स्निग्धं कथाम् आरभ्यते— तदा पर्वतस्य कन्या, अश्रुपूर्णनेत्रा, दुःखेन व्याप्ता, विश्वस्य शोभा, तं समागतम् अतिथिं पप्रच्छ— "कः त्वम्? कस्य दुहिता त्वम्, शुभे? किमर्थम् अश्रूणि वहसि? माम् नाल्पम् कारणं मन्ये, विश्वसुन्दरी।" तस्य वचः श्रुत्वा सा अश्रुभिः सह, विषादेन दीर्घश्वासं कृत्वा, दुःखमूलम् अवर्धयन्ती प्रत्युवाच— "माम्, आर्य, रतिं जानिहि, कामस्य प्रियतमा पत्नी; पर्वतेश्वरः तपस्यायाम् संनियुक्तः। तस्य कोपेन, दीप्तनेत्रेण, मत्प्रियः मत्स्यध्वजः देवः दग्धः; स मे परमप्रियः आसीत्। भयात् सन्तप्ता, तं देवम् शरणं गता, स्तुत्वा प्रार्थना कृत्वा, पर्वतेश्वरः मां अभ्युवाच।" "सन्तुष्टोऽस्मि, कामप्रिये; कामः त्वां पुनः प्राप्तव्यम्। यः भक्त्या तव स्तोत्रम् पठति, मम् शरणं गच्छति, स इच्छितं फलम् प्राप्नोति, मृत्युम् च मृत्युकारणानि परित्यज्य।" तस्य वचः प्रतीक्ष्य, आशया युक्ता, सा पर्वतकन्या किञ्चित्कालम् देहं धारयिष्यति, "विभो, त्वम् तेजस्विनि।" इति। एवं रत्याः वचनम् श्रुत्वा, पर्वतः, भयशोकसमाकुलः, कन्यायाः हस्तम् गृहीत्वा, स्वपुरम् प्रत्यागन्तुम् इच्छन् अभवत्। किन्तु नियतस्य निश्चयात्, या भविष्यति, या भूतपूर्वा, लज्जिता सा, स्वसख्यः द्वारा, पितरं पर्वतं उवाच— "अस्मिन दुर्भाग्यदेहे, किम् कारणम्? कथम् अहम् एतद् सौभाग्यं प्राप्तवती, यत्र मे पतिः भविष्यति?" तदा सा पुनः उवाच— "तपसा इच्छितम् प्राप्त्यते; तपस्विनः किमपि दुर्लभम् नास्ति। संसारः व्यर्थम् दुःखम् वहति, यदा उपायः अस्ति।" "तपस्विनः विना, मृत्युः जीवने श्रेष्ठः; अहम् निश्चित्य, तपसा देहं क्षपयिष्यामि। संशयः तपसा निवार्यते; अहम् सम्पदर्थम् तपः करिष्यामि; दुष्प्राप्यम् प्राप्तुम् तपः करिष्यामि।" इति। तस्याः वचनम् श्रुत्वा, पर्वताधिपः, कन्यायाः स्नेहेन व्याकुलः, कम्पितवाणीम् उवाच— "चपले कन्ये, उमे, तव सौम्यं रूपं तपस्या-क्लेशं न सहिष्यति, सुमधुरदर्शने।" "भविष्यस्य फलम् सदा विचार्यम्; नियतम् वस्तु, चाहे इच्छया वा अनिच्छया, बलात् अपि, सम्पद्यते।" तस्मात्, "कन्ये, तव तपस्यायाः प्रयोजनम् नास्ति; गृहम् गच्छामः, तत्र अहम् पुनः चिन्तयिष्यामि।" इति। तथोक्तम् अपि, सा पर्वतगुहायाम् न प्रत्यागच्छत्; पर्वतजाया, पितरं चिन्तायुक्तम् कृत्वा, तदा सः कन्यां स्तुत्वा, मनसि मग्नः अभवत्। तदनन्तरम् आकाशे दिव्यः शब्दः पृथिव्यां उत्पन्नः— "उमे, हे चपले कन्ये, पित्रा त्वम् एवं सम्बोधिता।" तेन नाम्ना "उमा" सा