नारदः सर्वमर्थं विज्ञाय, शक्रात् अनुमत्य स्वल्पं स्थित्वा, हिमगिरौ स्थितस्य पुण्यात्मनः निकेतनं प्रति जगाम। तत्र विविधवेतसलताभिः शोभितद्वारे, मुनिं संप्राप्तं दृष्ट्वा, हिमशैलः स्वयं बहिर्निष्क्रान्तः सस्मितं प्रत्युद्गम्य सस्नेहमभ्यनन्दत्। ततः तौ समं प्रविश्य, पृथिव्यां शोभमानं तं प्रासादं, सुवर्णमण्डपं हिमशैलस्य, यद्यपि न विस्तीर्णम्, तत्र नारदः सत्कृतः। तत्र अप्रतिमतेजाः स मुनिवरः महत्यां आसने समुपविशत्। यथाविधि, गिरिराजः तस्मै पाद्यं अर्घ्यं च अर्पयामास। स मुनिः तद् विधिवत् प्रतिगृह्य, सान्त्वनया वाचा गिरिं पप्रच्छ। गिरिराजः अपि प्रसन्नवदनः कुसुमितेन मुखेन मुनेश्वरस्य तपःक्षेमं पृच्छन्, मुनिः अपि गिरिराजस्य कुशलं पप्रच्छ। तदा नारदः उवाच— अहो, सर्वे महान्गिरौ क्षेत्रे समागताः; गुहानां विशालता एव शिलायाः समाना इव मम मनसि दृश्यते। भगवन्, तव गुणभारः सर्वस्थावराणां गुरुतरः, तव निर्मलता जलस्य अपि शान्तिं अतिक्रान्ता। न हि वयं, गिरिश्रेष्ठ, गुहानां गर्भे किंचिदवशिष्टं पश्यामः; न च स्वर्गे अपि तादृशं समृद्धिं पश्यामः। विविधैः तापसैः, ये अग्निसूर्यसमानतेजसः, तव गुहा नित्यं विशुद्धाः, यतो हि ते तत्र वसन्ति। देवाः, गन्धर्वाः, किन्नराश्च, स्वस्वगृहाणि उपेक्ष्य, स्वर्गे वासं निरस्य, पितृगृहे इव तिष्ठन्ति। भगवन्, धन्यः त्वं यः गुहायां स्वयम् हरः लोकनाथः ध्यानपरायणः वसति। एवं मुनिवरेण नारदेन सम्मानपूर्वकं उक्ते, हिमगिरिकन्या सह स्वजनैः, सस्नेहम् विनयेन च, मातरं अनुगम्य गृहं प्रविवेश। तत्र, महर्षिः आत्मसंयमयुक्तः, गिरिराजेन सह उपविष्टः। तं तेजस्विनं मुनिं दृष्ट्वा, हिमगिरिप्रियाया सुतया सह साभिमुख्यं प्रपन्ना। सा किञ्चिद्व्रीडिता, अञ्जलिं कुसुमकलिकामिव कृत्वा, प्रणम्य तं मुनिवरं दृष्ट्वा, स महर्षिः अमृतोपमया वाचा तां आशीर्वदत्। तदा हिमगिरिकन्या हृदि विस्मयं प्राप। देवी तं अद्भुतरूपिणं नारदं निरीक्ष्य, मुनिः सान्त्वनया वाचा उवाच— "आगच्छ कन्ये।" सा पितरं ग्रीवायां परिष्वज्य, तस्य अङ्के उपाविशत्। तदा माता उवाच— "पुत्रि, देवीं प्रणम।" पुनः सा उवाच— "त्वं तं सर्वैः पूजितं भगवन्तं पतिं लप्स्यसे।" इति श्रुत्वा, सा व्रीडया वसनान्तेन मुखं छादयामास। किंचिद्विलज्जमानशीर्षा, किंचिदपि न व्याजहार। पुनः