मर्त्येषु च देवेषु च शुभाशुभफललक्षणं हस्तपादलक्षणैः निश्चितमस्ति इति प्राचीनः सिद्धान्तः। तत्र कश्चन उत्तानहस्त इति ख्यायते, यथा त्वया प्रोक्तं, मुनिश्रेष्ठ; उत्तानहस्तभावः सदा याचकानां लक्षणमिति कथ्यते। या स्त्री शुभजात्या च भाग्यवती च स्यात्, सा यदि कदापि न ददाति, तस्याः पादाः स्वच्छायया पतित्वलक्षणाः स्युः, इति त्वया प्रोक्तम्। अपि च, तत्रापि, हे मुनिवर, उत्तमं किमपि न प्रतीमहे; अन्यानि शरीरलक्षणानि पृथक् पृथग् फलानि सूचयन्ति। शुभलक्षणं, धनं, पुत्रान्, दीर्घायुष्यम्, पतिसम्प्राप्तिं च—एतानि सर्वाणि, मुनिश्रेष्ठ, त्वया तस्याः वियुक्तानि इति उक्तम्। त्वं हि सर्वं जानासि, सदा सत्यं वदसि; मुनिवर, अहं मोहाविष्टः, हृदयं च मे विदीर्णमिव दृश्यते। एवं वदित्वा शैलः महद् दुःखं चिन्तयित्वा तुष्णीं बभूव। तदा सर्वं शैलराजमुखारविन्दात् श्रुत्वा, देवैः प्रेरितः नारदः स्मयमानः भाषितवान्। "महानन्दस्थलेऽपि त्वं दुःखमेव वर्णयसि; वाक्यार्थं न ज्ञात्वा मोहं प्रपन्नोऽसि, महाशैले। मम वाक्यस्य रहस्यं शृणु, एकाग्रचित्तः भव; यथोक्तं मया तत्त्वं तद्वदामि। हे हिमाचल, यदुक्तं मया—'न पतिः जातः अस्यै'—तस्यार्थः अयं यः महादेवः भूतभविष्यद्भवदधिपः, शरण्यः, नित्यः, गुरुश्च, शंकरः, परमेश्वरः, स न जातः। ब्रह्मा विष्णुश्चेन्द्रः मुनयश्च, जन्ममरणजरायुताः, सर्वे तस्य परमेश्वरस्य क्रीडनकानि, हे पर्वत। ब्रह्मा तस्य इच्छया जातः, लोकाधिपः; विष्णुः युगे युगे विविधानि रूपाणि धारयति, महात्मा सन्। त्वं मन्यसे यत् विष्णुः मायया युगे युगे जायते; आत्मनः तु नाशो नास्ति, अचलानामपि अन्ते। यः संसारचक्रे जातः वह्यते च, तस्य केवलं शरीरं नश्यति; आत्मनः विनाशः न कदापि श्रुतः। एष संसारचक्रः ब्रह्मादिभ्यः स्थावरेषु पर्यन्तं जन्ममरणदुःखैः पीडितः, अवशः परिवर्तते। महादेवः तु अचलः, स्थिरः, अजातः, कारणं, अजरः; स एव ईश्वरः, विश्वनाथः, सर्वदुःखवर्जितः। यच्चोक्तं, देवी, त्वदीयलक्षणाभावः—तस्यापि यथार्थं शृणु। दिव्यं लक्षणं नाम शरीरे स्थितं भवति, येन आयुः, धनं, भाग्यं च ज्ञायते। एषा च भाग्यलक्ष्मीः अनन्ता, अमेया, अतः किञ्चित् लक्षणं शरीरे न दृश्यते। तस्मात्, हे बुध, न लक्षणं तस्या: शरीरे, यथोक्तं मया; सदा तु सैव उत्तानहस्ता दृश्यते। एषा देवी सदा वरदाभयदायिनी हस्तेन सुरासुरमुनिभ्यः वरान् दास्यति। यथा उक्तं, तस्या: पादौ स्वच्छायायाम् अचलौ; तत्रापि, पर्वतश्रेष्ठ, मम वचनं शृणु। तस्या: पादौ पद्मसदृशौ, निर्मलनखमणिशोभितौ, सुरासुरमुकुटरत्नदीप्त्याः प्रतिबिम्बितौ। आश्चर्यवर्णदीप्त्या प्रतिबिम्बे शोभमानौ, सा जगद्गुरोः पत्न्यस्ति, वृषध्वजचिह्निता। सा जगद्धर्ममाता, सर्वभूतप्रसूः; एषा शिवा वह्निसमप्रभा, तव क्षेत्रे जगत्पावनाय प्रकटिता। तस्मात्, तस्याः धनुर्धरस्य सह शीघ्रं संयोगः भवतु; तस्मिन्नर्थे, पर्वतश्रेष्ठ, यथोचितं संस्कारं कुरु; एष हि देवतानां परमं कार्यमस्ति, हे हिमवत्। इति सर्वं नारदवाक्यं श्रुत्वा, शैलाधिपः तदा स्वयमिव नूतनः जात इव अभवत्। ततः वृषध्वजं प्रपन्नः, प्रज्ञावान् हिमाचलः, हर्षपूर्णः नारदं प्रति उवाच। "मुनिवर, त्वया मां घोरान्निरयात् उद्धृत्य त्रातोऽस्मि; पातालात् उद्धृत्य सप्तानां लोकानां स्वामी कृतोऽस्मि। मुनिश्रेष्ठ, त्वया ह्यहं हिमाचल इति ख्यातिं प्राप्तवान्, पर्वतश्रेष्ठतां च आप्तवान्। मुनिवर, मम हृदयं अद्य हर्षदिवसैः पूर्णम्; धर्मविचारणाय न मे मनः, यदि तव गुणान् चिन्तयन् वागीश्वरो भविष्यामि। यदृशास्त्वं, मुनिवर, तव दृष्टिः कदापि न व्यभिचरति; त्वदीयं स्नेहं च अस्मासु सुस्पष्टमस्ति। त्वया एव अहं आत्मस्वरूपिणां—मुनिदेवानां—वासार्थं नियोज्यः; स्वयंजातोऽपि, अहं मलयुक्तः एव। तथापि, किञ्चिदर्थे आज्ञां दातुमर्हसि—इति स पर्वतेश्वरः हर्षपूर्णः उवाच। ततः नारदः उवाच—'सर्वं कृतमस्ति, प्रभो; देवकार्ये यदस्ति तव, तत् अपि महान् एव।' इति उक्त्वा, नारदः शीघ्रं स्वर्गं जगाम; शक्रालयं प्राप्त्वा, तत्रामराधिपतिं ददर्श। ततः मुनिः, शोभनः, महोपविष्टः, शक्रेण पृष्टः, पर्वतपुत्र्याः वृत्तान्तं न्यवेदयत्। यत् कर्तव्यं संयुक्तेन, तत् मया कृतं; अधुना तु पञ्चबाणस्य कालः प्राप्तः। इति तेन कार्यवित् मुनिना उक्तः, देवानामधिपः पाकशासनः आम्रदलायुधं स्मृतवान्। तदा, सहस्राक्षेण प्राज्ञेन स्मृतः, स पञ्चबाणः रतिसहितः लीलाविलासशाली शीघ्रं प्रादुरभवत्। तं प्रकटितं दृष्ट्वा, शक्रः सविनयं तं मत्स्यध्वजं उवाच।