विष्णुना शुम्भं प्रति इदं वाक्यं प्रोक्तम्—"त्वं कन्यया हन्तव्यः, शुम्भ, युद्धं त्यज। अल्पे काले त्वं मम हस्ते मरणं न अर्हसि, मूढ। किं व्यर्थं युद्धे उत्सुकोऽसि?" इति। विष्णोः एतानि वचनानि श्रुत्वा निमिः विष्णुं नाशयितुम् इच्छन्, क्रूरगदां उत्थाप्य, तया गरुडस्य शिरसि तीव्रं प्रहारं चकार। शुम्भः अपि स्वर्णरत्नमणिसंयुक्तया गदया विष्णोः शिरसि प्रहारं चकार। तयोः उग्रघातैः, विष्णुश्च गरुडश्च, ज्वलद्भ्रमतुल्यौ भूमौ पतितौ। तं कर्म दृष्ट्वा दितिसुताः सर्वे सिंहनादं नदन्तः बाणान् शक्त्या पातयन्तः पृथिवीं कम्पयामासुः। केचित् वस्त्राणि चालयन्ति, अन्ये शङ्खदुन्दुभीन् नादयन्ति। ततो गरुडः स्वचेतनां प्राप्तः, केशवेन सह शीघ्रं युद्धमध्यात् पलाय्य, वेगेन द्रुतं गतः। हरिं पलायमानं दृष्ट्वा, ध्वजं धनुः च नष्टं, सहस्राक्षः तं घोरयुद्धे पराजितमिव अमन्यत। असुरान् प्रमुदितान् दृष्ट्वा, सः किं कर्तव्यमिति न अजानात्। ततः देवानां स्वामी वज्रधारी विष्णोः समीपं गतः। सः मधुरया वाचा विष्णुं उत्साहयन्, बलं ददन्, उवाच—"किं त्वं असुभावान् असुरान् क्रीडसि, भगवन्?" "दुष्टैः पुरुषैः दोषाः ज्ञाताः चेत्, तदा सः कथं आचरेत्? बलिनः यदि नीचान् उपेक्षन्ति, तदा हीनः स्वात्मानं बलवान् मन्यते। अतः, बुद्धिमन्तः निर्बलान् अनाथान् न परित्यजन्ति; अग्रभागे स्थित्वा सारथयः जयम् आप्नुवन्ति।" "हिरण्याक्षवधसमये अग्रे तव कः सहायकः आसीत्, भगवन्? हिरण्यकशिपुः, बलवान्, गर्वितो दैत्यः। सः त्वां दृष्ट्वा विपत्तिं, स्मृतिभ्रंशं च प्राप्तः; ते पूर्वं बलिनः दैत्यराजानः, देवद्विषः अपि।" "विनाशमापन्नाः ते पतिताः पतङ्गाः इव वह्नौ; सर्वयुगेषु, हे हरि, त्वमेव दैत्यनाशकः। एवं, हे विष्णो, अद्य देवानां शरणं भव, ये निमग्नाः।" इति उक्तः विष्णुः, महाबाहुः, बलम् अवाप। परमसमृद्धिः, शत्रुनाशकः, सर्वभूतशरणः, सः अधोक्षजः तदा धैर्यसम्पन्नं सहस्राक्षं प्रति वचनं जगाद—"दैत्यराजाः स्वस्यान्तककारणेन एव हन्तुं शक्याः, अन्यथा न। तारो दानवः सप्तदिनमात्रं शिशुरूपेण एव जेतुं शक्यः।" "कश्चन स्त्रीहस्ते मरणं प्राप्तः, अन्यस्य कन्या एव मरणकारणम्; जम्भो दानवः अपि मरणसंशितः। अतः, दिव्यबलसम्पन्नः, जम्भं लोककण्टकं हन्याः; सः सर्वेभ्यः भूतभ्यः त्वाम् ऋते अभेद्यः।" "मया रक्षितः युद्धे, जम्भं समूलं नाशय, लोककण्टकं।" इति