ततः सः किञ्चित् कालं विचिन्त्य, कार्यस्य साधनपूर्वकं उपायमपश्यत्। यः कश्चिद् महतीषु प्रवृत्तिषु निश्चलचित्तः, तं जेतुं कष्टमेव। मनसः प्रथमतः क्षोभनं कृत्वा, विजयो निश्चितः स्यात्; मनः पूर्वमेव विशुद्धं कृत्वा, सफलतां प्राप्नोति। किं च, नानाविधैः भावैः, द्वेषमनुसृत्य न, क्रूरसङ्गात् उत्पन्नः कोपः कथं तं भीषणं सहचरं, असूयां, जनयति? अहं तु ताम्, या प्रमादोच्चये अपि महाशक्तिः सती, धैर्यस्य मूलं भग्नं कृत्वा, तमिस्रसमुत्थां मनसोऽतिशयविपर्ययां प्रति प्रवर्तयिष्यामि। धैर्यद्वाराणि संहृत्य, तुष्टिं च विलोप्य, कोऽपि विद्वान् अपि मां तत्र न ज्ञास्यति। यदा मनः केवलं संशये स्थिता भवति, तदा विकृतिं प्राप्नोति; ततः कर्ममूलं प्रवृत्ते, स महाघोरेऽतीव दुस्तरे च चक्रवाते प्रवह्यते। अहं तु स्थिरात्मनः हरस्य तपः चौर्यं करिष्यामि, रम्योपायव्यवस्थाभिः तस्येन्द्रियाणि संवेष्ट्य। एवं निश्चित्य, मदनः प्रजापतेः आश्रमं प्रति प्रस्थितः, स जगदात्मा, यत्र समं वृक्षावलयः शोभते। तत्र शान्तात्मनां समाकीर्णं, स्थावरैः जन्तुभिः पूर्णं, नानापुष्पलतावितानैः भूषितं, दिवौकसां गणैः अधिष्ठितं तद् आश्रमं ददर्श। निलवर्णे शाद्वलशैले, यत्र निश्चलवृषा विचरन्ति, तत्र तृतीयं शिवस्य रमणीयं निवासं ददर्श। तत्र कश्चन वीर्यवान्, लोकवीराणां स्वामी, ईशानसदृशः प्रभामान्, पिङ्गलजटाजूटः, यक्षकुङ्कुमरेणुना धूसरितः, दृष्टः। हस्ते दण्डं धारयन्, अकुपितः, उग्रसर्पराजभूषणैः भूषितः, सुप्तपङ्कजदलसन्निभनेत्रः। नासाग्रदृष्टिं स्थिरां कृत्वा, सुन्दरलोचनः, शारवस्त्रचर्मणि लम्बमानौत्तरीयः, श्रावस्तिवनसिंहगजचर्मवसनः। शिरसि सर्पफणाभूषितकर्णः, ज्वलनसदृशश्वासः, जटाभारः कम्पमानः, शिरसि कपालमालालङ्कृतः। वासुकिं शय्यां कृत्वा, नाभिं केन्द्रं, ब्रह्मणः अञ्जलिसंयुक्तहस्ते सर्पपुच्छाग्रं धारयन्, विराजमानः। कमान् शनैः समीपं गत्वा शंकरं ददर्श; ततः भ्रमरनिनादेन स वनशैलम् उपससार। मदनः शर्वणस्य कर्णरन्ध्रद्वारं प्रविश्य, तं मधुरं कामरसयुक्तं शब्दं श्रावयन्, भवस्य चित्ते प्रविष्टः। तदा शंकरः दक्षकन्यां, प्रियतमां, स्मृत्वा, तस्य हृदये कामाग्निना दग्धः; सा च विशुद्धा, शनैः तस्मात् चक्षुषः अदृश्यत। सा ध्यानस्थां, ध्येयमिव, अवस्थितां, तदा विघ्नैः अवरुद्धचित्तां, तस्मिन्नेव