तेषु क्षणेṣu, सिंहैः विदारितः स असुरः जाम्भः गजेन्द्रमायां परित्यज्य भयङ्करः सर्पः अभवत्, शतशिरसां समन्तात् परिवृतः। तदा तेन विषगन्धिना श्वासेन महाबलः रथी देवसेनां दग्धुम् आरब्धवान्। तत्र शक्रः सुन्दरभुजो गरुडास्त्रं प्रयुक्तवान्। तस्मात् गरुडास्त्रात् सहस्रशः गरुडाः उत्पन्नाः, ये तं सर्परूपिणं जाम्भमभिद्रवन्तः तस्य मायां विनाशयन्तः असुरं खण्डयामासुः। मायाविनाशे सति, महात्मा असुरः जाम्भः अनुत्तमं रूपं धारयन्, चन्द्रसूर्यपथानुगः, विवृतवदनः, देवानां श्रेष्ठान् ग्रसितुम् इच्छन् अभवत्। तदा देवसेना, महारथसहिताः गजेन्द्रैः च, तस्य भीमस्य असुरस्य मुखं प्रविविशुः, यः पातालसदृशः, उर्ध्वतालुका, भयावहः च आसीत्। तेन बलिना दैत्येन सेनायाः निग्रस्यमानायाम्, शक्रः स्वबलात् क्लान्तः, वृषवाहनः, विषण्णचित्तः अभवत्। स किम् कर्तव्यमिति न निश्चित्य, जनार्दनं प्राह—"किम् अन्यत् कर्तव्यमस्ति?" "कस्मिन्न् आश्रमे वयं युद्धोत्सुकाः अस्य दैत्यस्य प्रतिपक्षे स्थातुम् अर्हामः?" इति। तदा हरिः, सत्सत्त्ववान् वज्रधरो, वाक्यम् उक्तवान्—"भोः पुरन्दर! भयात् युद्धं परित्यक्तुम् न कालः अयम्। शीघ्रं स्वमायां शत्रौ प्रति बलय।" "मया अयं दैत्यः लक्षितः, आविष्टः, समर्थितः च। त्वं मोहं मा गम्याः, शक्र; शीघ्रं स्वायुधं स्मर, प्रभो।" इति। ततः शक्रः, देवराजः, दैत्ये कोपितचित्तः, एकाग्रबुद्धिः, नारायणास्त्रं असुरस्य वक्षसि सञ्जहार। तत् नारायणास्त्रं असुरस्य वक्षः प्राप्य, तस्य हृदयं महास्त्रेण विदारितम्, रक्तं प्रास्रवत्। तस्य असुरपुत्रः, रणभूमिं त्यक्त्वा, तस्यास्त्रस्य प्रभावात्, दैत्यरूपः विनष्टः। तदा दैत्यः आकाशे अदृश्यः अभवत्; स दैत्यपतिः दिवि स्थित्वा, अस्त्रैः इन्द्रियैः च अगम्यः अभवत्। तेन परमकारणं विनाशस्य देवसेनायाः उपरि सृष्टम्—शूलानि, परशवः, चक्राणि, बाणाः, वज्राणि, गदाश्च। स भीषणः दानवः कुट्टन्यः, खड्गैः, स्फोटनैः, मुसलैः, शिलाभिः च, अक्षयाणि, अव्ययाणि च अस्त्राणि वर्षितवान्। तैः दानवैः क्षिप्तैः भयङ्करैः शस्त्रैः देवसेनायाः गणेषु, पृथिवी बाहुभिः शिरोभिश्च कर्णभूषणैः भूषितैः परिपूर्णा। गजदन्तोपमैरूर्वभिः, गिरिसदृशैः गजैः, भग्नरथैः, भग्नयोकचक्रैः, सारथिभिः च सह। सा पृथिवी अगम्या अभवत्, मांसशोणितलेपिता, रक्तनद्यः प्रवहन्ती, मृतशिरास्थिपुञ्जैः च समाकीर्णा। विहङ्गशृगालकाकाः महासंहारकाले त्रैलोक्यस्य प्राणिनां विनाशे, नृत्यन्ति शिरोच्छिन्नदेहपुञ्जेषु, रुधिरमृद्रससिक्तवस्त्रेषु, हृष्टाः। कश्चित् काकः लोचनहीनः शवस्य उपरि क्रोशति। केचन शृगालाः चर्मणि चूर्णिते स्नेहम् आहरन्ति; अन्यत्र घोरः बकः शुनेः भक्षिते शवम् अदति; श्वानाः समागताः मांसं खादन्ति; कश्चन