लोकेषु विख्याता भविष्यति; सः देहस्थः इच्छितम् फलम् साधयिष्यति। तं आकाशवाणीम् श्रुत्वा, पर्वतेश्वरः, नभःसदृशः, कन्यायाः अनुमतिः दत्त्वा, शीघ्रं स्वगृहं प्रत्यागच्छत्। पर्वतजाया तु, सखीभिः सह, देवैरपि दुर्गमं पर्वतम् अगच्छत्, नगरराजस्य दृढा कन्या। सा हिमवतः पुण्यशिखरम् प्राप्तवती, विविधरत्नैः शोभितम्, दिव्यलताभिः सिक्तम्, सिद्धगन्धर्वैः सेवितम्। तत्र विविधपशुसमूहैः पूर्णम्, वृक्षाः मधुकण्ठैः गुञ्जितम्, दिव्यप्रवाहैः संयुक्तम्, सरोवरैः अलङ्कृतम्। विविधपक्षिसमूहैः युक्तम्, चक्रवाकैः शोभितम्, जलस्थलपुष्पैः विभूषितम्। चित्रगुहाभिः रम्यनिवासैः, पक्षिसमूहैः व्याप्तम्, कल्पवृक्षैः घनम्। तत्र सा महावृक्षम् अपश्यत्, विशालशाखायुक्तम्, हरितपत्रैः आच्छादितम्, सर्वऋतुपुष्पैः विभूषितम्, शतसप्नैः दीप्तम्। विविधपुष्पैः आवृतम्, बहुविधफलयुक्तम्, सूर्यकिरणैः पत्राणि नमितानि, संयुतानि। तत्र पर्वतकन्या वस्त्राभरणानि त्यक्त्वा, दिव्यवल्कलम् परिधानम् कृत्वा, कुशमयं मेखलाम् बद्ध्वा, स्नानं त्रिः कृत्वा, शुक्लान्नेन जीवित्वा, शतं शरदः एकैकम् पत्रम् पतितम् खादित्वा, तपस्याम् स्थिता। शतवर्षाणि अनाहारिणी, समतपस्याः निधिः, तदा सर्वजीवाः तस्याः तपोऽग्निना विक्षिप्ताः अभवन्। ततः पुण्यशतक्रतु, इन्द्रः, सप्तर्षीन् स्मृत्वा, तान् हर्षयुक्तान् समागमयत्। महेन्द्रेण सम्मानिताः, तं पप्रच्छुः— "किमर्थम्, देवश्रेष्ठ, आवां त्वया आह्वृतौ?" शक्रः उवाच— "श्रुणुत, आर्याः, हेतुम्। हिमालये पर्वतकन्या घोरम् तपः आचरति। तस्याः इच्छितम् फलम् साधयितव्यम्।" ततः लोकहिताय, सप्तर्षयः देवीम् शीघ्रं गच्छन्ति, "एवं भवतु" इति उक्त्वा, पर्वतेश्वरम् अगच्छन्, सिद्धसमूहैः सह। सप्तर्षयः आगत्य, मधुरवचनैः पप्रच्छुः— "कन्ये, किम् तव निश्चयितम् अभिलाषितम्, कमललोचने?" तदा देवी, लज्जया विनम्र, सप्तर्षीन् उवाच— "भवत्सु, पुण्येषु, तपस्यायाम् संनियुक्तेषु, मौनम् प्राप्य, भवद्वत्सु सन्निधिम् प्राप्तवती—" "मम मनः श्रद्धायुक्तम्, न विचलति; प्रश्नार्हता कारणात्, प्रथमं भवत्पूज्यासनानि स्वीकृतानि।" "स्थिता, श्रान्तिमुक्ता, ततः माम् पृच्छिष्यथ; इति उक्त्वा, तेषाम् आसनव्यवस्थाम् अकरोत्।" सा देवी, विधिवत् पूज्येषु पूजायाम् कृत्य, धीमेः सप्तर्षीन् सूर्यसमान् दीप्तान्, शनैः उवाच। —इति कथा सुस्निग्धा, शुद्धा, पर्वतकन्यायाः तपस्यायाः, सप्तर्षीणां आगमनस्य, दिव्यवाणीस्य, तथा पितृपुत्रयोः संवादस्य वर्णनम् संप्राप्तम्।