माता तां वचः प्रोवाच। "पुत्रि, मुनिवरं प्रणम; ततः अहं तुभ्यं मणिमयान् शोभनान् क्रीडनकान् दास्यामि, ये मया चिरकालं रक्षिताः।" इति प्रेरिता, सा शीघ्रं उत्थाय, अञ्जलिं पादयोः स्थापयित्वा, शिरसा तान् स्पृशन्ती प्रणनाम। प्रणामे कृतं, तदा माता स्वसखीभिः सह तस्याः सौभाग्यं स्तोतृभ्यः सान्त्वनया प्रेरयामास। कन्यायाः शरीरे लक्षणानि जिज्ञासयाः, स्त्रीस्वभावात्, सा हृदि चिन्तां वहन्ती तं मुनिं निरीक्ष्य स्थितवती। गिरिराजः, तस्याः पतिव्रतायाः भावं हृदि विज्ञाय, अप्रकटितेऽपि, तद् रुचिरं मन्यते स्म। तदा राज्ञ्याः सखीप्रेरितः, मुनिवरः नारदः स्मितपूर्वकं गिरिं प्रति वाक्यमुवाच— "मृदुशिल, अस्याः पतिः न जातः; सा शुभलक्षणविहीना। तस्याः हस्तौ सदा विवृत्तौ, पादौ चञ्चलौ; स्वच्छायया एव सा स्थास्यति। किमधिकं वक्तव्यम्?" एवमुक्त्वा, हिमगिरिः शोकविह्वलः, धैर्यं भग्नम्, अश्रुवदनः, नारदं प्रति वाक्यमुवाच— "संसारस्य गतिः अतीव दोषयुक्ता, दुरवगम्या च; सृष्टिरपि अनिवार्या, किञ्चिद् अद्भुतकारकात् क्रियते। सृष्टिकर्त्रा प्राणिनां सीमाः स्थापिताः; यः बीजजं जनयति, सति कारणे एव जन्म सिध्यति, अन्यथा तु व्यर्थम्। यच्च जातस्य जन्मकर्त्ता नास्ति, तद् स्पष्टरूपेण न स्यात्; प्राणिनः स्वकर्मणैव विविधरूपाः उत्पाद्यन्ते। अण्डजादपि अण्डजः जायते, मानुषः पुनः जातः, मानुषात् अपि सर्पादिषु जन्म लभते, मानुषधर्मं च धत्ते। एतेषु जन्मसु, धर्मोपनतिः श्रेष्ठा; अन्ये प्राणिनः अपत्यरहिताः एव। तेषु, केचन मानुषाः गृहस्थधर्मं न अनुवर्तन्ते; ते सम्यक् आश्रमक्रमे ब्रह्मचर्यादिकं प्राप्नुवन्ति। येन संसारवृद्धिः विधीयते, तस्य आज्ञया, यदि सर्वे अतिशयसंयमं कुर्युः, तर्हि संसारवृद्धिः कथं स्यात्? अतः, सृष्टिकर्त्रा शास्त्रेषु पुत्रोत्पत्तिः प्रशस्यते, प्राणिनां मोहाय, नरकक्लेशात् च रक्षायै। स्त्रीविना प्राणिसृष्टिः न जायते; स्त्री स्वभावतः दया योग्याः, स्वदुःखमेव वक्त्रं, सृष्टिकर्त्रा ताः शास्त्रार्थविवेकात् वञ्चिताः। शास्त्रेषु स्पष्टं पुनःपुनः उक्तं, धर्मसम्पन्ना कन्या दशपुत्रसमाः। परं तद्वचनं व्यर्थं, पुरुषाणां दुःखप्रदं, कन्या दुःखिता शोचनीया, पितुः शोकवर्धिनी।" इति हिमगिरिराजेन नारदस्य साक्षात् सान्त्वनपूर्वकं संवादः सुसम्पन्नः।