मुनिवर, मम हृदयं हर्षपूर्णं जातम्, तव गुणानां चिन्तनेन वाक्पतित्वं लब्ध्वा धर्मविचारः मम मनसि न तिष्ठति। त्वद्वतां हि, महर्षे, दृष्टिः सदा अव्यभिचारिणी, अस्मासु च तव स्नेहः स्पष्टतया दृश्यते। त्वया एव अहं आत्मस्वरूपिणां मुनिदेवतानां वासाय नियोजितः, स्वयम्भूत्वापि अहम् अपि मलग्रस्तः। तथापि, किञ्चिद् विषये आज्ञां देहि इति पर्वतेश्वरः हर्षेण याचितवान्। एवमुक्तः नारदः उवाच—"भगवन्, सर्वं कृतम्; देवकार्ये यत् तव अभिप्रेतं तत् एव अतिरिच्यते।" इति उक्त्वा नारदः शीघ्रं स्वर्गं गतः, तत्र शक्रालयं प्राप्त्वा अमराधिपतिं ददर्श। तदा मुनिः, शोभनः, महासनस्थः, शक्रेण पृष्टः, पार्वत्याः कथा न्यवेदयत्। "यत् संयुक्त्य कर्तव्यं तत् मया कृतम्; पञ्चबाणकालः सम्प्राप्तः।" इति स मुनिः ज्ञातकार्यः उक्तः, तदा देवराजः पाकशासनः आम्रशाखायुधं स्मृतवान्। तदा, प्राज्ञेन सहस्रलोचनेन स्मृतः, रत्याः सहितः, लीलया शोभमानः मकरध्वजः शीघ्रं प्रादुरासीत्। तं दृष्ट्वा शक्रः सादरं वाक्यम् अब्रवीत्—"किम् अधिकेन उपदेशेन? त्वं कामः, यत् अतीतं यत् च भविष्यति, सर्वं वेत्सि। अतः यथोचितं कुरु, सुरवासिनां हर्षाय शीघ्रं शंकरं हिमकन्यया सह, माधुर्येन च ऋतुपतिना अजेयेन च, संयोजय।" इति शक्रेण स्वकार्यार्थं संप्रेषितः पञ्चशरः भीतः शतक्रतुम् उवाच—"सुरसङ्घेन, मुनिदैत्यैः च भीमरूपैः सह, शंकरो दुरजयः, भगवन्, न जानासि किम्? तस्य स्थैर्यकारणं त्वं जानासि; महात्मनाम् अनुग्रहकोपौ सामान्यतः अतिवृद्धौ। स्वर्गजाभिः रमणीयाभिः स्त्रीभिः सर्वसुखं साकारं, यत् त्वया कदाचित् अनुभूतं तत् नष्टम्। यदि प्रमादात् भगवति विफलः स्याः, तदा एतद् विचिन्त्य, सत्त्वानां लक्ष्यलिङ्गानि अत्र एव दृश्यन्ते। विशिष्टकामिनां सामान्यपतनस्य फलम् हानिः।" इति श्रुत्वा, शक्रः अमरगणैः परिवृतः प्रत्युवाच। "वयं तव अत्र अधिकारिणः, रतिप्रिय, न संशयः; आज्ञाविना दण्डशक्तिः न प्रवर्त्यते, सामर्थ्यं च किञ्चिदेव दृश्यते, सर्वत्र न।" इति उक्तः, कामः मधुना मित्रेण सह, रत्याः सहितः शीघ्रं पर्वतान्तं जगाम। तत्र, कार्यस्य उपायपूर्वकं चिन्तनं कृतवान्; येषां चित्तं महाकर्मणि अचलम्, तान् जेतुम् अतीव कठिनम्। चित्तप्रक्षोभात् विजयः निश्चितः; पूर्वमेव चित्तशुद्ध्या सिद्धिः सुलभा। विविधभावैः, द्वेषानुगमनं विना, क्रूरसंयोगात् उत्पन्नः कोपः कथं तं घोरं सहचरं, असूयां, जनयति इति सः चिन्तयामास। "तमसः उत्पन्नां मनसोऽत्यन्तविकृतिं तस्याः प्रेषयामि या प्रमादोच्चरणे भीरुत्वात् धैर्याधारं त्यक्त्वा अपि महती अस्ति।" धैर्यद्वारं संवृत्य, संतोषं निष्कास्य, तत्र कोऽपि पण्डितः अपि मां न वेदितुं शक्नोति। चित्तं सन्देहे एव स्थितं विकृतिं याति; ततः कर्ममूलं प्रवृत्तं गम्भीरदुस्तरवेगायाम् आप्लुतं भवति। "हरस्य स्थिरात्मनः तपः अहम् अपहर्तुम् इच्छामि, रम्योपायविन्यासैः इन्द्रियाणि आवृत्य।" इति निश्चित्य मदनः प्रजापतेः आश्रमं जगाम, यः जगदात्मा, यत्र ऋजुवृक्षवनानि आसन्। तत्र शान्तात्मनां समाकीर्णं, स्थावराणां समूहैः पूरितं, नानापुष्पलतामाल्यशोभितं, सुरगणैः अधिष्ठितं ददर्श। श्यामे शाद्वले, यत्र वृषा अविचलिताः चरन्ति, तत्र त्रिनेत्रस्य रम्यं द्वितीयमधिवासं ददर्श। सः वीर्यसम्पन्नं, लोकवीरपतिं, ईशानसदृशदीप्तिं, पिङ्गजटाजूटं, यक्षकुङ्कुमरेणुना धूसरितं ददर्श। कराङ्कुशं, अकम्पितं, भीमभोगिनाभरणं, सुप्तपङ्कजदलनीलनीत्रं च। नासाग्रदृष्ट्या स्थिरदृष्टिं, श्रावस्तिवनव्याघ्रमहिषचर्मोत्तरवाससम्, नागफणाभरणकर्णं, अग्निसमश्वासम्, जटाजूटशोभितं, शिरःकपालकण्ठलम्बितम्। वासुकिं शयनरूपेण, नाभिं केन्द्ररूपेण, तस्य पुच्छाग्रं ब्रह्मणः अञ्जलिसंयुक्ते हस्ते स्थितम्। कामः शनैः समीपं गत्वा शङ्करं ददर्श; ततः भ्रमरध्वनिनाऽनुगतः वनशैलं समुपजगाम। तत्र मदनः श्रोत्रमार्गेण भवस्य चित्तं प्रविष्टः; शङ्करः तं मधुरं रतिरसपूर्णं शब्दं श्रुत्वा, दक्षकन्यां प्रियां स्मृतवान्, तस्य हृदयं कामाग्निना दग्धम्। सा शुद्धा दीप्तिमती दृष्टिपथात् शनैः अदृश्यत। सा ध्यानस्थां लक्ष्यरूपिणीं स्वयम् अनुभूतवती; तस्याः चित्तं विघ्नैः बाधितम्, सर्वथा तस्मिन्नेव एकीभूतम्। ईश्वरेण तद्वशं, यद् कामोत्थं मनोविकृतिं, ज्ञातम्; सः धूर्जटिः किंचित् क्रुद्धः, स्थिरधीः, आत्मानं संयम्य स्थितवान्।