एकाग्रां ददर्श। योगेश्वरः तु, कामसम्भूतां विकृतिं विज्ञाय, किंचित्क्रुद्धः स स्थिरधीः धूर्जटिः आत्मानं संयम्य स्थितवान्। आशायाः अभावे अपि, कामः प्रवर्तमानेन, योगमायया संवृतः, तेन एव मोहः गृहीतः, तस्मात् कामाग्निः प्रजज्वाल। स कामः, संकल्परूपः, दुष्प्रसह्यः, क्रोधदोषाधिष्ठानम्, तदा हृदयात् उत्पन्नः, तृष्णारोगरूपेण। बहिः स्थित्वा, मकरध्वजः, हृदयस्थितमित्रेण मधुना सह, समीपमुपजातः। सः, मन्दमारुतनुन्नं आम्रमञ्जरीगुच्छं दृष्ट्वा, हरस्य वक्षसि सौन्दर्ये रम्यताम् अनुभूतवान्। मकरध्वजः, मोहनामकं पुष्पबाणं, महाविनाशकं, शुद्धे हरहृदि सन्दधौ। स तु कठोरः, उन्नतः, मोहकारकः पुष्पशरः पतितः; तदा हृदये पतिते, भवस्येन्द्रियाणि भ्रमितानि। स्थिरत्वं पर्वतसदृशं सन्तम् अपि, सः कामे प्रवृत्तः; तेषां भावानां प्रभावात् तेषां वशं गतः। बहिर्विघ्नवृद्धिसंभूतैः, बहुविघ्नैः उत्पन्नैः, तदा क्रोधाग्नेश्च भीषणरवः उत्पन्नः। तस्य मुखे तृतीयं, ज्वलज्जिह्वं, अग्निसदृशं, भीषणं, जगद्विनाशनरुद्ररूपं नेत्रं प्रादुरभूत्। मदनस्य समीपे स्थितस्य, धूर्जटिः तद् नेत्रं विवृत्य, तस्माद् ज्वलनस्फुलिङ्गे, दिवौकसः आर्तस्वरेण व्याहरन्। कामा, रतिपतिः, तत्क्षणात् भस्मीकृतः; हरनेत्रसम्भूतज्वलनः तं दग्ध्वा, विश्वं दग्धुम् उत्सुकः, ज्वलनरवेन व्याप्तः। ततः, लोकहितार्थं, भवः तं ज्वलनं संयम्य स्थितवान्। आम्रवृक्षे, वसन्ते, चन्द्रे, पुष्पेषु, भ्रमरेषु, कोकिलस्वरेषु च, नानारूपे, स कामाग्निः प्रविष्टः। तं कामबाणं, अन्तर्बहिश्च, हरिणा विद्धं, रागस्नेहवर्धितं, दाहकं, हृदि प्रविष्टं, ज्वलनरूपेण प्रवृत्तम्। अनियन्त्रणशक्त्या, जगद्भेदेन, स्नेहपरिपूर्णानां हृदयेषु, सः कामाग्निः प्रवर्तते इति श्रूयते। सः दिवसरात्रौ दहति, भीषणः, अनारोग्यरूपः, हररवज्वलनदग्धं कामं दृष्ट्वा। रति, पतिना मदुना सह, तीव्रं विलप्य, बहुशः शोकं कृत्वा, मदुना सान्त्विता। ततः, आम्रलतां पुष्पवत् चिकीर्षुः, भ्रमरैः अनुयता, शशाङ्कत्रिनेत्राय शरणं ययौ। रतिः, पुष्पलतां हस्ते पूज्यसमर्पणरूपेण गृहीत्वा, सखीमपि पक्षिसंमोहिनीं लतां, स्वजटाभारे, वलयितकुन्तलशोभिते, बद्ध्वा। कामभस्मना, शुद्धया रम्यया, स्वदेहं सिञ्चन्ती, भूमौ घनकण्ठा पतित्वा, चन्द्रशेखरं प्रति इदं वचनमुवाच।