देवा गन्धर्वाः किन्नराश्च स्वस्वस्वर्गनिकेतनानि निराकृत्य, स्वसदृशानि प्रासादानपि तिरस्कृत्य, तत्रैव पितृगृहे स्थिता इव सान्तःस्नेहं विलसन्ति स्म। धन्यः स त्वं, हिमाचल, यस्य गुहां स्वयं लोकनाथः हरः ध्याननिष्ठः समाश्रितवान्। एतस्मिन्नर्थे नारदः दिव्यऋषिः सस्निग्धं स्तुत्वा यदा निवेदितवान्, तदा हिमगिरिराजपत्नी मेना, तं मुनिं द्रष्टुमिच्छन्ती, कन्यया सह स्वल्पैः परिचारिकाभिः साकं सस्नेहमवाङ्मुखी गृहं प्रविवेश। तत्र महर्षिः स्वसंयमशीलः हिमगिरिणा सह स्थितः; तं तेजस्विनं मुनिं दृष्ट्वा हिमगिरिप्रियंसा समीपमुपससार। सा च किञ्चित्प्रच्छन्नमुखी, अञ्जलिं कमलकोशसदृशं कृत्वा, प्रणामं कृतवती। तां विलोक्य दिव्यतेजाः महर्षिः ताममृतोपमवचोभिः आशीर्वादं दत्तवान्; ततो हिमगिरिकन्या हृदि विस्मयं प्रपेदे। सा देवी नारदं दिव्यरूपिणं मुनिं सस्नेहमालोकयामास; मुनिश्च सान्त्वयन् मधुरया वाचा अवदत्—“आगच्छ कन्ये।” सा पितरं ग्रीवायां परिष्वज्य तस्याङ्के उपाविशत्; तदा माता उवाच—“कन्ये, देव्यै प्रणम।” अनन्तरं माता पुनरुवाच—“सर्वैः पूजितं तं भगवन्तं पतिं त्वं लप्स्यसे।” इति श्रुत्वा सा वधूः वस्त्रान्तेन मुखं पिधाय किञ्चित्कम्पितशीर्षा मूकवद् अवस्थितवती। पुनः माता तामेवं वचोऽब्रवीत्— “कन्ये, मुनये प्रणम; ततः तव प्रियं मणिमयक्रीडनकं यत् मया चिरकालं रक्षितं, तव दास्यामि।” एवं प्रेरिता सा शीघ्रं समुत्थाय, कमलकोशसदृशेन अञ्जलिना मुनिपादयोः प्रणम्य, शिरसा स्पृष्टवती। प्रणम्य च सा, माता स्वसखीभिः सह तस्याः सौभाग्यं स्तुवतीः सान्त्वयन्ती स्थितवती। कन्यायाः शरीरेषु लक्ष्माणि ज्ञातुमिच्छन्ती, स्त्रीभावात्, मेनायाः हृदये चिन्ता समुत्पन्ना। तस्याः पतिं हृदि विज्ञाय, हिमगिरिराजः किञ्चिदपि न भाषमाणः, तां स्थितिम् आनन्देन मनसि चिन्तयामास। तदा राज्ञ्याः सखीप्रेरितः महर्षिः नारदः स्मयमानः गिरिं प्रति वचः प्रोवाच— “सौम्य, अस्याः पतिः न जातः; सा शुभलक्षणवर्जिता। हस्तौ सदा विवृत्तौ, पादौ चञ्चलौ; स्वच्छायया एव सा जीविष्यति। किमन्यद् वक्तव्यम्?” इत्युक्त्वा, तं श्रुत्वा, हिमगिरिराजः सन्तप्तः, धैर्यं भग्नम्, अश्रुवदना वाचा नारदं प्रति प्रोवाच— “संसारस्य प्रवृत्तिः महद् दोषयुक्ता, दुर्विज्ञेया च; सृष्टिश्च निवारणीया न स्यात्, किन्तु कस्यचित् विशेषकर्तुः प्रेरणया भवति। सृष्ट्यर्थं कर्ता सीमां स्थापयति; यः बीजजातस्य जन्म, तत्र कर्ता विना जन्म व्यर्थं। वस्तुतः, न कोऽपि साक्षात् कर्ता; जीवाः स्वकर्मणा एव जाताः। अण्डजाद् अण्डजः जायते, मनुष्यादपि पुनर्मनुष्यः, मनुष्याज्जातः सर्पादिषु अपि सत्त्वधर्मं धारयन् जायते। एतेषु जन्मसु धर्मगुणैः श्रेष्ठत्वं सुलभं; अन्ये तु अपत्यरहिताः एव सन्ति। तेषु, ये गृहधर्मं नाचरन्ति, ते ब्रह्मचर्याद्याश्रमक्रमेण यथायोग्यं प्रवर्तन्ते। यः संसारस्य प्रवर्धनं करोति, तस्य आज्ञया, यदि सर्वे सुतनिग्रहं कुर्युः, कथं संसारवृद्धिः स्यात्? तस्मात्, पुत्रोत्पत्तिः शास्त्रेषु सृष्टिकर्त्रा स्तूयते, भूतानां मोहाय, नरकत्राणाय च। स्त्रीविना भूतिसृष्टिः न जायते; प्रकृत्या स्त्री दुःखिता, स्वदुःखमेव वदति; सृष्टिकर्ता ताः शास्त्रार्थविवेकशक्त्या वञ्चितवान्। पुनः पुनः शास्त्रेषु स्पष्टरूपेण उक्तं—दशपुत्रसमाना धर्मनिष्ठा कन्या। किन्तु एषा वाक्यं फलरहितं, केवलं पुरुषाणां दुःखजनकं; कन्या दुःखिनी, शोकवर्धिनी, पितुः शोकवर्धनं करोति। सर्वगुणैः—पतिना, पुत्रैः, वित्तेन च—युक्ता अपि सा यदि तद्राहिता स्यात्, तर्हि तस्याः दुःखं किम्? पुनश्च, त्वया मम कन्या दोषसमूह इति उक्तम्; अहो, मोहितोऽस्मि, शुष्कोऽस्मि, क्लान्तोऽस्मि, निमग्नोऽस्मि, हे नारद। अयुक्तं, अप्राप्यं वा किञ्चिद् वदितुं न युक्तम्; दयया, मुनिवर, कन्याजन्यं दुःखं छिन्धि। निर्मलचित्तोऽपि, संशयरहितोऽपि मनुष्यः अवमानस्थानमवश्यम् आप्नोति; फलेच्छायाः मूलं कामं मनः गृह्णाति, दूषयति च। स्त्रीणां श्रेष्ठं जन्म, कुलीनानां चाकुलानां च, सुखायैहिकपारत्रिकाय च, पतिसम्प्राप्तिरूपेण कथ्यते। पतिः दुर्लभः स्त्रीणां; अपि च, पतिहीनायाः दुर्लभत्वं वक्तव्यम्। पुण्यविना पतिः न लभ्यते। यत्र धर्मः साधनरहितः, कामः प्रमाणरहितः, अर्थः केवलं जीविताय, तत्र स्त्रीणां पतिः एव आधारः। दीनः, दारिद्र्ययुक्तः, मूढः, सर्वलक्षणविहीनः पतिः अपि स्त्रीणां परमः इति देवैः सदा कथ्यते। अहो, मुनिवर, त्वया उक्तं—अस्याः पतिः न जातः; एषा असाधारणं दुःखं, अनन्तं, गुरुतरं, दुष्सहं च। चराचराणां सृष्टौ अपि, त्वया अद्यापि न जात इति उक्तं; तेन मनस्येव मे क्लेशः जायते।