महाशरवर्षेण ताडितः स महिषासुरः पर्वतप्रमाणः भूमौ पतित्वा व्यचेष्टत, न तु मृत्युम् अवाप। तं भूमौ पतितं दृष्ट्वा केशवः उवाच—“हे महिषासुर! त्वं मदेन मोहितः, अत्र शस्त्रवधाय न योग्योऽसि। त्वं कमलजेन स्त्रीवध्योऽसि इति पूर्वमेव निश्चितः। अतः उत्थाय जीवितं रक्षस्व, शीघ्रं च युद्धभूमिं परित्यज।” एवं महिषासुरे निवर्तमाने, तत्र शुम्भोऽसुरः कोपात् ओष्ठौ दष्ट्वा, भ्रूभङ्गेन मुखं विकुर्वन्, स्वहस्तं पाणिना पीडयन्, भीषणं धनुः समादाय, तं शरसमूहं विषधरसरिसृपसदृशं सज्जीकृतवान्। स युद्धविशारदः दृढेन कलेन विष्णुं गरुडं च अग्निशिखासमद्भिः अनन्तैः शरैः आक्रम्य, तान् लक्ष्यं न विफलयन्, प्रहारं चकार। तदा विष्णुः, असुरराजशरैः विद्धः अपि, कालरूपगदां गृहीत्वा, गिरिप्रमाणं शुम्भस्य कवचं तया प्राहृत्य छित्त्वा, शुम्भः हतारूढं कवचं त्यक्त्वा भूमौ स्थितः। ततो हरिः, भूमितः, प्रलयाग्निसमदीप्तान् शरवर्षान् मुमोच। विष्णुः त्रिभिः शरैः तस्य बाहुं विद्ध्वा, षड्भिः शिरः, दशभिः पताकां, धनुषा च विवृत्तलोचनस्य कर्णे प्रहारं चकार। एवं तेन विद्धः असुरपतिः पीडितः, रक्तधाराभिः स्रवत्, क्षणं कम्पमानः स्थितः। तदा शंखपद्मधनुर्धरः विष्णुः तम् उवाच—“त्वं कन्यावध्यः, हे शुम्भ! युद्धं त्यज। अल्पदिनेषु मया न वध्योऽसि, मूढ। किमर्थं व्यर्थं युद्धे स्पृहयसि?” एवं विष्णोः वचनं श्रुत्वा, निमिः विष्णुं द्रष्टुं समुपेत्य, उग्रगदां समुत्क्षिप्य गरुडस्य शिरसि प्रहारं चकार। शुम्भः अपि रत्नविचित्रगदया विष्णोः शिरसि प्रहारं कृत्वा, तयोः उग्रघातेन, विष्णुगरुडौ ज्वलद्भ्राजमानमेखलौ इव भूमौ पतितौ। तस्य कर्मणः दर्शनात्, दितिपुत्राः सर्वे सिंहनादं कृत्वा, धनुषां च ताडनैः पृथिवीं कम्पयन्तः, केचित् वस्त्राणि कम्पयन्तः, केचित् शंखदुन्दुभीभेरीध्वनिं चक्रुः। ततः चेतना पुनः प्राप्ता, गरुडः केशवेन सह शीघ्रं युद्धात् निवृत्त्य, महावेगेन पलायितौ। हरिं ध्वजं धनुः च त्यक्त्वा पलायमानं दृष्ट्वा, सहस्राक्षः तं रणपराजितं मेने। आसुरान् प्रमुदितान् दृष्ट्वा, स न जानाति किम् कर्तव्यं, ततः इन्द्रः, वज्रधरो देवेशः, विष्णोः समीपं गतः। स मधुरया वाचा उत्साहवर्धनं वचनं प्रोवाच—“किमर्थं त्वं, देव, दुष्टचित्तान् असुरान् क्रीडसि? यदा दुर्बलता दुष्टैः ज्ञायते, तदा बलिनः अपि हीनः आत्मानं शक्तिमन्तं मन्यते। अतः बुद्धिमन्तः हीनान् रक्षितुम् न त्यजन्ति; अग्रभागलाभेन सारथयः विजयम् आप्नुवन्ति। हिरण्याक्षवधे अग्रे कः तव सहायः आसीत्, भगवन्? हिरण्यकशिपुः, बलशाली दैत्यः, त्वां दृष्ट्वा क्लेशं च स्मृतिभ्रंशं च प्राप। त एव पूर्वे दैत्यराजानः, देवद्विषः, तव सङ्गमात् विनष्टाः, पतङ्गाः इव वह्नौ। प्रतियुगे त्वं एव दानवानां संहारकर्ता। एवं, विष्णो, अद्यापि सुराणां शरणं भव। इत्युक्ते, विष्णुः महाबाहुः बलवत्तरः अभवत्। स परमश्रीयुक्तः, रिपुसूदनः, सर्वभूताश्रयः, अधोक्षजः, ततः सहस्राक्षं कालधैर्यं इन्द्रं प्रति उवाच— “दैत्यराजानां स्ववधोपायेन वधः संभवति, अन्यथा न। तारा नाम दैत्यः सप्तदिने शिशुरूपे एव जेतव्यः। कश्चन स्त्रीहस्तेन वध्यः, अन्यस्य कन्या वधोपायः, जम्भोऽपि वध्यः जातः। तस्मात्, दिव्यबलसमन्वितः, जम्भं लोककण्टकं हन। स सर्वेषां भूतानां वर्ज्यः, केवलं त्वया वध्यः, हे दानव। मया रक्षितः युद्धे, जम्भं लोककण्टकं विनाशय।” वैष्णवस्य वचनं श्रुत्वा, सहस्राक्षः अमरारिः सर्वान् देवतान् सैन्यव्यूहाय आज्ञापयत्। यत् सर्वेषां लोकेषु वीर्यतपसां सारः, तत् सर्वं समाहृत्य, हरिः अग्रे एकादश रुद्रान् सेनानायकान् कृतवान्। ते बलिनः, नीलकण्ठाः, भुजङ्गवलयभूषिताङ्गाः, शशाङ्ककपालीमालिनः, त्रिशूलज्वालालिप्ताङ्गाः, भयानकाभरणैः भूषितबाहवः। कपाली, पिङ्गलः, भीमः, विरूपाक्षः, विलोहितः, अजेन्द्रः, शासनः, शास्ता, शम्भुः, चण्डः, ध्रुवः—एते एकादश रुद्राः अनन्तबलपराक्रमयुक्ताः, अग्रे स्थित्वा, दानवान् विदारयन्ति। ते मेघनिनादसमस्वनाः, हिमालयसदृशप्रभाः, सुवर्णपद्ममालाभिः भूषिताः, देवान् उत्साहयन्ति। एतस्मिन् समये, ऐरावतस्य चतुस्तुषस्य गजे, चलच्चामरमण्डिते, सुवर्णघण्टारवयुक्ते, इन्द्रः स्थिरः स्थितः। शतक्रतुः, रूपविक्रमसम्पन्नः, हिमशृङ्गे सूर्यसदृशः, तस्य गजस्य मदधाराभिः सिञ्च्यमानः, विराजते। तस्य वामभागे बली वायुः रक्षां करोति; अग्निः ज्वलद्वक्त्रः अपरं पार्श्वं पालयति। विष्णुः इन्द्रस्य च सैन्यस्य च पृष्ठतः रक्षां करोति; आदित्या, वसवः, विश्वदेवाः, मरुतः, अश्विनौ च तत्र स्थिताः।