भगवन्, हिरण्याक्षवधकाले अग्रे तव सहायकः कः आसीत्? स एव हिरण्यकशिपुः, दैत्यश्रेष्ठः, महाबलवान् दर्पयुक्तश्च। तव साक्षात्संमुखे तं प्राप्य, स दानवः क्लेशं स्मृतिविभ्रमं च प्राप्तवान्; य एव पूर्वे दैत्यराजानः सुरद्विषः, तेऽपि तव सन्निधौ संकटं प्राप्तवन्तः। ते सर्वे विनष्टाः, अग्नौ पतंगवत् नश्यन्ति स्म; हरे, त्वमेव सर्वयुगे दानवानां नाशकः। एवं, हे विष्णो, अद्यापि सुराणां पतितानां रक्षको भवेत्युक्तः, विष्णुः महाबाहुः बलवत्तरः सञ्जातः। स सर्वसमृद्ध्युपेतः, शत्रुनाशकः, सर्वभूतशरण्यः च, अधोक्षजो देवेशं सहस्राक्षं समये धैर्ययुक्तं इत्युवाच— "दैत्यराजानां वधः तेषां स्वशस्त्रैरेव संभवति, अन्यथा न; दानवः तारः सप्तदिनमात्रं शिशुरूपेण एव जेतुं शक्यः। कश्चन स्त्रीहस्तेन वध्यः जातः; अन्यस्य कन्या मृत्युहेतुः; जम्भोऽपि दानवः वध्यत्वं प्राप्तः। अतः, दिव्यबलसमन्वितः, जम्भं जगद्भयंकरं हन्याः; स सर्वेषां भूतानां वर्जितः, केवलं त्वया वध्यः, हे दानव। मया संरक्षितः संग्रामे, जम्भं जगद्ग्रन्थिं समूलं कुरु।" वैकुण्ठस्यैतद्वचनं श्रुत्वा, सहस्राक्षः सुरारातिः सर्वान् देवान् सैन्यव्यूहविधानाय आज्ञापयत्; यत् सर्वेषां लोकेषु वीर्यतपसां सारः। हरिः अग्रे स्थापनायैकादश रुद्रान् चकार, बलिनः, नीलकण्ठान्, सर्पवलयभूषिताङ्गान्। तेषां शिखाः चन्द्रखण्डकपालमण्डिताः, त्रिशूलज्वालाभिः लिप्ताङ्गाः, भीषणाभरणविभूषितभुजाः। बभ्रूणि दीर्घजटिलानि, सिंहचर्मवसनाः, कपालीमुख्या रुद्राः महादैत्यान् अपाकुर्युः। कपाली, पिङ्गलः, भीमः, विरूपाक्षः, विलोहितः, अजेन्द्रः, शासनः, शास्ता, शम्भुः, चण्डः, ध्रुवः— एते एकादश रुद्राः अनन्तबलपराक्रमयुक्ताः, अग्रे स्थित्वा दानवान् विदारयन्ति स्म। ते सुरान् प्रोत्साहयन्तः मेघनिनादवत् गर्जन्ति, हिमालयसमप्रमाणाः, सुवर्णपद्ममालाभूषिताः। एरावतस्य, चतुस्तुण्डगजस्य, चलचामरमण्डितस्य, सुवर्णघण्टारवयुतस्य, उपरि इन्द्रः अविचलितः स्थितः। शतक्रतुः इन्द्रः, रूपविकृतिसम्पन्नः, हिमशिखरे तिष्ठन्, सूर्यवत् दीप्तः, तस्य गजात् सुरास्रवः प्रवहति स्म। तस्य वामे महावायुः रक्षां कृतवान्, अन्यस्मिन्पार्श्वे अग्निः, मुखे ज्वलनयुक्तः, स्थितः। विष्णुः इन्द्रस्य च सैन्यस्य च पृष्ठतः रक्षां चकार; आदित्याः, वसवः, विश्वेदेवाः, मरुतः, अश्विन्यौ च तत्र