इन्द्रस्य मुखं मलिनं शिथिलकेशं च दृष्ट्वा, ब्रह्मा तमिदं समभाषत—यथा पतिसंयुक्ता स्त्री कस्यचित् दुर्भाग्येन पृथक् कृत्वा भूषणानि त्यक्त्वा न शोभते, तथैव त्वं, हे इन्द्र, मलिनमुखः शिथिलकेशश्च दृश्यसे। अग्नेरपि विमुक्तः धूमेन न शोभसे, यथा भस्मना आवृतः कश्चन, वा दीर्घकालं दग्धवनं शुष्कं, तथैव त्वं न शोभसे। रोगमरणपीडिते शरीरे त्वं न शोभसे, यथा दण्डः सर्वत्र त्वां न सुलभेन धारयेत्। रात्रिचराधिपतित्वं चेदपि तव, भयभीतवद्वचनं कथं, हे दानवराज? शत्रुणा आहत इव त्वं दृश्यसे। तव शरीरं वारुणवत् शुष्कं, वह्निना आवृतमिव, रक्तहीनः सर्पयुक्तपाशं पश्यसि। वातः अपि त्वं मन्दैः निगृहीतः सन्दिग्धः, हे धनाध्यक्ष, कुवेरत्वं परित्यज्य किमर्थं भीतः? हे रुद्राः त्रिशूलधारिणः, स्वशूलसमूहं प्रकाशयन्तु; केन तेषां मध्ये तेजो नष्टम्? तव हस्तः शक्तिहीनः न शोभते; नीलोत्पलसदृशं चक्रं पर्याप्तम्, हे मधुसूदन। हे विश्वमुख, स्थिरदृष्ट्या जगत्पश्यसि, किं निगृहीतदृष्ट्या विश्वं निरीक्षसे? एवं ब्रह्मणा ब्रह्मरूपेण उक्ते वचने मुख्यत्वात्, देवा वातं प्रेरयामासुः। ततः विष्णुप्रधानैः देवैः प्रबोधितः स वायुः, चतुर्मुखं सर्वचराचरगुरुं प्रजापतिं सम्बोधितवान्। स वायुः उवाच—अनन्त, त्वं जगत्सृजसि; त्वमेव सर्वचराचराणां मूलम्, नानाविधगुणसम्पन्नः; देवासुराः अपि न तुल्याः, त्वमेव तेषां पिता। पिता सन्ति अपि, चित्तं चञ्चलं; गुणवान् वा निर्गुणः, बलवान् वा दुर्बलः, वज्रसुतः दितिसुतः च, तव वरलाभेन भयमपाकृत्य, महाबलवान्। चराचरविनाशे किमर्थं मायया कार्यं कृतम्? नूनं, भगवन्, लोकस्थैर्यार्थं विचित्रा गुणाः त्वया स्थापिता। द्विजवराः देवसमूहश्च तुष्टाः, कामफलानि श्रुतानि दत्तानि च; तथापि यज्ञिनां स्वर्गः न जातः, सदा तव विभागाधीनः। दिव्ययानसमूहं गृहीत्वा स दितिसुतः मरुभूतमिवात्मानं चकार; त्वया सर्वगुणेषु परमं श्रेयः, सर्वपर्वताधिपत्यं च स्थापितम्। स पर्वतः यथायोग्यं लक्षणं भावं च ज्ञात्वा, निरन्तरमुत्कर्षेण व्योमाग्रं प्राप्तः; देवनिवासविहाराभ्यस्तः, तस्य शिखरशृङ्गाणि दितिसुतैः पदातिपीडितानि। तस्य गुहाः रत्नैः पूर्णाः लुण्ठिताः, स च बहुदैत्यसंघस्थानं जातम्; हे सुरेन्द्र, तस्मात् भीत्या त्वं व्यर्थं शरीरं त्यक्त्वा अन्यत्र गतः। प्राचीनकाले त्वया लोकः दीप्त्या दिशः पूरयन् योग्यः कृतः; दिव्यायुधसमूहः नोत्थापितः, हे विधातः। दितिसुततनुं धारयन् स, शतधा मनसा, अल्पबुद्धिः, गतवान्; वयं तु ताडिताः, द्वारस्थाः, कठिनेन प्रवेशं प्राप्ताः, हे देवद्विष। सभायां देवाः हीनासनेष्वपि उपविष्टाः, दण्डधारिणः, न किञ्चिदूचुः, तैश्च तिरस्कारं प्राप्नुवन्। महाधनः, सर्वार्थसिद्धः, त्वं अल्पं भाषसे; देवाः तु स्तुतिप्रवीणाः, बहु भाषन्ते, किंतु अल्पं कुर्वन्ति। दैत्यराजेन्द्रयोर्यदा सभा, वाच्ये, दैत्यदासाः तान् पुनःपुनः उपहसन्ति। ऋतवः मूर्तिमन्तः तं दिनरात्रं सेवन्ते; तस्य अपराधात् भीताः, कदापि न त्यजन्ति। तस्य प्रासादेषु, सिद्धगन्धर्वकिन्नरैः, त्रिविधवाद्ययुक्तं दिव्यगीतं नित्यं गाय्यते। स हस्ताभ्यां मित्रारिप्रभेदं करोति, शरणागतान् परित्यजति, सत्याश्रयं च त्यक्तवान्। एवं तस्य सर्वमदं विस्तरेण न वक्तुम्; केवलं कर्ता तत्र परमसाक्षी। एवं उक्तः स्वयम्भूः भगवान्, कमलवदनस्मितः, देवांश्च दैत्यकृत्यं प्रति उवाच। तारकः दैत्यः न देवैः नासुरैः हन्तुं शक्यः; तं हन्तुं समर्थः त्रिषु लोकेषु न जातः। वरप्रदानात् तं तपसो निरुद्धवान्; अधुना स राजा, अग्निवद् त्रैलोक्यं दीप्तमानः। स दैत्यः अजातशिशोः सप्तमदिनस्य हस्तेन मरणं ववाञ्छ; स सप्तमदिनशिशुः शंकरात् जायते। स तारकहन्ता सूर्यवत् प्रकाशते; अधुना तु शंकरः, भगवाञ्छिवः, भार्याविहीनः। यथोक्तं मया, तस्य हस्तः सदा वरदः; सः सदा देवीं प्रति वरदानाय समुत्सुकः। हिमाचलसुता देवी भविष्यति; तस्यां शर्वः वनान्तरे जातः भविष्यति, यथा काष्ठादग्निः। सा तं पुत्रं जनयिष्यति; तस्य आगमने तारकः निहन्यते। एष उपायः मया चिन्तितः, स एव भविष्यति। पश्चात् शेषबलं अपि तस्य नश्यति; अल्पकालं शान्तचित्तेन तिष्ठत। एवं पद्मयोनिना उक्ताः देवाः, यथोचितं प्रणम्य, प्रस्थिताः। देवानां प्रयाते, ब्रह्मा लोकपितामहः, रात्रौ स्वदुहितुः पूर्वजन्म स्मृतवान्। तदा देवी रात्रिः पितामहम् उपागच्छत्; तां एकान्ते दृष्ट्वा ब्रह्मा तेजस्विनीं प्रति उवाच— "हे शुभे, देवकार्यं महदुत्पन्नम्; तत् त्वया साधनीयम्, देवि। अस्य विषयस्य निश्चितिं शृणु।