इन्द्रः कामदेवम् उवाच, “किं बहुना, त्वं हि मन्ये सर्वं विद्वान् यथाभूतं यथाभविष्यच्च। तस्मात् यथोचितं कुरु, सुरगणानां प्रमोदं जनय। शीघ्रं शंकरं हिमगिरिकन्यया सह संयोगय, मधुना च ऋतुपतिना च सह।“ एवं शक्रेण स्वस्य कार्यसिद्धये प्रोक्तः पञ्चबाणः स भीतः शक्रं प्रत्युवाच, “सुरसमवायेन, महर्षिदानवसंघेन च, शङ्करः दुरात्मा निग्रहीतुं, हे जगन्नाथ, किमेतद् न जानासि? यस्य देवस्य स्थितिकारणं त्वं जानासि; महान्तः हि सामान्यतः अनुग्रहकोपौ महान् भवतः। दिव्याङ्गनासु सर्वसुखानि संनिहितानि; त्वया यत् पूर्वं सुखं अनुभूतं तत् नष्टम्। यदि प्रमादात् भगवति कार्यविघ्नः स्यात्, तद् मन्यस्व; जीवेषां प्रयोजनचिह्नानि अत्रैव दृश्यन्ते। ये विशिष्टत्वं कामयन्ति, तेषां सामान्यपतनात् हानिः स्यात्।“ एवमुक्त्वा शक्रः, अमरगणैः परिवृतः, प्रत्युवाच, “वयं तव अत्र नियामकाः, हे रतिप्रिय; संशयं विना। विना आज्ञां, क्षोभशक्तिः न प्रवर्तते; सामर्थ्यं च केषुचित् दृश्यते, सर्वत्र न।“ एवं श्रुत्वा मदनः, सखा मधुना सह, रत्याऽपि सहितः, शीघ्रं पर्वतस्य निकेतनं प्रपेदे। तत्र स उचितोपायपूर्वकं कार्योपायं विचिन्त्य, महान् कार्येषु धृतचित्तानां कठिनं जयः इति मन्यते। प्रथमं चित्तं विक्षोभ्य, विजयः निश्चितः; पूर्वं चित्तशुद्ध्या सिद्धिः लभ्यते। नानावृत्तिभिः, द्वेषानुवर्तनं विना, क्रूरसंगात् उद्भूतः कोपः कथं तं भीषणं सहचरं, असूयां, जनयति? अहं तां धैर्याधारां, प्रमादोच्चलितां, महतीमपि, तमसः सम्भूतया चित्तविप्लवेन समाहितां करिष्यामि। धैर्यद्वाराणि संहृत्य, तुष्टिं निष्कास्य, तत्र कोऽपि विद्वान् मां न पश्येत्। संदेहे एव स्थिते चित्ते विकृतिः जायते; ततः, क्रियामूलारम्भे, गम्भीरे दुस्तरे च चक्रवाते प्रवर्तते। स्थिरात्मनः हरस्य तपः अहं चौरयिष्यामि, मनोहरैः उपायैः इन्द्रियावरणपूर्वकम्। एवं निश्चित्य मदनः प्रजापतेः तपोवनं जगाम, यत्र विश्वस्य सारः, सम्यग्दृढवृक्षशोभितम्। शान्तात्मभिः, स्थावरैः सन्नद्धम्, विविधपुष्पलतामाल्यैः विभूषितम्, सुरगणैः अधिष्ठितम्। तत्र नीलशाद्वलस्लोपे, अक्लिष्टवृषगव्यम्, त्रिनेत्रस्य रमणीयं द्वितीयं निकेतनं ददर्श। तत्र वीर्यवान्, लोकवीराणां नाथः, ईशानसदृशतेजाः, पिङ्गजटाजूटः, यक्षगौरकुसुमरजसा रञ्जितः। हस्ते दण्डधरः, अक्लिष्टः, तीक्ष्णसर्पराजाभरणः, नयनानि सुप्तपद्मदलसमानि, शिरसि श्रावस्त्यरण्यसिंहगजचर्मवस्त्रधारी। नागफणाभरणकर्णः, ज्वलद् अग्निसमानश्वासः, चलज्जटामण्डलः, शिरसि कपालमालाविभूषितः। वासुकिं शय्यां कृत्वा, नाभिं मध्ये स्थाप्य, ब्रह्मणः अञ्जलिसंयुक्तहस्ते सर्पपुच्छाग्रधरः। कामः शनैः समीपं गत्वा शंकरं ददर्श; ततः भ्रमरगुञ्जितैः सहितः, वनशैलं समुपजगाम। मदनः शर्वणस्य कर्णरन्ध्रद्वारे चित्तं प्रविश्य, तं मधुरप्रेमगर्भस्वनं श्रुत्वा शंकरः, दक्षसुते स्मरामास, तां प्रियतमां, हृदि रागाग्निना दग्धः। सा शुद्धा, दीप्तिमती, शनैः दृष्टिपथात् अदृश्यत। सा समाधौ लीनाऽभवत्, विषयभूततया; तस्याः चित्तं, विघ्नैः बाधितं, तत्रैव एकरूपं अभवत्। भगवतः योगेश्वर्यया, कामसम्भूतां विकृतिं विज्ञाय, अल्पकोपेन धूर्जटिः स्वात्मानं संयम्य स्थितः। आशाभावेऽपि, कामे स्थिते, योगमायया आवृतः, तेन एव मोहः गृहीतः, तस्मात् कामाग्निः प्रजज्वाल। इच्छारूपः, दुर्जयः, दोषकोपाश्रयः, तदा कामः हृदयात् उत्पन्नः, तृष्णारोगरूपः। बहिः स्थित्वा, मकरध्वजः, हृदयवासी मित्रेण मधुना सहितः, समीपमागच्छत्। मन्दपवनचालितं आम्रकुसुमसमूहं दृष्ट्वा, मदनः शीघ्रं हरस्य वक्षसि सौन्दर्ये रममाणः। मकरध्वजः, मोहनो नाम बाणं, महाबलवीर्यं, शुद्धे शिवार्पयत्। स कठोरः, उन्नतः, मोहकः पुष्पबाणः पतितः; तदा हृदि आहतः भवः इन्द्रियविकारेण मोहितः। स्थिरत्वं पर्वतसमं अपि, स कामाभिमुखः अभवत्; तस्य भावबलात् तद्वशः प्राप्तः। बहिर्विघ्नसंभूतैः क्लेशैः, तदा क्रोधाग्नितः भीषणः निनादः उत्पन्नः। तस्य मुखे तृतीयं ज्वलदग्निसदृशं नेत्रं प्रादुरभूत्, यत् उग्ररूपेण लोकसंहारकारि रुद्रस्य नेत्रम्। तदा समीपे स्थिते मदने, धूर्जटिः तद् नेत्रं विवृत्य, तस्मात् स्फुलिङ्गात् सुरगणाः भयात् आकुर्वन्।