तदा तस्य दैत्यस्य शिरः पिष्टं किरीटं भग्नं चाभवत्। तस्मात् रक्तधाराः स्रवमाणाः पर्वतस्य धातूनां स्रवणमिव दृश्यन्ते स्म। स दानवः मूर्च्छितः, प्राणशेषः, भग्नरथे पतितः, तस्य समीपे शत्रूनां संहर्ता अच्युतः स्थितः। ततः भगवान् चक्रपाणिः स्मितपूर्वकं वाक्यमिदं दानवाय प्रोवाच— "गच्छ दानव, अद्य त्वं मया मोक्षितः; निर्भयः जीव। शीघ्रं तु अहमेव तव अन्तः भविष्यामि।" इत्युक्त्वा कालनेमेः सारथिः रथं दूरं निनाय। तस्मिन्नेव समये, कालेन, कृष्णचामरैः भूषितः, अमृतमयच्छत्रेण छन्नः, पञ्चवर्णध्वजेन विराजमानः, भग्नगजकुम्भेन शोभितः, महाबलवान् दानवो निमिः पर्वताकारं मदोन्मत्तं गजं आरुह्य, हरिं समरभूमौ समुपेत्य स्थितः। तस्य गजपदयोः पर्यन्ते सप्तविंशतिसहस्राणि तीक्ष्णतेजसः दानवपुत्राः किरीटकवचभूषिताः परितः स्थिताः। मथनः अश्वमारूढः, जम्भकः ऊष्ट्रमारूढः, शुम्भः च महावृषभमारुह्य रणभूमिं प्रविष्टः। अन्येऽपि दानवेश्वराः विविधायुधधारिणः, सम्पूर्णतया सज्जिताः, निर्दोषकर्मणं विष्णुं कोपेन समरे समभ्यधावन्। तत्र निमिः गदया, मथनः मुसलयोद्धा, शुम्भः तीक्ष्णशूलधारी, ग्रसनः अपि शृङ्गेण समरे हरिं ताडयामासुः। महिषः चक्रेण, जम्भः शूलपाणिः, अन्ये सर्वे तीक्ष्णबाणैः नारायणं समरे ताडयामासुः। तानि सर्वाण्यस्त्राणि मुक्तानि, यथा शिष्यचित्ते गुरुवचनानि प्रविशन्ति, तथा हरिदेहे प्रविष्टानि। समरेऽविचलितः विष्णुः ततः सर्पाकारं, सुश्रितं, स्निग्धं धनुः शरांश्च गृहीत्वा, कोपसमन्वितः तान् दैत्यान् प्रति वीर्येण प्रवव्राज। स निमिं विंशत्याः ज्वलनशरैः, मथनं दशभिः, शुम्भं पञ्चभिः विव्याध। कोपेन महिषं एकेन पक्षिणा, जम्भं द्वादशभिः तीक्ष्णैः, अन्यान् अष्टभिः अष्टभिः च विव्याध। तस्य शीघ्रतां दृष्ट्वा दानवाः क्रोधसंयुताः निनदन्तः, महोत्साहेन समरं अद्भुतं चक्रुः। तदा निमिः दानवः विष्णोः धनुः पत्रिणा छित्त्वा, महिषासुरः विष्णोः मुमोच्यमाणं शरं छित्त्वा, जम्भः गरुडं तीक्ष्णशरैः विव्याध, शुम्भः पर्वतसन्निभः गरुडस्य भुजं महाघातेन ताडयामास। धनुषि छिन्नं सति, गोविन्दः भीषणां गदां गृहीत्वा, महायुद्धे मथनाय प्रक्षिप्तवान्। सा गदा लक्ष्यं प्रति यायमाना, निमिना शरैः समरे भग्ना, यथा प्रार्थना फलप्राप्तेः पूर्वं विदारितेति। ततः स भगवान् दिव्यरत्नमणिविभूषितं महाकठिनं गदां गृहीत्वा, तां दानवाय निमये वेगेन प्रक्षिप्तवान्। सा गदा गगनं गच्छन्ती, तस्य मार्गे जम्भः गदया, ग्रसनः खड्गेन, महिषः शूलेन तां निवारयामासुः, यथा पापात्मा स्नेहम् अवरोधयेत्। ततः स भीषणं शूलं, अष्टघण्टारवयुक्तं, जम्भाय प्रक्षिप्तवान्। दानवपुत्रः गजः तद् गगनगतं शूलं गृहीत्वा, तद् दृष्ट्वा मनीषिणः तदुपदेशमिव मन्यन्ते स्म। अन्यद् दृढं, भारवाहनं, आवश्यकं धनुः आदाय, तीक्ष्णमस्त्रं सज्जीकृत्य तस्मिन्नेव बाणं सन्धाय प्रक्षिप्तवान्। तदस्त्रतेजसा सकलं जगत् स्थावरजङ्गमं आवृतम्, सर्वं व्योम बाणैः आपूर्यत। भूमिर्दिशः चान्तरदिशश्च बाणजालेन आच्छादिताः, तस्यास्त्रस्य महत्त्वं दृष्ट्वा दानवसेनापतिः ग्रसनः दग्धः। स ब्रह्मास्त्रं प्रयुक्तवान्, यदस्त्राणां निवारकं, तेन तद् भीषणं लोकसंहरणमस्त्रं शान्तं कृतम्। तस्मिन्नस्त्रे विनिवृत्ते, विष्णुः दानवसंहारकः कालदण्डास्त्रं निर्मितवान्, यद् सर्वलोकत्रासजनकम्। तस्य सन्धानकाले, तीव्रः वातः प्रववौ, भूमिः कम्पिता, देवी कम्पिता, दानवाः मोहग्रस्तचित्ताः अभवन्। तदस्त्रं दृष्ट्वा दानवाः, युद्धे प्रमत्ताः, दिव्यान्यस्त्राणि विविधरूपाणि समरे प्रक्षिप्तवन्तः। ग्रसनः नारायणास्त्रं, निमिः चक्रं, अन्ये स्वस्वं श्रेष्ठमस्त्रं, जम्भः कालदण्डास्त्रनिवारणाय ऐषिकास्त्रं सन्धाय प्रक्षिप्तवान्। सायं न सञ्जाते, दानवेश्वरैः तदस्त्रं निवारितुं न शक्ता, तस्मिन्नन्तरे, स कोटिशः दानवेश्वरान् सह गजाश्वैः निहत्य, ततः तदस्त्रं दानवास्त्रसंयोगेन शमितम्। कालदण्डे शमिते, हरिः कोपवीर्यसमन्वितः स्वमस्त्रं गृहीत्वा स्थितः। स तेजसा सहस्रसूर्यसमानं, स्वस्वरूपवत् भीषणं चक्रं गृहीत्वा, दानवसेनापतेः कण्ठदेशे वज्रसार्द्रे भीषणे प्रक्षिप्तवान्। तच्चक्रं व्योम्नि दृष्ट्वा, प्रमुखदानवाः सर्वबलसमन्विताः तस्य दिव्यतेजो न शेकुः प्रतिषेधयितुम्, यथा दैवात् प्रयत्नः निष्फलः स्यात्। तद् अचिन्त्यं, अजय्यं चक्रं ग्रसनोपरी कण्ठे पतित्वा तं द्विधा चकर्त, तस्य कण्ठात् भीषणरक्तधारा प्रवहन्ती, चक्रं पुनः जनार्दनहस्ते दीप्ताग्निवत् व्यराजत्। ग्रसने, लोकाधिपे, निहते, दानवाः निरङ्कुशाः हरिं प्रति युद्धे प्रवृत्ताः।