वैकुण्ठस्य वचः श्रुत्वा, सहस्राक्षः अमरारातिः सर्वान् देवतान् सेनायाः व्यवस्थायाम् आज्ञापयत्। यत् यत् सर्वेषु लोकेषु वीर्यं तपः चास्ति, तत् सर्वम्। हरिः अग्रे स्थायिनः एकादश रुद्रान् सृजति, बलिनः, नीलकण्ठान्, भुजङ्गवलयानुलेपनान्। चन्द्रखण्डखचितजटामुकुटान्, नरकपालमालिनः, त्रिशूलज्वालालिप्ताङ्गान्, भयङ्करभूषणभूषितबाहून्। कपिलजटाजूटान्, सिंहचर्माम्बरधरान्, कपालीप्रमुखान् रुद्रान्, ये महादैत्यान् अपाकुर्युः। कपाली, पिङ्गलः, भीमः, विरूपाक्षः, विलोहितः, अजेन्द्रः, शासनः, शास्ता, शम्भुः, चण्डः, ध्रुवः। एते एकादश रुद्राः, अनन्तबलसम्पन्नाः, सेनायाः अग्रे स्थित्वा, दैत्यांश्च विदारयन्ति। ते देवताः उत्साहयन्ति, मेघरवसमनादिनः, हिमालयसमप्रमाणाः, सुवर्णपद्ममालाभूषिताः। ऐरावतस्य, चतुस्तुष्कस्य गजे, चलपङ्कजचामरशोभितस्य, सुवर्णघण्टारवयुक्तस्य, इन्द्रः स्थिरः स्थितः। शतयज्ञपतिः इन्द्रः, कामरूपधारी, शैलशिखरे सूर्यसमानतेजाः, गजस्य मदधाराभिः शोभितः। तस्य वामपार्श्वे बली वायुः रक्षां करोति; अग्निः ज्वालामुखः अन्यस्मिन् पार्श्वे स्थितः। विष्णुः इन्द्रस्य सेनायाः च पृष्ठतः रक्षां करोति; आदित्याः, वसवः, विश्वेदेवाः, मरुतः, अश्विनौ च तत्र उपस्थिताः। गन्धर्वराक्षसयक्षकिन्नरमहोरगाः, विविधास्त्रशस्त्रधारिणः, सुवर्णाभरणभूषिताः, तत्र समागच्छन्। अनन्तसमूहाः, चिन्हितवेषाः, स्तुतिप्रधानाः, स्वकीयं यशः प्रचारयन्तः, दैत्यविनाशे हृष्टाः, इन्द्रदेवैः सह आसीन्। इन्द्रस्य सेना, अमरगणैः रक्षिता, ध्वजैः, शतगजाश्वरवेनुना, अनन्तश्वेतपताकाभिः भूषिता, दितिसुतानां दुःखहेतुः अभवत्। देवानां सेनाम् आगच्छन्तीं दृष्ट्वा, गजवदनः दैत्यः, गजरूपधारी, घनसमूहवत् भीषणः अदृश्यत। परशुं धारयन्, दैत्यः, कोपविकृताधरः, देवान् संग्रामे मर्दयन्, अन्यान् हस्तेन क्षिपन्। दैत्यराजः, विक्रमसम्पन्नः, शत्रून् परशुना निहत्य, यक्षगन्धर्वकिन्नरसेनां विनाशयन्। सर्वे मिलित्वा, अद्भुतास्त्रशस्त्रवर्षम् अमुञ्चन्—पाशान्, परशून्, चक्राणि, शूलानि, गदाः च। शक्तीन्, तोमरान्, तीक्ष्णखड्गान्, महागदाः च—एतान् सर्वान् दैत्यः गजपतिरिव ग्रासांश्चकार। स दीर्घेन क्रुद्धेन सूनासिकेन ताडयन्, पतयन्, गजदैत्यः देवेषु संग्रामे विचरन्, भीषणदर्शनः। यत्र यत्र सः गजदैत्यः देवगणम् उपजगाम, तत्र तत्र महती विलापध्वनिः उत्पन्ना।