्पितानि।" तान् उपविश्य, विश्रान्तान्, तदा सा पृष्टवती—"किं पृच्छथ?" इति, आसनव्यवस्थां चकार। सा सम्यक् पूजनीयान् पूजयित्वा, विधिवत् सम्पूज्य, शनैः सप्तर्षीन् सूर्यसमप्रभान् उद्दिश्य वाक्यम् अब्रवीत्। मौनव्रतम् उत्सृज्य, लज्जया युक्तं मौनं धारयन्ती, मौनान्तं सप्तर्षयः अपश्यन्। श्रद्धान्विता सा पुनः पृष्टा, सौम्या हसितवदना, ऋषीन् प्रत्युवाच। ऋषीन् सांत्वनपूर्वकं संभाषमाणान् दृष्ट्वा, सा निगृह्य वाणीम् अब्रवीत्—"भवन्तः, प्रजानाम् हितं जानन्ति।" "मनसः प्रवृत्त्या केचित् विपरीतानि करोति, केचित् दिव्ययत्नेन प्रयतन्ते। उपायैः उद्योगिनः दुर्लभं पदं प्राप्नुवन्ति; अपरे अल्पशक्तयः विविधरूपेण यत्नं कुर्वन्ति।" "परदेहस्य लाभाय केचित् कर्माणि कुर्वन्ति; अहं तु दिव्यपुष्पमालया विभूषिता—यथा वन्ध्या पुत्रकामिनी सदा मनसा तं चिन्तयति, एवं शिवपतित्वं प्रार्थयामि।" "स्वभावेन दुर्जयः सः शिवः अधुना तपस्याम् स्थितः; तस्य चरमकृत्यं देवासुरैरपि न निर्णीयते।" "कामदग्धः, विरक्तः च सः, कथं मम शिवः प्रीतिं प्राप्नुयात्?" एवं उक्ता सा, स्थिरमना ऋषयः, तस्याः भावं विज्ञातुम्, यथार्थं वचनं प्रत्युवाचुः।