उपस्थिताः। गन्धर्वराक्षसायक्षकिन्नरमहोरगाः, विविधास्त्रधारिणः, सुवर्णाभरणभूषिताः, तत्र समागताः। अनन्तसंख्या गणाः, विशेषचिह्नधारिणः, सूतमगाधिप्रधानाः, स्वकीर्तिं प्रगायन्तः, दैत्यविनाशे प्रमुदिताः, इन्द्रसहिताः सुरगणैः सह सञ्जग्मुः। अमरगणसंरक्षितं इन्द्रस्य सैन्यं, पताकाभिरलंकृतम्, गजारोहणशतध्वनिभिः, अश्वानां रवेण च, विशालश्वेतध्वजैः भूषितम्, दितिसुतानां शोकहेतुः अभवत्। सुरसेनां समागच्छन्तीं दृष्ट्वा, गजेन्द्ररूपधारी दैत्यः, मेघसमूहवत् भीषणः, प्रादुरभवत्। परशुधारी दैत्यः, कोपात् ओष्ठं कुटिलीकृत्य, देवांश्चूर्णयन्, अन्यांश्च हस्तेन क्षिपन्, संग्रामे प्रवृत्तः। स दैत्यराजः, प्रचण्डवीर्यः, परशुना शत्रून् निहन्ति स्म; तेन सैन्यं विनाशयता यक्षगन्धर्वकिन्नराः— सर्वे मिलित्वा अद्भुतानि शस्त्रास्त्राणि च मुंचन्— पाशान्, परशून्, चक्राणि, शूलानि, गदाः च। शक्तीन्, तोमरान्, तीक्ष्णखड्गान्, महागदाः च— एतानि सर्वाणि दैत्यः गजपतिरिव कणांश्चक्षे। स दीर्घेन कोपेन शुण्डेन तु प्रहरन्, देवेषु संग्रामे विचरन्, भीषणदर्शनः अभवत्। यत्र यत्र स गजेन्द्रदैत्यः देवगणं समुपेत्य पतति, तत्र तत्र महान् क्रन्दनध्वनिः उत्पद्यते स्म। ततः पलायमानं सैन्यं सर्वतो दृष्ट्वा, रुद्राः, गर्वोत्कर्षेण, परस्परं वदन्ति स्म— "हाहो! दैत्यराजं गृह्णीत! नष्टाश्रयं तम् अपाकुरुत! तीक्ष्णशूलैः आकर्षत, प्राणेषु भग्नं कुरुत!" इति। एतद्वचनं श्रुत्वा, कपाली, कोपात् विशाललोचनः, वामहस्तेन तीक्ष्णाग्रं शूलं गृहीत्वा शुद्धीकृत्य, भ्रूभङ्गेन युद्धे दैत्यराजं प्रति अभ्यधावत्, निर्मलशूलं दृढं हस्ते गृहीत्वा। कपाली गजेन्द्रदैत्यं पार्श्वे प्राहरत्; ततः दश रुद्राः अपि युद्धे निर्मललोहशस्त्रैः प्रहारं चक्रुः। ते पर्वतप्रमाणं दैत्येश्वरं शूलैः विदार्य, रक्तं स्रवमानं, तीक्ष्णाग्रशूलपीडितं चकारुः। स दैत्यः, श्यामवर्णः, हेमन्तसरः शरत्कालेव निर्मलः, सर्वतः रक्तनीलोत्पलविकसितैः शोभते स्म। तस्य धूम्रवर्णतनुः, रुद्रैः हंसैः परिवृतः, पीडितः, कम्पमानकर्णपत्रः समीपमागतः। गजेन्द्रदैत्यः दशभिः दन्तैः शम्भुं नाभौ विदारयामास; तं द्वयोः रुद्रयोः मध्ये पतितं दृष्ट्वा, अन्ये नव रुद्राः अद्भुतं कर्म चक्रुः। ते शत्रोः शरीरं विविधशस्त्रैः प्रहारयन्तः, भीरूनपि निर्भयाः, दृढं युद्धभूमौ स्थिताः।