अथ तस्मिन्नेव समये तारा दिव्यान् अपि देवान् अतिक्रम्य स्वप्रभया विराजमानाः अभवन्, वनस्पतयश्च मधुरफलानि वहन्तः सन्तः प्रफुल्लाः आसन्। पुष्पाणि सुगन्धीनि जातानि, व्योम निर्मलं बभूव, वातः स्पर्शे सुखदः प्रवहन्, दिशः परमं रमणीयत्वं प्राप्नुवन्। एवं भूमिदेवी अपि विपुलफलसमृद्ध्या, पक्वधान्यगुच्छैश्च शोभिता, उज्ज्वलताम् अगच्छत्। तस्मिन्काले मुनिनां दीर्घकालपरिपाकिता शुद्धचित्तैः तपांसि फलितानि। शास्त्राणि येन विस्मृतानि तानि पुनः प्रादुर्भूतानि, पुण्यस्थानानां च श्रेष्ठानि परममङ्गलत्वं प्राप्तानि। तदा दिव्ये गगने सहस्रशो देवाः स्वस्वैः विमानैः समागताः, तेषां मध्ये इन्द्रः, हरिः, ब्रह्मा, वायुः, अग्निश्च अग्रे स्थिताः। ते हिमगिरौ पुष्पवृष्टिं चक्रुः, गन्धर्वश्रेष्ठाः गीतानि गायन्तः, अप्सरसां गणाः नृत्यन्त्यः आसन्। मेरुश्चान्ये महाबलवन्तः पर्वताः अपि दिव्यहस्तैः महोत्सवे उपस्थिताः। सर्वा नद्यः, समुद्राः च एकत्र समागताः, हिमगिरिः सर्वचराचराणां मध्ये प्रसिद्धिम् अवाप। सः परमः पर्वतः सेवा योग्यः, सम्प्राप्त्य महोत्सवस्य देवाः स्वस्वगृहं मुदिताः प्रतिनिवृत्ताः। ततः हिमगिरिकन्या देवी, स्वपूर्वकृतपुण्येन, देवगन्धर्वनागपर्वतशिलावनानां गुणैः युक्ता अभवत्। सा शनैः श्रीसम्पन्नैः, तेजस्विभिः, बुद्धिसम्पन्नैः च वृद्धा, रूपसमृद्ध्या, सौभाग्येन, जागरूक्येन च त्रिलोकीं प्रकाशयन्ती वर्धिता। हिमगिरिकन्या, विशेषाभरणैः भूषिता, विजयं लब्धवती; तस्मिन्नेव समये इन्द्रः देवर्षिं नारदं, ये देवेषु पूज्यः, उपागच्छत्। तदा दिव्यः मुनिः, इन्द्रेण स्मृतः, तस्य कामं विज्ञाय, कर्तव्यसिद्ध्यर्थं उत्सुकः, तत्रैव समुत्तस्थौ। स हृष्टः महेन्द्रगृहं प्राप्य, तं दृष्ट्वा सहस्राक्षः स्वासनात् उत्थाय सुस्वागतं कृतवान्। वासवः तम् उचितेन विधिना पाद्येन पूजयामास; मुनिः तां पूजां विधिवत् प्रतिगृह्य स्वीकृतवान्। नारदः अपि तं देवं, देवानां प्रभुं, कुशलं पप्रच्छ; प्रतिप्रश्ने च शक्रः एवमुवाच— "यदा त्रिषु लोकेषु कल्याणाङ्कुरः जायते, तदा त्वं मुनिश्रेष्ठ, सदा तस्य पूर्णत्वाय समृद्धये च जागरूकः। सर्वं त्वया ज्ञातमपि, अन्यान् प्रेरयसि; मित्रेभ्यः विषयं निवेद्य, परमं तुष्टिं प्राप्नोषि। तस्मात्, सर्वे मित्रगणाः शीघ्रं कार्यं कुर्वन्तु, यथा हिमगिरिकन्यका योगेन पिनाकिनं प्राप्नुयात्।" एवं सर्वमर्थं विज्ञाय, नारदः शक्रात् अनुमत्य गृह्य, हिमवत्पर्वतस्य दिव्यगृहं प्रति जगाम। तत्र विविधवेत्रलताभिः भूषिते द्वारे मुनिः हिमशैलः स्वयम् आगत्य सस्नेहं प्रत्युद्गम्य सन्ददर्श। तौ समं प्रविश्य, पृथिवीं शोभयन्तं तं मन्दिरं, सुवर्णमयं हिमशैलस्य गृहम्, यद्यपि नातिविस्तृतम्, नारदः प्रविष्टः। स तेजस्वी मुनिः, परमप्रभया युक्तः, महासन उपविष्टः; पर्वतः तं पाद्येनार्घ्येण च यथाविधि पूजयामास। मुनिः तां पूजां विधिवद् प्रतिगृह्य, सौम्यया वाचा गिरिश्रेष्ठं पप्रच्छ। पर्वतः अपि, प्रसन्नपद्ममुखः, मुनिं सान्त्वयन्, तपस्यां कुशलं पप्रच्छ, मुनिश्च गिरिराजस्य कुशलं पृष्टवान्। नारद उवाच— "अहो, सर्वेऽपि अस्मिन्महान् पर्वते ग्रामे समागताः; गुहाविस्तारः पर्वतस्य च तुल्यं मनसि प्रतिभाति। तव पुण्यभारः सर्वस्थावराणां गुरुतरः, तव निर्मलता अपि जलस्य अपि शान्तिं अतिक्रान्ता। न किञ्चिद् गुहागर्भे शेषमवलोकयामः, न च स्वर्गेऽपि तादृशं धनं दृश्यते। विविधैः अग्निसूर्यसदृशैः तपस्विभिः तव गुहाः नित्यं विशुद्धाः, यतो हि ते तत्र वसन्ति। देवाः, गन्धर्वाः, किन्नराश्च, स्वगृहाणि अवज्ञाय, पितृगृहवत् तत्र स्थितवन्तः। हे गिरिश्रेष्ठ, धन्यः त्वं यस्य गुहा स्वयं हरः, लोकनाथः, योगनिष्ठः, वसति।" एवं नारदेन सम्मानपूर्वं उक्ते, हिमगिरिराजस्य भार्या मेना, मुनिं द्रष्टुम् उत्सुकता, कन्यया स्वसुतया च स्वल्पदास्युपेतया गृहम् प्रविवेश; सा लज्जया स्नेहेन च नम्राङ्गी। तत्र ब्रह्मचारी महर्षिः गिरिराजेन सह उपविष्टः; स तेजस्विनं मुनिं दृष्ट्वा, पर्वतस्य प्रिया समीपमागच्छत्। सा अर्धच्छन्नमुखी, अञ्जलिं कृतवती, प्रणतिञ्चकार; तां दृष्ट्वा स महातेजाः मुनिः, अमृतोपमया वाचा तां अशिषत्। हिमवतः कन्या, तन्मन्त्रैः विस्मितचित्ता अभवत्। देवी नारदं, अद्भुतवपुषं मुनिं, सस्मार; मुनिश्च सौम्यया वाचा, "आगच्छ कन्ये" इति अवदत्। सैव पितुः ग्रीवामालिङ्ग्य, तस्य गोष्पदे उपाविशत्; तदा मातरः ताम् उक्तवती— "कन्ये, देव्या नमस्कुरु"। पुनरपि माता अवदत्— "त्वं तं भगवन्तम्, सर्वैः पूजितम्, पतिं लप्स्यसे" इति; तच्छ्रुत्वा सा वसनेन मुखं छादयामास।