वृकः गुप्तेन गजरक्तं पिबति। क्वचित् अश्ववृन्दं श्वपदगणैः आकृष्टम्; अन्यत्र पिशाचाः स्वपत्न्यः सह, प्रमदायुक्ताः, रक्तपानं कृत्वा, "अयं खुरः मम प्रिये भवतु!" इति वदन्ति। "एष पद्महस्तः मम कर्णभूषणं भवतु!" इति अन्यः; कोपितः कश्चन प्रियतमा विना देहं पश्यति; अन्यः प्रियं प्राप्य, उष्णरक्तं पिबति, स्थूलपर्णैः त्वचं बध्नाति। यक्षिणी कश्चित् छिन्नकाण्डात् द्रुमं कृतवती, गजदन्तं पुत्रवत् गृहीत्वा, घटं विदार्य, मुक्तां प्रियतमे दातुम् इच्छति; यक्षराक्षसाः च मांसरुधिरपानं कुर्वन्ति। मृताश्वकचाद्रवम् हस्तेन गृहीत्वा, प्रियतमे मृते रक्तमदिरां आनयति—"मा नश्यतु, मम आगच्छतु, श्मशानगते, अस्य पुरुषस्य मुखं स्तुत्यं" इति वदति। "एष सर्पः नः भयम् न जनयति, स जीवितं त्यक्तवान्; अहम् एवैकैव अस्य दैत्यस्य एकं मुखं न वशे कर्तुं शक्नोमि," इति यक्षिण्यः स्वप्रियं प्रति वदन्ति; अन्याः, कपालधारिण्यः, पिशाच्यः, यक्ष्यः, राक्षस्यश्च। "देहि, देहि, अहम् अतृप्ताऽस्मि!" इति क्रोशन्ति; अन्याः रक्तनद्याम् अवतीर्य, स्नानं कृत्वा, पितृभ्यः तर्पणं कृत्वा, देवतान् होमैः पूजयन्ति; गजाः सुव्यवस्थिताः रक्तसरोवरं तरन्ति। एवं देवानां दानवानां च गम्भीरायाम् अत्यन्तभीषणे युद्धे, गर्विताः वीराः भयेन च दुर्युद्धेन च भग्नाः। तदा इन्द्रः, कुबेरः, वरुणः, वायुः, अग्निः, यमः, निरृतिः च—सर्वे महाबलाः—स्वान्यस्त्राणि सृष्टवन्तः। सर्वे दिवः दानवान् प्रति अस्त्राणि क्षिपन्तः, तानि देवेषु तु निष्फलानि अभवन्। महाक्रोधेन अपि युद्धे समवस्थिताः, देवाः दैत्येण क्षीणबलाः, मार्गं न प्राज्ञासुः। तैः दैत्यास्त्रैः सर्वाङ्गानि भग्नानि, शक्तिहीनाः, शीतार्तगावः इव एकत्र संगच्छन्ति। तेषां स्थितिं दृष्ट्वा, हरिः देवतान् उवाच—"इन्द्र! ब्रह्मास्त्रं स्मर, तद् अनुत्तमम् अस्त्रं कश्चन न सहते।" विष्णोः प्रेरितः, इन्द्रः तत् महास्त्रं स्मृतवान्। सदा पूजितः, रिपुघ्नश्च, तदस्त्रं शत्रुनाशाय धनुषि स्थापयन्, मन्त्रेण चित्तं संयम्य, बाणं कर्णान्तं योजयामास, तस्य तेजः न क्षीणम्, आकाशे मार्गं पश्यन् स विससर्ज। तदा दैत्यः, तदस्त्रं दृष्ट्वा, मायां त्यक्त्वा, वनस्थः, कम्पितमुखः, क्लान्तबलः, सन्दिग्धदेहः अभवत्। तदा मन्त्रबलसमन्वितः इन्द्रबाणः अर्धचन्द्राकृतिः, नूतनार्कमण्डलसदृशः, महायुद्धे प्रविष्टः। तस्य शिखरं स्फटिकप्रभं, नानापुष्पगन्धि, धूमरश्मिसंकीर्णं, जाम्भस्य शिरसि पतित्वा, मुकुटकुण्डलौ चापातयत्। जाम्भे निहते, दैत्यनायकाः पलायिताः, दैन्येन तारा यत्र स्थितः तत्र जग्मुः। तत्र तेषां भीतावस्थां श्रुत्वा, तारा दैत्यपतिः, जाम्भस्य देवैः युद्धे निहतस्य कथां ज्ञात्वा, अतिवेगेन कोपितः अभवत्।